ก่อนวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2549 ทางคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ได้เสนอชื่อของผมให้กรอกประวัติ เพื่อเข้า Candidate ครูภูมิปัญญาไทย ของสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา

  ผมไม่อยากกรอกประวัติให้เลย เนื่องจากในชีวิตของผม เคยกรอกประวัติในลักษณะนี้ มาไม่ต่ำกว่า 3 ครั้ง แล้ว แต่ไม่เคยได้รับการติดตามผลเลย

  เส้นทางการกรอกประวัติ เพื่อ candidate โดยทั่วไปมีดังนี้

  • หน่วยงานระดับมหาวิทยาลัย ได้รับการเชิญชวนให้ส่งบุคลากร เข้าประกวด
  • มหาวิทยาลัยเวียนหนังสือไปตามคณะฯ
  • คณะพิจารณาบุคคลระดับภาควิชาฯ ให้กรอกประวัติตามแบบฟอร์ม เพื่อเสนอชื่อไปยังมหาวิทยาลัย
  • มหาวิทยาลัย ส่งรายชื่อ (มักส่งไปทั้งหมด) ไปยังหน่วยงานที่จัดประกวด

   ที่ไม่มีใคร (ระดับบุคคล) อยากส่งชื่อ ตัวเองเข้าประกวด เพราะไม่มีการติดตามผล ปล่อยให้เป็นไปตามยถากรรมของผู้เข้าประกวดเอง เมื่อส่งชื่อไปแล้วถือเป็นอันหมดหน้าที่ของมหาวิทยาลัย คณะฯ, ภาควิชาฯ นี่คือการทำงานของภาคราชการโดยทั่วไป ที่ไม่ค่อยให้ความสำคัญต่อทรัพยากรบุคคล (Human Resources) มากนัก

  ครูภูมิปัญญาไทย สาขาเกษตรกรรม (ประวัติของ beeman)

1. ประวัติสวนตัว
ชื่อ นายสมลักษณ์  วงศ์สมาโนดน์
เชื้อชาติ ไทย สัญชาติ ไทย
วัน เดือน ปเกิด 7 พฤศจิกายน 25..
านเกิด ตำบลท่าทราย อำเภอเมือง จังหวัดนครนายก
ที่อยู บ้านเลขที่ 99 ตําบลท่าโพธิ์ อําเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก
โทรศัพท 0-9860-2xxx
ที่ทํางาน ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
วุฒิการศึกษา/ระดับการศึกษา วท บ. (ชีววิทยา-สัตววิทยา), วท ม.(สัตววิทยา) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย  
 
ชื่อมารดา นางขาเกียว (อายุ 93 ปี)
เป็นบุตรคนที่ 9 ในจํานวนพี่น้อง 9 คน

2. ประวัติชีวิตและผลงาน   
ความเชี่ยวชาญภูมิปัญญาด้านเกษตรกรรม

ชีวิตวัยเด็ก

      สมัยตอนเด็กๆ  อยู่บ้านเดิมที่จังหวัดนครนายก จำได้ว่าคุณแม่เคยนำน้ำผึ้งมาให้ดู อยู่ในขวดแม่โขงสีดำๆ อยู่ครึ่งขวด บอกว่าเวลาเป็นอะไร (ป่วย) ก็เอามาผสมยาให้รับประทาน เรื่องนี้ก็ฝังใจอยู่นาน จนกระทั่งได้มาเรียนมหาวิทยาลัยตอนปี 3 (ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย) ท่านอาจารย์ (ศาสตราจารย์ ดร.) สิริวัฒน์ วงษ์ศิริ ได้มาชวนให้ลงเรียนวิชาการเลี้ยงผึ้ง (Apiculture)  ซึ่งจะเปิดเรียนเป็นครั้งแรก (รุ่นแรก) ในปีการศึกษา 2524 (ภาคปลาย)  การเรียนวิชานี้เป็นการเรียนตามทฤษฎี แต่ก็สนุกเนื่องจากชีววิทยาของผึ้งเป็นสิ่งที่เราไม่รู้ และชีวิตของผึ้งก็น่ามหัศจรรย์มาก พอตอนเดือนธันวาคม 2524 ได้มีโอกาสไปทัศนศึกษา (Trip) ที่อำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย ไปที่ไร่ข้าวบาร์เล่ย์ของบริษัทบุญรอดบริวเวอรี่ จำกัด ที่นั่นมีผึ้งเลี้ยงของฟาร์มผึ้งสงวน-เผ่าไทยอยู่ จำได้มีอยู่ประมาณ 30-40 รัง เห็นผึ้งบินเข้า-ออกที่หน้ารัง เกิดความประทับใจ คือเรียนรู้ชีวิตของผึ้งก็สนุกแล้วยิ่งมาเห็นผึ้งจริงๆ ยิ่งสนุกใหญ่เลย ตอนนั้นได้ซื้อน้ำผึ้งมา 12 ขวด ขวดละ 100 บาท เป็นเงิน 1,200 บาท

      ตอนจบปริญญาตรีนี่ยังเลี้ยงผึ้งไม่เป็น เพราะไม่ได้ฝึกภาคปฏิบัติ ต่อปริญญาได้เข้าเรียนต่อปริญญาโท (ปีการศึกษา 2526) ที่สถาบันเดิม มีความคิดว่าถ้าทำวิทยานิพนธ์ ก็จะต้องทำเรื่องที่เกี่ยวกับผึ้ง พอลงเรียนวิชาที่เกี่ยวข้องหมดแล้วประมาณปีครึ่ง ก็พยายามไปฝึกงานที่เกี่ยวกับผึ้ง ได้ไปติดต่อที่กรมวิชาการเกษตร ในส่วนงานที่เกี่ยวกับผึ้ง มีหัวหน้าเสนอ บูรภวังค์ เป็นหัวหน้า และมีคุณสมนึก บุญเกิด เป็นทีมงาน ได้ติดตามคุณสมนึก ไปดูงานด้านการเลี้ยงผึ้งครั้งแรกที่ปากช่อง (ได้รู้จักยาดีที่ผึ้งต่อยแล้วทาจะไม่เจ็บปวดเลย)  ต่อมาอาจารย์ที่ปรึกษา (ดร.สิริวัฒน์) ส่งไปฝึกงานด้านการเลี้ยงผึ้งที่ไร่พรหมพร อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด ฝึกงานด้านการเลี้ยงผึ้งอยู่ 6 เดือนจึงเริ่มมีความมั่นใจว่าจะเลี้ยงผึ้งได้  ช่วงนั้นก็ได้ทำวิทยานิพนธ์เรื่อง
การศึกษาประสิทธิภาพของสารป้องกันกำจัดไรศัตรูผึ้ง

      ระหว่างที่เรียนอยู่ ได้ทุนโครงการผลิตและพัฒนาอาจารย์ที่จะต้องมาทำงานที่จังหวัดพิษณุโลก ช่วงปี 2527 ได้มาดูสถานที่ทำงานเพื่อเตรียมความพร้อม และปี 2529-2530 ได้เปลี่ยนสถานที่มาทำวิทยานิพนธ์ที่จังหวัดพิษณูโลก ที่ฟาร์มผึ้งนางพญาของอาจารย์สว่าง ปิยาภิชาต ทำอยู่เกือบปีจึงสำเร็จการศึกษา ในช่วงนั้นได้ติดต่อกับหัวหน้าภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (ผศ.ดร.คงศักดิ์ พร้อมเทพ) ซึ่งจะต้องมาทำงานด้วยเมื่อสำเร็จการศึกษา ให้เปิดหลักสูตรวิชาการเลี้ยงผึ้งรองรับไว้ (ใช้เวลา 1 ปี) และช่วงนั้นก็เริ่มมาช่วยงานสัปดาห์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ

       เริ่มมารับราชการวันที่ 29 พฤษภาคม 2530 พอถึงเดือนมิถุนายน ก็ได้สั่งผึ้งมาเลี้ยง 3 รัง เดือนกรกฏาคม สั่งผึ้งมาเลี้ยงอีก 3 รัง จากนั้นแยกขยายได้เป็น 19 รังในเดือนธันวาคม 2530 ช่วงนี้ก็ได้ผลิตนางพญาเอง และมีนิสิตปี 3 ที่มาทำปัญหาพิเศษด้วยในปีแรก 3 คนช่วยเลี้ยงผึ้ง (มีชื่อปราณี,อรทัยและนุชจรินทร์)  มีนิสิตคนหนึ่งชื่อนุชจรินทร์ บ้านอยู่ลำพูน ซึ่งมีต้นลำไยมาก ตอนปิดภาคเรียนที่ 1 (เดือนตุลาคม) เรา 4 คน ก็วางแผนไปเที่ยวบ้านนุชจรินทร์ และวางแผนต่อมาว่า เดือนมีนาคม 2531 เราจะพาผึ้งไปเก็บน้ำผึ้งลำไยที่นี่
เดือนมีนาคม 2531 เราพาผึ้ง 19 รังไปเก็บน้ำผึ้งลำไย เราไม่ค่อยมีความรู้ภาคปฏิบัติมากนัก เลยไปอาศัยเรียนเรื่องการเก็บเกี่ยวน้ำผึ้งที่ฟาร์มผึ้งเอราวัณ ช่วงนี้เราได้ทดลองชั่งน้ำหนักรังผึ้งและตื่นเต้นกันใหญ่ว่า วันหนึ่งผึ้ง 1 รังเก็บน้ำผึ้งได้วันละ 4 กิโลกรัม ในปีนั้นเราเก็บน้ำผึ้งมาได้ 300 กิโลกรัม ทั้งแจกทั้งขายได้เงินมาเป็นทุนเลี้ยงผึ้งต่อ

     สิ่งที่เป็นความภาคภูมิใจคือ หลังจากนั้นแล้ว การเลี้ยงผึ้งซึ่งเป็นวิชาเลือกในภาควิชาชีววิทยา ไม่ได้เคยใช้เงินงบประมาณในการดูแลอีกเลย เพราะว่าผึ้งเลี้ยงตัวเองได้ และยังมีงานวิจัยเกี่ยวกับผึ้ง ซึ่งมีผึ้งเป็นต้นทุน จนถึงปี 2549 ได้ตั้งหน่วยวิจัยผึ้งและผลิตภัณฑ์จากผึ้ง (ไม่เป็นทางการ) เพื่อเผยแพร่ผลงานทางด้านผึ้งและผลิตภัณฑ์จากผึ้งไปสู่ประชาชนระดับรากหญ้า ทั้งนี้โดยได้งบประมาณมาจากงานวิจัย การจำหน่ายผลิตภัณฑ์ และเงินบริจาค โดยที่หน่วยวิจัยฯ มีผึ้งเลี้ยงอยู่ภาคสนามจำนวน 70 รัง (ฝากฟาร์มผึ้งธนฤนทร จังหวัดอุตรดิตถ์เลี้ยง)

3. ประสบการณการทํางานด้านที่เชี่ยวชาญ

ด้านที่เชี่ยวชาญเฉพาะ

      มีความรู้และประสบการณ์ด้านการเลี้ยงผึ้ง เป็นความรู้ภาคปฏิบัติทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับการเลี้ยงผึ้ง ไม่ว่าจะเป็นชีววิทยาของผึ้ง วัสดุอุปกรณ์ ปัญหาของการเลี้ยงผึ้ง การป้องกันกำจัดไรศัตรูผึ้ง การรวมรัง การแยกรัง การคิดต้นทุน การตลาดผลิตภัณฑ์   

ระยะเวลาในการทํางานดานที่มีความเชี่ยวชาญ
     ระยะเวลาที่สั่งสมประสบการณ์เกี่ยวกับการเลี้ยงผึ้ง ไม่ต่ำกว่า 20 ปี ทำงานสอนด้านการเลี้ยงผึ้งตั้งแต่ปี 2530-2549 ไม่ต่ำกว่า 20 รุ่น มีนิสิตที่เรียนวิชาการเลี้ยงผึ้งไม่ต่ำกว่า 250 คน     การถ่ายทอดความรู้ด้านการเลี้ยงผึ้งให้กับประชาชน ก่อนหน้าปี 2541 ช่วยเป็นวิทยากรให้กับศูนย์อนุรักษ์และขยายพันธุ์ผึ้ง พิษณุโลก แต่หลังจากปี 2541 ได้จัดอบรมเรื่องการเลี้ยงผึ้งเป็นระยะๆ และผลิตอุปกรณ์ที่เกี่ยวเนื่องในด้านการเลี้ยงผึ้ง    การถ่ายทอดและการพัฒนาการถ่ายทอดความรู (ระบุรูปแบบวิธีการถ่ายทอด/การพัฒนาการถถ่ายทอด)   
       การถ่ายทอดมีหลายวิธี
เช่น
ถ่ายทอดในห้องเรียน, พัฒนาสื่อการสอนและปรับเปลี่ยนรูปแบบการสอน, ถ่ายทอดในลัไม่สามารถติดตามข้อมูลได้ แต่ที่พบเห็นหรือติดต่ออยู่คาดว่าไม่ต่ำกว่า 80 คน    การสร้างเครือข่ายและการเผยแพร่ความรู (มีการสรางเครือขายหรือไม/อยางไร/จํานวนกี่คน/ เครือขาย)    มีการสร้างเครือข่ายเผยแพร่ความรู้ ทางกลุ่มผู้เลี้ยงผึ้งภาคเหนือตอนล่างแห่งประเทศไทย กลุ่มเกษตรปลอดสารพิษจังหวัดพิจิตรเวทีเสมือนใน Gotoknow.org 
       ประสบการณ
หรือความเชี่ยวชาญอื่น ๆ
    เป็นวิทยากรบรรยาย เรื่อง การจัดการความรู้ (Knowledge management)  และการสร้าง/เขียนบล็อก ใน GotoKnow.org

        เขียนบันทึกใน Gotoknow.org เป็น แบบ Diary ถ่ายทอดความรู้ให้คนอ่านติดตามหลากหลากรูปแบบ โดยใช้นามแฝงว่า beeman ติดตามได้ใน www.gotoknow.org/beesman จนได้รับรางวัล คุณลิขิต (เดือนธันวาคม 2548) และรางวัลสุดคะนึง (เดือนกุมภาพันธ์ 2549) นอกจากนี้ยังช่วยให้มหาวิทยาลัยได้รับรางวัล KM BIO Award 2005 (Knowledge Management Blog Intelligent Users Organization 2005)

4. ผลงานที่ปรากฏ ผลงานเป็นประโยชน์

       ในการแก้ปัญหาและพัฒนาสังคม ได้แก่  เรื่อง ผลิตภัณฑ์น้ำผึ้งนาแห้ว เผยแพรที่ หมู่บ้านบ่อเหมืองน้อย อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย -เรื่อง ตู้หลอมไขผึ้งพลังงานแสงอาทิตย์ เผยแพรที่ กลุ่มผู้เลี้ยงผึ้งภาคเหนือตอนล่างแห่งประเทศไทยและสมาคมผู้เลี้ยงผึ้งภาคเหนือแห่งประเทศไทย -เรื่อง ตู้หลอมไขผึ้งพลังงานแสดงอาทิตย์และกระถางกล้าไม้จากเศษรวงผึ้ง เผยแพรที่ งานนวัตกรรมแห่งประเทศไทยเรื่อง อุปกรณ์เสริมโรงสีข้าวชุมชนเคลื่อนที่ เผยแพรที่ โรงสีข้าวชุมชนทับคล้อ ผลงานที่ริเริ่มสรางสรรค (ระบุจุดเดนของผลงานที่แตกตางจากผลงานของผูอื่น)การดำเนินการก่อสร้างอาคารที่ทำการและบรรจุผลิตภัณฑ์ผึ้งของกลุ่มผู้เลี้ยงผึ้งภาคเหนือตอนล่างแห่งประเทศไทย (ต้องอาศัยที่ของศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเกษตรกร (ผึ้ง) จังหวัดพิษณุโลก และต้องระดมทุนจากแหล่งต่างๆ รวมทั้งทุนของตัวเองด้วย เพื่อต่อไปจะเป็นที่ทำการพัฒนาศักยภาพของผู้เลี้ยงผึ้งให้มีขีดความสามารถทางด้านการแข่งขัน : ใช้งานเป็นตัวตั้ง ไม่ใช้เงินเป็นตัวตั้ง)

5. ผลงานซึ่งเป็นที่ยอมรับในสังคม

  • ชนะเลิศการประกวดน้ำผึ้ง (สาบเสือ) งานเกษตรแห่งชาติปี 2544 (ระดับประเทศ) 
  • ที่ปรึกษากลุ่มผู้เลี้ยงผึ้งภาคเหนือตอนล่างแห่งประเทศไทย (ระดับภูมิภาค) 
  • รางวัลนวัตกรรมแห่งประเทศไทย (ระดับประเทศ)
  • รางวัล สุดคะนึงและสุดยอดคุณลิขิตของ สคส. (สถาบันส่งเสริมการจัดการความรู้เพื่อสังคม) (ระดับประเทศ)
6. เครื่องราชอิสริยาภรณ/เกียรติคุณ/รางวัลที่เคยได้รับ
  • ทวีติยาภรณ์ช้างเผือก
  • เข็มเชิดชูเกียรติในฐานะผู้ปฏิบัติงานโครงการชีววิทยาโอลิมปิก (จากสมเด็จพระพี่นางฯ) 

ข้อมูล ณ วันที่ 23 มีนาคม พ.ศ.  2549