การที่แต่ละคนถูกเลือกเฟ้นมาเป็นหัวหน้านั้น จึงถือเป็นความเสียสละอันยิ่งใหญ่เลยทีเดียว

เป็นเวลาร่วมเกือบๆ จะ ๑๓ ปีแล้วที่ผมรับราชการในมหาวิทยาลัยอันเป็นที่รักของตัวเอง  วันนี้มีโอกาสได้หวนกลับไปสำรวจเส้นทางของตัวเองอีกครั้ง  พบเจออะไรมากมาย โดยเฉพาะวิถีของการงานที่ดูเหมือนจะมีแรงลมพัดพาให้ตัวเองกระโดดขึ้นสูงเป็นระยะๆ  แต่บางครั้งบางครา ก็ดูเหมือนว่าชีวิตถูกแรงลมซัดเอาเสียจนเกือบหัวทิ่ม

 

สิ่งหนึ่งที่ผมค้นพบแบบไม่เข้าข้างตัวเองเลยก็คือ  ผมเป็นทุ่มเทกับงานเอามากๆ  เรียกให้เป็นภาษาพื้นๆ ก็คือ “บ้างาน”  จนคนรอบข้างแซวๆ หยิกๆ เรื่อยมาว่า  ผมเป็นคนประเภท “มนุษย์งาน”           

 

ผมไม่เคยโกรธเกลียดกับวาทกรรมหยิกแซวเหล่านั้น  ไม่ว่านัยสำคัญของความหมายนั้นจะบ่งบอกในมุมที่ดี หรือไม่ดีก็ตามเถอะ  เพราะผมรู้ดีว่า  ผมก็เป็นเช่นนั้นจริงๆ  และที่สำคัญก็คือ  วิถีการดำรงชีวิตของผมวันนี้ ก็ไม่ต่างอะไรไปจากการนำเอา “อนาคต” มาใช้ล่วงหน้า-ชีวิตจึงค่อนข้างง่ายต่อการพยากรณ์ว่า กำลังเดินทางไปสู่ความผุกร่อนเร็วกว่าปกติ...

 

ปัจจุบัน ผมมีหัวหน้างาน หรือหัวหน้าฝ่ายในการกำกับดูแลจากสองหน่วยงาน จำนวน ๑๔ ฝ่าย  ซึ่งถือว่ามากโขเลยทีเดียว  โดยหัวหน้าฝ่ายแต่ละฝ่าย ก็จะมีทีมงานในสังกัดมากน้อยต่างกันออกไป


ผมทราบดีว่าหัวหน้างานในแต่ละคน  ครึ่งต่อครึ่งนั้น  ไม่มีใครชอบที่จะเป็น “หัวหน้า” กันเท่าไหร่นัก 
แต่ถึงกระนั้น  ผมก็พยายามปลุกเร้าเสมอว่า  การเป็นหัวหน้า (Leader)  นั้น เป็นเสมือนกระบวนการสำคัญของการพัฒนาตัวเอง และสถานะดังกล่าว  ก็เป็นภาพสะท้อนของศักยภาพของแต่ละคนไปในตัว

และที่สำคัญ  ความฝันบางอย่างของชีวิตก็จำต้องใช้สถานะในการขับเคลื่อน ดังนั้น  ทุกคนควรคำนึงถึงข้อนี้ไว้ให้มาก    หรืออย่างน้อย ก็ถือซะว่า เป็นการช่วยเหลือองค์กรของเราเอง

เพราะแท้จริงนั้นจะว่าไปแล้ว  บรรดาพวกเขาทั้งหมด  ยังมีสิทธิ์ได้เลือกในทาง “สถานะ” ในองค์กรที่มากกว่าผมอย่างเห็นได้ชัด  

ขณะที่ผมกลับไม่ค่อยมีโอกาสได้เลือกเท่าที่ควร  ถูกจับไปวางตรงนั้นทีตรงนี้ทีอยู่เรื่อยๆ  รู้ทั้งรู้ว่าผมไม่ชอบทำงานบริหารเอาเสียเลย  ลาออกก็หลายครั้ง 

แต่สุดท้ายก็จำนนต่อเหตุผลและสถานการณ์บางอย่าง  จนจำต้องกลับมาจมจ่อมอยู่กับสภาพปัจจุบันที่เต็มไปด้วยตารางการประชุมและแฟ้มกองใหญ่ๆ ...

          แต่ก็อย่างว่า  ในบางเรื่องและบางสถานะ  เราอาจไม่สามารถเลือกอะไรได้ดังใจเสียทั้งหมด 

ในวิถีการงานก็เช่นเดียวกัน  เราคงไม่สามารถเลือกงานตามความสะดวกกายสบายใจตัวเองได้อย่างเสร็จสรรพ  โดยหันหลังให้กับการงานอย่างไม่อาทร  รวมถึงการไม่คำนึงถึงว่า ขณะนี้องค์กรจำเป็นต้องใช้ “พลัง” จากมวลสมาชิกในระดับแถวหน้าอย่างเราๆ ท่านๆ  อย่างยิ่งยวด  เพื่อช่วยขับเคลื่อนองค์กรไปอย่างมีทิศทาง

 

ดังนั้น ในความเป็นจริงที่ผมค้นพบอย่างเข้าใจเลยก็คือ  เป็นเรื่องแสนธรรมดามากๆ  หากเราจำเป็นต้องเลือกหรือถูกบังคับให้เลือกเพื่อทำอะไรสักอย่างให้กับคนอื่น (หรือองค์กรอยู่เรื่อยๆ) บนพื้นฐานของเหตุและผลอันดีงาม

ฉะนี้แล้ว  การที่แต่ละคนถูกเลือกเฟ้นมาเป็นหัวหน้านั้น  จึงถือเป็นความเสียสละอันยิ่งใหญ่เลยทีเดียว

เป็นการเสียสละที่จะแบกรับภาระอันหนักหน่วง - ทั้งภาระแห่งงาน และภาระแห่งการรับผิดชอบคน

พร้อมๆ กับการมองในมุมดีว่า การเป็นหัวหน้า คือโอกาสอันดีที่ตัวเองจะได้พัฒนาตัวเองไปสู่ความมั่นคงของชีวิต  และที่สำคัญอีกอย่างเลยก็คือ  เป็นโอกาสอันดีของการพิสูจน์ตัวเองว่ามีศักยภาพกี่มากน้อย

หรือเป็นคนที่พร้อมจะวิวัฒน์ไปสู่สิ่งอันดีงามได้มากน้อยแค่ไหนกันแน่

 

แต่สำหรับผมแล้ว 

ผมได้ตอบคำถามในบางคำถามอย่างตื้นๆ กับพวกเขาว่า การเป็นหัวหน้าที่ดีนั้นต้องเป็นอย่างไร...

โดยหลักๆ  ผมตอบตามความรู้สึกของตัวเองว่า  การเป็นหัวหน้านั้นเป็นไม่ยากนักหรอก แต่ความเป็นภาวะผู้นำต่างหาก คือ “สิ่งที่ยาก”  และ “ท้าทาย” สำหรับการเป็นผู้นำ หรือหัวหน้าคนมากที่สุด

และคุณลักษณะง่ายๆ  ที่ควรต้องตระหนักไว้ก็คือ  การเป็นผู้นำที่ดีนั้นก็ต้องประกอบด้วยสามส่วนหลัก คือ  นำดี-ตามดี-มีทักษะจัดการกับสถานการณ์

ผมเองก็ยังย้ำกับทุกคนว่า  ผมเองก็ยังไกลนักกับมิติที่ว่านั้น  แต่ก็ยังเชื่อว่า สิ่งเหล่านี้ไม่ได้ติดตัวเรากันมาตั้งแต่ในท้องแม่  ทุกอย่างสร้างกันได้ เรียนรู้กันได้  ขึ้นอยู่กับว่า  เรามี “ใจ”  ที่จะเรียนรู้กี่มากน้อยเท่านั้นเอง

 

อย่างไรก็ตาม  ผมดีใจเป็นที่สุด  ภายหลังการพูดคุยกันแบบง่ายๆ นั้น  มีหัวหน้าฝ่ายท่านหนึ่งบอกกล่าวกับอย่างตรงไปตรงมาว่า  บัดนี้เข้าใจชัดเจนถึงความรู้สึกของผมที่ว่า “การเป็นหัวหน้านั้น มันหนักหน่วงแค่ไหน”

....เพราะขณะนี้  การรับผิดชอบต่องานของตัวเองก็ใหญ่หลวงนัก
          มิหนำซ้ำยังต้องรับผิดชอบต่อ “คน” ในองค์กรที่ล้วนมีพื้นฐานต่างกัน  และยังขาดการตระหนักถึงความเป็นทีมและเป้าหมายที่เหมือนกัน  ยังเป็นเรื่องบั่นทอนสุขภาพจิต  เพราะเมื่อเทียบกับการเป็นลูกน้อง  อย่างน้อยก็แค่รับผิดชอบงานตัวเองเป็นหลัก  ไม่ต้องมาแบกรับภาพรวมของคนอื่นๆ  ทำงานให้ดี ให้เต็มที่ และบกพร่องให้น้อยที่สุด – เท่านั้นก็ถือว่า “สุดยอด” แล้ว...

...แต่ในความเป็นหัวหน้านั้น  ไหนต้องทำงานประจำของตัวเองไปในตัว แต่ไหนต้องรับผิดชอบงานของทุกคนไปพร้อมๆ กัน  พลอยให้บางทีก็แย่ทั้งกายและใจอยู่เหมือนกัน  หากรับมือกับสภาพการณ์ หรือ “สถานการณ์” เช่นนั้นได้ ก็ถือว่าโชคดีไป 

ตรงกันข้าม  หากรับมือไม่ไหว  ก็ถือว่าล้มเหลว และเจ็บตัวไปอย่างช่วยไม่ได้  ซึ่งบางทีโชคร้ายหน่อย  ก็กลับไม่มีแม้แต่ใครจะเข้าใจและเห็นใจเลยก็มี

เพราะในวิถีของการกำกับดูแลนั้น ใจดีเกินไป ลูกน้องบางคนก็ได้ใจละเลยงาน

เคร่งไป  ก็ไม่เป็นที่ถูกใจอีกแหละ..จนบางทีก็ยากยิ่งที่จะตอบตัวเองได้ว่า "ทางสายกลาง" นั้นมีหน้าตาเป็นอย่างไร

และการจะที่พาตัวเองไปนั่งในหัวใจของลูกน้องได้นั้น  มันก็ไม่ง่ายเหมือนปอกกล้วย เพราะต้องไม่ลืมว่าณ จุดที่หัวหน้ายืนอยู่นั้น  มักเป็นเป้าที่ถูกมอง หรือถูกตั้งคำถามอยู่สองเรื่องใหญ่ๆ เสมอ

นั่นคือการถูกมองว่า หัวหน้าคือคนชอบจับผิดลูกน้อง 

และอีกเรื่องก็คือการถูกตั้งคำถามจากลูกน้องว่า “หัวหน้ามีดีอะไร” ...

นั่นคือความจริงที่คนเป็นหัวหน้าคน รับรู้ได้ และรู้ดีว่ามันยากยิ่งและท้าทายเอามากๆ...

 

ด้วยเหตุดังกล่าว  เมื่อมีคนสรุปประเด็นเช่นนั้นแล้ว  ผมจึงเอ่ยย้ำอีกรอบว่า  ดีใจที่คนเป็นหัวหน้าฝ่าย ได้เข้าใจถึงหัวอกของความเป็นหัวหน้าคนที่ต้องแบกรับทั้ง “งานและคน” ไปพร้อมๆ กัน

รวมถึงการบอกกล่าวแบบเปรยๆ  ว่าจะให้ดีก็ควรสลับกันเป็นหัวหน้าบ้างก็ได้  ทุกคนจะได้รับโอกาสของการพัฒนาตัวเองอย่างเท่าเทียม และได้พิสูจน์ตัวเองว่ามีพัฒนาการของการงานและชีวิตแค่ไหน

หรืออย่างน้อย  ลูกน้องที่ก้าวมาเป็นหัวหน้าก็จะได้เข้าใจว่า การเป็นหัวหน้านั้นมันหนักหน่วงยิ่งหนัก  เวลาคืนกลับไปเป็นลูกน้อง จะได้เข้าใจและเห็นใจความเป็น “ทีม”  ไม่ทำตัวให้เป็นภาระของคนอื่นๆ  ไม่ทำตัวให้เป็นภาระของหัวหน้า...

          “ดีครับดี” ...หลายคนตอบรับเป็นเสียงเดียวกัน

          ผมฟังแล้วก็ได้แต่ยิ้มๆ ...และบอกออกไปอีกรอบว่า “เดี๋ยวค่อยว่ากันอีกรอบ”

          แต่ที่แน่ๆ ...

          “ยังไม่มีความคิดที่จะปรับเปลี่ยนหัวหน้างานกันตอนนี้  แต่ที่แน่ๆ ...ผมอยากลาออกเหลือเกิน”

 

         “เป็นงั้นไป” ....หัวหน้างานอีกคนหลุดปากออกมา
          ขณะที่ผมก็พูดแบบอารมณ์ดี-ทีเล่นทีจริงอีกรอบว่า “ใช่,...ผมอยากลาออก จริงๆ”

          ครับ-ผมอยากลาออกจริงๆ แต่มันยังไม่ใช่ตอนนี้  เพราะเรายังไม่สามารถเลือกความสะดวกกายสบายใจของเราเป็นใหญ่ได้  เรายังจำต้องทำอะไรอีกเยอะในสถานะของการเป็นหัวหน้า

          ถามว่าอีกนานมั๊ย...

          ผมไม่รู้หรอกว่านานแค่ไหนผมถึงจะลุกออกไปจากจุดนี้ 

รู้แต่เพียงว่า  ทันทีที่พวกเขาทั้งหลายพร้อม  ผมก็พร้อมที่จะเปิดพื้นที่ตรงนี้ให้พวกเขาขยับขึ้นมาโดยทันที

         

 แน่นอนครับ 
          ในวิถีการงานของคนเรา  จะมีใครสักกี่คนที่ได้เลือกเป็นอยู่ในสิ่งที่ใจปรารถนาได้ทั้งหมด
          และในวิถีการงานของคนเรานั้น  ผมก็เชื่อว่า  การเป็นหัวหน้า (Leader)  นั้น เป็นเสมือนกระบวนการสำคัญของการพัฒนาตัวเอง และสถานะดังกล่าว  ก็เป็นภาพสะท้อนของศักยภาพของแต่ละคนไปในตัว
          และที่สำคัญ  การเป็นหัวหน้านั้น  จึงถือเป็นความเสียสละอันยิ่งใหญ่เลยทีเดียว

(ใครอยากเป็นหัวหน้าบ้าง - โปรดกรุณายกมือขึ้นสูงๆ...ผมจะนับแล้วนะ ครับ)