ทุกคนมีหลักเกณฑ์แห่งความถูกและความผิดเป็นของตนเอง

ลัทธิโม่จื๊อ

หนึ่งในนักปรัชญาที่ลือชื่อของจีนคือโม่จื๊อ ( Mo  Tzu   มีอายุราว พ.ศ. 37-152 ) เขาเกิดภายหลังจากศาสดาขงจื๊อถึงแก่กรรมแล้วประมาณ 2-3 ปี มุมคิดทางปรัชญาของเขาเหมือนบอกว่า...เมื่ออยู่ต่อหน้าพระผู้เป็นเจ้าแล้ว  คนทั้งหลายมีความเสมอภาคกัน...

สิ่งที่เขาไม่เห็นด้วยเลยคือ...การจัดงานใด ๆ ที่มีพิธีรีตอง  การแสดงดนตรี  การจัดงานเลี้ยงหรูหรา  และการทำสงครามรุกรานผู้อื่น 

 เขากล่าวทำนองว่า...ในความเป็นประชาชนจะต้องเชื่อถือผู้นำและผู้นำจะต้องกระทำตามเจตจำนงของฟ้า 

 เขาชอบเป็นนักการทูตสันติภาพผู้หนึ่งที่เดินทางไปประสานเป็นกาวใจให้กับแคว้นใดที่จะเริ่มก่อสงคราม  นัยว่าเสื้อผ้าของเขาหมดไปหลายชุดโดยการฉีกเอามาพันเท้าเพื่อเดินทางไปห้ามกองทัพที่กำลังจะโจมตีกัน 

 โดยการเข้าไปเป็นคนกลางเจรจาให้ยุติสงครามได้  ทำให้เขากับเหล่าสานุศิษย์มีความผูกพันมีระเบียบวินัยและไปไหนก็ไปกัน  ด้วยการใช้ชีวิตอย่างนักบวชพเนจร

แนวคิดทางปรัชญาบางตอนของโม่จื๊อกล่าวทำนองว่า...คนเราโบราณเมื่อครั้งยังไร้กฎกติกาใด ๆ ก็มีคำกล่าวว่า...ทุกคนมีหลักเกณฑ์แห่งความถูกและความผิดเป็นของตนเอง...

ถ้าคนมีสามคนก็มีสามหลักเกณฑ์  ทุกคนก็ยึดมั่นในหลักเกณฑ์ของตน  กล่าวโทษหลักเกณฑ์ของคนอื่น 

 ดังนั้นคนเราจึงขัดแย้งซึ่งกันและกัน โลกของเราจึงตกอยู่ในทิศทางที่ยุ่งยากไร้กฎกติกาไม่มีความเป็นระเบียบวินัยเอามาก ๆ คนทั้งหลายก็ไม่ต่างไปจากสัตว์ป่านั้นแล.