Appreciative Inquiry

คำถามที่ท็อปฮิตติดลมที่สุด ที่ผู้ที่บังเอิญโคจรมาเจอผมทั้งโดยหน้าที่การงาน กรรมการสอบนักศึกษาของผม หรืออาจารย์ที่บังเอิญมานั่งทานข้าวด้วยกัน คือ " AI นี่มันใช้ได้ผลจริงๆ เหรอ" แรงกว่านั้นก็หน่อยก็ "ฮ่าๆๆๆๆ ได้ผลขนาดนี้เลยเหรอ" บางคนก็ "ผมดูแล้ว ก็ไม่เห็นมีอะไรแปลก จะมีอะไรที่ต่างมากกว่านี้นะ"

ครับหลากหลายความรู้สึกเกี่ยวกับ AI ผมจะค่อยๆตอบคำถามนี้นะครับ แต่ก่อนอื่นมาฟังเรื่องราวที่ดูไม่ค่อยจะเกี่ยวนี้ก่อนนะครับ

สมัยก่อนเข้ามาเรียนกรุงเทพ ตอนนั้นดาวหางฮัลเล่ย์มาเยือนโลก ผมเองชอบวิทยาศาสตร์มาก ตอนนั้นมีนิตยสารชื่อวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีลงบทความวิธีการสร้างกล้องดูดาว ขนาดขยายสี่สิบเท่า ผมก็เลยลองทำดูครับ ซื้อเลนส์มาคู่หนึ่ง และก็ดัดแปลงท่อน้ำเอา ในที่สุดก็ออกมาเป็นกล้องดูดาวที่ดูได้จริงๆ ครับก็ดูมาเรื่อยๆ แต่ก็ไม่เป็นอะไรมาก ความที่สมัยนั้นอยู่โคราช ไม่รู้จะคุยกับใคร ไม่มีหนังสือ ไม่มีชุมชน เคยไปซื้อหนังสือมาดูก็กลายเป็นตำราฟิสิกส์ของจุฬา (แต่ผมอยู่ม.ต้น) ครับ

แต่ท้องฟ้าสวยงามมากครับ ถ้าคุณใช้กล้องดูดาวมองไปที่ท้องฟ้าว่างๆ คุณจะเห็นความงดงามสุดบรรยาย คือตรงไหนก็มีดาว บางจุดดูเป็นดาวสว่างดวงเดียว แต่พอส่องไปก็จะกลายเป็นกระจุดดาว ผมมีแผนที่ดาวครับ แต่ดูไม่เป็น พยายามแกะ แต่รู้เลยต้องใช้เวลา ตอนนั้นยุ่งๆด้วย เพราะต้องไปสอบเข้าเตรียม พอเข้าได้ก็ยุ่งอีก ต้องเอ็นต์อีก พอไปเรียนวิศวะ ก็เลยงัดมาดูอีก แต่คราวนี้ครับ พออยู่กรุงเทพรู้เลยครับว่า "ฟ้าไม่เปิด" กรุงเทพนี่แบกกล้องไปดูดาวแล้วเหนื่อยครับ มีแต่ฝุ่นครับ ว่าไปแล้วกว่าสิบปีที่ผมมีกล้องอยู่ข้างๆตัว (ตอนนี้พ่อกับแม่เก็บไว้) ฝีมือการดูดาว ความรู้ในเรื่องดาราศาสตร์ของผมก็ยังไม่ถึงระดับอนุบาลด้วยซ้ำครับ

 "ดังนั้นการที่ผมมีกล้องที่มีกำลังขยายมากกว่ากล้องของกาลิเลโอกว่า 2 เท่า ไม่ทำให้ผมกลายเป็นคนเก่งกว่ากาลิเลโอไปได้ครับ ที่แย่กว่านั้นผมเองสู้คนกว่า 1000 ปีก่อนเช่นพวกมายันที่ไม่มีกล้องดูดาว แต่ดูดาวเก่งกว่าคนสมัยนี้ด้วยซ้ำครับ"

ผมไม่สามารถเป็นนักดูดาวที่เก่ง หรือเป็นนักดาราศาสตร์ได้ น่าจะมาจากหลายสาเหตุ

1. ผมเริ่มต้นด้วยสภาพที่ขาดแคลน ไม่รู้จะถามใคร

2. ผมยุ่งกับภารกิจอื่นๆ

3. พอโตขึ้นอยากดู ก็เจออีกครับดูไม่สนุก เพราะฟ้าปิด ไม่สวยเหมือนตอนอยู่บ้านนอก

4. ผมพบกิจกรรมอื่นที่น่าตื่นเต้นพอกันคือการทำชมรมกับเพื่อน

5. ผมไม่ได้อยากเป็นนักดาราศาสตร์จริงๆ ครับ ถ้าอยากเป็นผมไม่หยุดง่ายๆอย่างนี้ ผมอยากเป็นวิศวมากครับ เพราะการประดิษฐ์ การดัดแปลงกล้องดูดาว ตอนม.ต้น ทำให้ผมค้นพบตัวเองครับ ว่าผมน่าจะเป็นวิศวกรมากกว่า ผมชอบตรงนี้ครับ

กลับมาในเรื่องของ Appreciative Inquiry ครับ นี่คือเครื่องมือตัวหนึ่งครับ ๆ ในมุมมองและประสบการณ์ของผม (ยังไม่ใช่ขั้นเทพ) อยากบอกว่า ไม่ใช่ทุกคนที่ใช้มันจะใช้ได้สำเร็จ (ต่อให้คล่อง ให้เก่ง เท่าไร ไม่รวมถึงใช้แบบไม่เป็นนะครับ) หรือใช้ได้สำเร็จกับทุกคนครับ มีการทำ meta analysis โดย Gavesh Bush กับองค์กรที่เคยใช้ Appreciative Inquiry ค้นพบาว่ามีประมาณ 35% เท่านั้นที่ใช้แล้วเปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ชัด

ตามประสบการณ์ที่พวกเราทำกว่า 95 cases ในไทยเอง ยืนยันเลยครับว่ามีประมาณ 30% เท่านั้นที่รายงาน หรือเชื่อได้ว่าเกิดการเปลี่ยนแปลงจริงๆ ที่เหลือยังเกิดน้อยมาก หรือยังไม่เกิดเลยครับ แต่ที่ต่างกันคือมีรายงานโดยนักวิจัยที่เอา AI ไปใช้ในองค์กรด้านวิศวกรรมบอกว่า AI "อาจ" ไม่เหมาะกับองค์กรลักษณะนี้ แต่ที่เราเจอมันตรงข้ามครับ กรณี AI ที่ให้ผลดีมาในกลุ่มของเรา (www.aithailand.org ) เกิดขึ้นในองค์กรด้านวิศวกรรมด้วยครับ อาจเป็นเพราะผมเป็นจบวิศวะและเคยทำงานในองค์กรด้านวิศวกรรมมาก่อนก็ได้ครับ

ส่วนปัจจัยเสริมที่จะช่วยให้การใช้ Appreciative Inquiry ให้สร้างผลกระทบมากๆนั้น จะทำอย่างไรเดี๋ยวผมจะมาเล่าให้ฟังในบทความตอนต่อไป ไม่งั้นจะยาว เกินไป

ก่อนผมจะเขียนมาเล่า ถ้าใครเคยใช้ AI จนระดับวัดผลประกอบการจริงๆ (ไม่นับที่ขั้นที่ทำ Discovery อย่างเดียว) อยากให้เล่าประสบการณ์การใช้ AI แล้ว work ให้ฟังหน่อยครับ เพื่อเป็นวิทยาทานครับ

สุขสันต์วันเสาร์ครับ