การที่ได้ไปเรียนรู้ร่วมกับนักเรียน  ที่ค่ายจิตอาสา : ค่ายไร้กรอบแต่ไม่ไร้ใจ  GotoKnow จัดให้   ผู้ใหญ่ใจดีสนับสนุน   ที่จัดขึ้น ณ โรงเรียนไทยรัฐวิทยา ๖๓  (ชุมชนบ้านคำแดง)  ตำบลเดิด อำเภอเมือง สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษายโสธร เขต ๑          

         สำหรับกิจกรรมของวันที่ ๓ เป็นการนำนักเรียนออกไปเรียนกับภูมิปัญญาในชุมชนบ้านคำแดง  ฉันได้มีโอกาสไปเก็บเกี่ยวความรู้และเรื่องราวอันเป็นวิถีชีวิตของชุมชนที่แหล่งเรียนรู้บ้านคำแดงพร้อมกับเด็ก ๆ กลุ่มการรักษาโรค 

          เด็กในกลุ่มมีทั้งหมด ๕ คน  เด็กชาย ๓ คนและเด็กหญิง ๒ คน  เด็กชายอาร์ทเป็นผู้ที่ทำหน้าที่นำฉันและเพื่อน ๆ ไปส่งยังแหล่งเรียนรู้ทีละคน

          แหล่งเรียนรู้แห่งแรกที่บ้านหลังเล็ก ๆ หลังคามุงจาก  อยู่ริมทุ่งนาท้ายหมู่บ้าน  ไม่พบเจ้าของบ้าน  น้องอาร์ทได้เล่าว่า "ที่บ้านหลังนี้มีพ่อใหญ่คนหนึ่งทำหน้าที่เป็นหมอรักษาพื้นบ้าน แต่ตัวน้องอาร์ทเองยังไม่เคยมารักษา" รักษาอย่างไร วิธีใดนั้นน้องอาร์ทยังไม่ทราบรายละเอียด  ฟังมาจากคนอื่น ๆ และไม่ได้มานัดหมายไว่ก่อนจึงไม่พบ 

          น้องอาร์ทได้พาฉันออกเดินทางไปยังแหล่งเรียนรู้ที่ ๒ ไม่พบเจ้าของบ้านอีกเหมือนกัน  เพื่อบ้านบอกว่าเจ้าของบ้านไปประชุม และได้รับทราบจากน้องอาร์ทว่า " พ่อใหญ่ที่บ้านหลังนี้เป็นหมอรักษาพื้นบ้านด้วยการเป่าเวทย์มนต์คาถา แต่น้องอาร์ทก็ยังไม่เคยมารักษาเช่นเดียวกัน" 

          ที่นี่ทำให้พบเด็กอีกกลุ่มหนึ่งซึ่งไปเรียนรู้เกี่ยวกับพืชสมุนไพร  เด็ก ๆ ได้หารือกันและคาดเดาว่ายังมีภูมิปัญญาอีกแห่งหนึ่ง  น้องอาร์ทจึงพาฉันเดินทางต่อไปยังแหล่งเรียนรู้ที่ ๓ ได้พบกับเจ้าของบ้านเป็นสุภาพสตรีวัยกลางคนออกมาต้อนรับและยินดีที่จะให้ความรู้แก่เด็ก ๆ  

          แหล่งเรียนรู้แห่งนี้ได้ให้การต้อนรับเด็กทั้ง ๒ กลุ่ม เจ้าของบ้านหรือภูมิปัญญาอายุ ๔๒ ปี มีความรู้เกี่ยวกับการรักษานวดแผนไทยและพืชสมุนไพร ซึ่งไปเรียนมาจากสาธารณสุขเมื่อ ๓ ปีที่ผ่านมา  และสามีอายุ ๗๒ ปี ไม่ได้เรียนรู้เรื่องสุมนไพรมาก่อนแต่ได้รับการถ่ายทอดจากภรรยาเล่าให้ฟัง  ท่านทั้งสองได้ให้ความสนใจในการถ่ายทอดความรู้ให้เด็ก ๆ ได้ด้วยความเต็มใจ 

         การที่เด็ก ๒ กลุ่มมาพบกันเพื่อเรียนรู้รวมกับฉันอีก ๑ คน จึงกลายเป็นกลุ่มใหญ่  เด็กที่สนใจถามและจดบันทึกคือนักเรียนหญิง  นอกนั้นได้นั่งนิ่ง นอนหรือหยอกล้อคุยกันสนุกสนานเสียเป็นส่วนใหญ่  ฉันจึงเปลี่ยนมุมมองเสียใหม่ว่า "ถือเป็นความสุขของเด็ก" ทำให้สบายใจขึ้น 

           แหล่งเรียนและภูมิปัญญาแต่ละแห่งไม่ได้รับการติดต่อประสานงานนัดหมายกันมาก่อน  ความเป็นไปได้เด็ก ๆ ควรจะได้เรียนรู้จากกลุ่มภูมิปัญญาหลาย ๆ กลุ่มผสมผสานกันเพื่อนำไปสร้างองค์ความรู้  จะเป็นการดีกว่าเรียนจากภูมิปัญญาเพียงกลุ่มเดียว  ที่สำคัญควรได้เรียนรู้ภูมิหลังของภูมิปัญญามาก่อน

         ความล้มเหลวในกระบวนการจัดการเรียนรู้ครั้งนี้  นับเป็นบทเรียนอันล้ำค่าของคณะพวกเรา (โดยเฉพาะฉัน) เพราะขาดการวางแผนและเตรียมการด้านเอกสารคู่มือ  การกำหนดเวลาเรียนรู้และการทำความเข้าใจอันดีต่อกัน  หลังจากเสร็จกิจกรรมในแต่ละวันคณะก็อ่อนเปลี้ยเพลียแรง  ไม่มีการประชุมประจำวัน ข้อสำคัญในการจัดค่ายคือ "ระเบียบวินัยและการตรงต่อเวลา" จึงจะเป็นค่ายที่มีความหมาย  ค่ายนักเรียนหรือค่ายเยาวชนจึงมีคุณค่าต่อการพัฒนาเด็กและเยาวชนเสมอมา   เพราะค่ายนอกจากให้องค์ความรู้มากกว่าห้องเรียนแล้ว ยังสามารถปลดปล่อยความคิดของเด็ก ๆได้อย่างวิเศษสุด  และค่ายสามารถเปลี่ยนพฤติกรรมของเด็กได้อย่างค่อนข้างถาวร เพราะเด็กเกิดการพัฒนาการเรียนรู้ด้วยตนเอง

           ส่วนฉันไม่ได้ความรู้จากการสนทนาแลกเปลี่ยนของเด็กมากนักยกเว้นการเก็บเกี่ยวด้วยการสังเกตสภาพแวดล้อม  ซึ่งได้เรียนรู้ว่า "ชุมชนบ้านคำแดง  ได้ขยายตัวออกไปถึง ๔ หมู่บ้าน มีผู้คนอาศัยอยู่ประมาณ ๘๐๐ กว่าครอบครัว  บริบทด้านปัจจัยสิ่งแวดล้อม นับว่าหมู่บ้านคำแดงมีทรัพยากรเพียงพอต่อการผลิตเพื่อเลี้ยงตนเองได้อย่างมั่นคง  หากมีการจัดการที่ลงตัว" อันนำไปสู่การพัฒนาชุมชนที่เข้มแข็งและมีศักยภาพเพียงพอต่อการพัฒนาโรงเรียนให้มีความก้าวหน้าได้ไม่ยากนัก   โดยอาศัยทฤษฏีการบริหารจัดการแบบมีส่วนร่วมของชุมชนหรือประชาชน ( People's Participations)

             การมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการศึกษา   เกิดจากจิตใจที่ต้องการเข้าร่วมในกิจกรรมใดกิจกรรมหนึ่ง   เพื่อให้เกิดผล  ต่อความต้องการของกลุ่มคนที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตทางสังคม  ทั้งนี้  ในการที่จะให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมอย่างแท้จริงนั้น  การจัดกิจกรรมการมีส่วนร่วมต้องคำนึงถึง  วิถีการดำเนินชีวิต   ค่านิยม  ประเพณี  ทัศนคติของบุคคล   เพื่อให้เกิดความสมัครใจเข้าร่วมกิจกรรม   เพราะกลุ่มคนในชุมชน    มีความแตกต่างกันใน  ลักษณะส่วนบุคคล  ลักษณะทางเศรษฐกิจ และการได้รับข้อมูลข่าวสาร  เริ่มตั้งแต่  การวิเคราะห์ - สังเคราะห์ปัญหาของชุมชน   การวางแผนที่เหมาะสมและสอดคล้องกับวิถีชีวิต    การกำหนดกิจกรรม    การดำเนินกิจกรรม   และการประเมินผลกิจกรรม   นับเป็นขั้นตอนของการบริหารจัดการแบบมีส่วนร่วม

        การที่ได้รับ  "บทเรียนจากเด็ก" โรงเรียนไทยรัฐวิทยา ๖๓ ครั้งนี้  ถือเป็นองค์ความรู้ใหม่ของฉันในการจัดทำ "คู่มือการจัดค่ายจิตอาสา: ค่ายไร้กรอบแต่ไม่รู้ใจ GotoKnow จัดให้ผู้ใหญ่ใจดีสนับสนุน" เพื่อเป็นแนวทางในการจัดค่ายครั้งต่อไป  ให้ได้กระบวนการเรียนรู้สู่ผลผลิตคือเด็กและโรงเรียนอย่างคุ้มค่า...พบกันใหม่ในเดือนพฤษภาคม ๒๕๕๓ ณ โรงเรียน....ที่ต้องการ  ขอให้โรงเรียนรอรับบริการจากเราซึ่งจะทำหน้าที่เป็นผู้ให้ตลอดกาล