เดือนนี้ ผมได้ร่วมแสดงงานศิลปะที่สวนสัตว์ดุสิต เขาดินวนา เป็นการได้ร่วมแสดงงานที่ผมประทับใจและมีความภาคภูมิใจเป็นที่สุดงานหนึ่ง ด้วยสาเหตุหลายอย่าง....... 

อย่างแรก  เป็นการได้แสดงงานกับรุ่นพี่อาวุโส ศิษย์เก่าเพาะช่าง รุ่นปี 2508-2510  การได้ร่วมแสดงงานครั้งนี้  เกิดขึ้นอย่างเกินความคาดหมาย เพราะงานนี้เป็นการทำงานด้วยกันของกลุ่มศิษย์เก่า รุ่นปี 2508-2510 แล้วก็เปิดโอกาสให้รุ่นอื่นๆ ได้มีส่วนร่วมบ้างตามความสะดวก

ผมเป็นศิษย์เก่าของโรงเรียนเพาะช่างด้วยเหมือนกัน แต่เมื่อเทียบรุ่นแล้วก็ห่างไกลกันลิบลับ เพราะผมเป็นรุ่น 2522-2524  ห่างกัน 1 รอบนักกษัตริย์  ยิ่งเมื่อเทียบประสบการณ์และบทบาทความเคลื่อนไหวที่มีต่อสังคมแล้ว  ก็มิบังอาจคิดแม้เฉียดเข้าไปไกล้เลยทีเดียว

สมาชิกของกลุ่มแสดงงานครั้งนี้ก็เช่น  ศาสตราจารย์ ดร.วิรุณ  ตั้งเจริญ อธิการบดี มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร นักการศึกษา ศิลปิน นักวิจารณ์  ผู้บุกเบิกและสร้างความเคลื่อนไหวในวงวิชาการศิลปะ ร่วมก่อตั้งคณะศิลปกรรมศาสตร์ และวางรากฐานศิลปศึกษาของประเทศมากมายหลายอย่าง

อาจารย์สมศักดิ์ คงรัตนสมบูรณ์ ผู้อำนวยการกองวิจัยและพัฒนา พิพิธภัณฑ์หุ่นขี้ผึ้งไทย  แกนประสานงานและเป็นเลขานุการของกลุ่มนี้ ซึ่งอาจารย์สมศักดิ์นี้ เป็นผู้หนึ่งที่ร่วมบุกเบิกคิดค้นการทำหุ่นไฟเบอร์กลาสแทนหุ่นขี้ผึ้ง และจัดพิพิธภัณฑ์ให้เป็นแหล่งการเรียนรู้ของสังคม มีชื่อเสียงไปทั่วโลก*

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ทวีเกียรติ ไชยยงยศ  แห่งคณะศิลปกรรมศาสตร์  มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร นักการศึกษาและนักวิชาการศิลปะแถวหน้าของประเทศ ผู้ช่วยศาสตราจารย์วิวัฒน์ กุลจันทร์ ผู้สืบทอดแผนกวิชาการถ่ายภาพของเพาะช่างต่อจาก ศาสตราจารย์พูน เกษจำรัส และเป็นนายกสมาคมถ่ายภาพแห่งประเทศไทยคนที่ผ่านมา

แล้วก็อีกหลายท่าน ซึ่งกระจายออกไปมีบทบาททั่วประเทศ  อีกทั้งเป็นกลุ่มที่รวมทุกสาขาของเพาะช่างและเป็นคนต้นฉบับของหลายเรื่องในประเทศไทย ทั้งในเรื่องการพัฒนาทางศิลปศึกษาของประเทศ  วงการสื่อศิลปะและโฆษณา  หนังสือแและตำรา  การ์ตูนและแอนนิเมชั่น  การทำภาพยนต์

ผมบังเอิญได้รับเชิญจากรุ่นพี่ท่านหนึ่งซึ่งเป็นสมาชิกของกลุ่มรุ่นพี่กลุ่มนี้ และเป็นอดีตนักวิชาการโสตทัศนศึกษาของกระทรวงสาธารณสุข รวมทั้งเป็นรุ่นพี่ของผมที่โรงเรียนเวชนิทัศน์ ของมหาวิทยาลัยมหิดล คือ อาจารย์สมปอง หมั่นดี ให้ไปเป็นวิทยากร อบรมเครือข่ายคนทำสื่อเผยแพร่องค์ความรู้ทางด้านการแพทย์ให้แก่สังคม ของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ คุยกันไปมาก็เลยถามไถ่ไร่เรียงรุ่นกัน กระทั่งเลยไปถึงเรื่องการแสดงงาน

พี่เขาเห็นผมทำงานศิลปะและแสดงงานกันไปด้วย ก็เลยเล่าถึงกลุ่มรุ่นพี่รุ่นใหญ่ของพี่เขากันบ้าง  ทำให้ผมสนใจในความที่รุ่นนี้เป็นคนต้นเรื่องหลายเรื่องของสังคมไทย เลยก็ออกปากว่า หากมีการพบปะและทำอะไรกันแล้ว ขอให้หนีบผมไปด้วยสักคนหนึ่ง ให้ผมไปชงเหล้า เป็นเลขาการประชุม หรือขับรถให้ก็ได้ทั้งนั้น  ผมจะขอเก็บรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับพวกพี่ๆไว้  ยังไม่รู้ว่าจะทำอะไรได้เพียงไหนแต่ขอทำสิ่งที่ใกล้มือไว้ก่อน

ทางหนึ่งก็ถือว่าเป็นรุ่นพี่เก่าแก่ แต่ที่สำคัญกว่านั้นก็คือ คนในกลุ่มนี้เป็นกลุ่มเชื่อมต่อระหว่างคนรุ่นเก่ายุค ศาสตราจารย์เฉลิม นาคีรักษ์ ของโรงเรียนเพาะช่าง สถาบันการศึกษาทางศิลปะที่เก่าแก่ที่สุดของประเทศ และกลุ่มลูกศิษย์รุ่นบุกเบิกของ ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี แห่ง มหาวิทยาลัยศิลปากร สถาบันการศึกษาศิลปะสมัยใหม่ของประเทศ ซึ่งเป็นกลุ่มที่อยู่ใกล้ชิดกับพัฒนาการต่างๆทางศิลปะที่สำคัญที่สุดกลุ่มหนึ่งของสังคมไทย

มีหลายอย่างที่ผมคิดว่าอยากมีประสบการณ์ตรงกับพวกพี่ๆ เพื่อที่จะนำไปมองผลงานอีกหลายอย่างของเครือข่ายคนทำงานศิลปะร่วมสมัยในรุ่นพวกพี่ๆรุ่นอาวุโส แล้วก็ถ่ายทอดไว้ให้สังคมเท่าที่ตนเองจะมีโอกาสทำ 

แน่นอน   ผมต้องผสมผสานและเชื่อมโยงกับหน้าที่การงานที่ผมทำไปด้วยได้แน่ๆ  เพราะผมถือเป็นหน้าที่(ของชีวิต)อย่างหนึ่งที่จะต้องช่วยทำงานความรู้และวางพื้นฐานวิธีคิด  รวมทั้งทำหน้าที่สื่อสารเรียนรู้  ในแนวที่จะสร้างพลังทวีคูณและก่อเกิดการถักทอกันหลากหลายของชุมชนและวงวิชาการคนละสาขา ที่อยู่บนเส้นทางชีวิตและการงานของผม ซึ่งจะช่วยเสริมพลังของสังคม และชีวิตส่วนรวมของสังคม ให้เข้มแข็ง

พี่เขาก็เลยบอกให้ทราบว่า ทางกลุ่มของพี่ๆ กำลังจะแสดงงานกันที่สวนสัตว์เขาดินวนา แต่แทนที่จะชวนไปสังเกตการณ์อย่างที่ปวารณาตัวไว้ พี่เขาก็กลับชวนไปแสดงงานด้วยเสียเลย ก็ไปสิครับ

การทำอย่างนี้ต้องถือว่าเป็นการสร้างประสบการณ์ร่วม  แม้จะเป็นเพียงบางส่วนก็ยังนับว่าดีกว่าการเป็นผู้ดูเฉยๆ  หากเป็นการวิจัยเขาก็ถือว่าพอจะมีจุดยืนร่วมกับผู้สร้างงานและผู้ชมได้ลึกซึ้งกว่าการใช้แนวคิดและความรู้ทางทฤษฎีมามองอย่างเดียว

เลยก็นำเอางานไปร่วมแสดงกับพี่เขาชิ้นหนึ่ง เป็นรูปควายที่บันทึกเป็นรูปเขียนจากการไปศึกษาเรียนรู้ชุมชนสาคลี อำเภอเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา แต่ดันเปลี่ยนกรอบให้ดูดีกว่าเดิมก่อนนำไปติดตั้ง แล้วก็จำไม่ได้ว่าเปลี่ยนกรอบ ถึงเวลาไปติดตั้งก็หาไม่เจอ เลยเอาอีกรูปไปแทนซึ่งก็เป็นรูปสีน้ำและพอจะเข้ากับบรรยากาศในการรำลึกถึงสวนสัตว์เขาดินวนาอยู่เหมือนกัน ถือเป็นเหตุแห่งความประทับใจแรกครับ 

อย่างที่สอง ไปร่วมจัดกิจกรรมตอบแทนบุญคุณความเป็นครูและแหล่งเรียนรู้ให้กับสวนสัตว์ดุสิตเขาดินวนา สวนสัตว์เขาดินกับนักเรียนศิลปะทุกคนของโรงเรียนเพาะช่างนั้นมีความผูกพันกันอย่างแนบแน่น เพราะพอเริ่มฝึกฝนในทุกด้านอย่างได้ที่พอสมควรในสตูดิโอและห้องเรียนแล้ว ก่อนจะไปแตกฉานในการเขียนภาพกลางแจ้งจำพวกทิวทัศน์และสิ่งมีชีวิตต่างๆ ของโลกภายนอก  ก็จะเริ่มก้าวเดินออกจากโรงเรียน มายังสวนสัตว์ดุสิตเขาดินวนา แล้วจึงจะนำไปสู่การเขียนภาพนอกสถานที่อื่นๆ อีกต่อไป

ทุกรุ่นจึงผูกพันกับสวนสัตว์ดุสิต ประหนึ่งเป็นห้องปฏิบัติการศิลปะกลางแจ้งและเป็นแหล่งเรียนรู้การเขียนภาพสัตว์ ทั้งในเชิงการศึกษากายวิภาคและการศึกษาโครงร่างความเคลื่อนไหวของสัตว์นานาชนิด เป็นแหล่งเรียนรู้ภาคสนามของนักศึกษาศิลปะจากเพาะช่างมาอย่างยาวนาน

งานศิลปวิจิตรเกี่ยวกับภาพสัตว์  สื่อศิลปะ  รวมไปจนถึงการ์ตูน ที่มีอิทธิพลต่อเด็กไทยและคนไทยหลายยุคหลายสมัย ทั้งต่อการเรียนเขียนอ่าน การจินตนาการ  มีจำนวนไม่น้อยที่จิตรกรผู้วาด เกิดการเรียนรู้และหาความบันดาลใจไปจากสวนสัตว์ดุสิตเขาดินวนานี่เอง

ยิ่งไปกว่านั้น  ผู้อำนวยการคนที่ผ่านมาของสวนสัตว์ดุสิต เขาดินวนา ก็เป็นศิษย์เก่าของเพาะช่างและอยู่ในกลุ่มจิตกรกลุ่มนี้อีก จึงเป็นโอกาสที่ดีที่สุด ที่จะได้รำลึกถึงและร่วมกันขอบคุณสวนสัตว์ที่อยู่เบื้องหลังการเรียนรู้ของชาวเพาะช่างหลายรุ่นและสร้างคนทำงานทางศิลปะของประเทศมายาวนานพอๆ กับพัฒนาการที่ดำเนินมาอย่างสืบเนื่อง 71 ปี   

 

                      สูจิบัตรนิทรรศการศิลปกรรมร่วมสมัยศิษย์เก่าเพาะช่าง "เขาดินรำลึก" ครั้งที่ 2  โดยชมรมศิษย์เก่าเพาะช่าง 2508-2510  ณ ศูนย์อาหารสวนสัตว์ดุสิต เขาดินวนา  ประธานพิธีเปิดงาน เมื่อวันที่ 18 มีนาคม 2552  โดย ดร.โสภณ  ดำนุ้ย  ผู้อำนวยการสวนสัตว์ดุสิต เขาดินวนา คนปัจจุบัน

 

 

                    ภาพเขียนสีน้ำ วัด  ของ ศาสตราจารย์เฉลิม นาคีรักษ์ ครูเก่าแก่ของโรงเรียนเพาะช่าง

                    ลอกเลียนแบบลายตู้พระธรรมวัดเชิงหวาย : เทคนิคเลียนแบบลานรดน้ำ โดย สมศักดิ์ คงรัตนสมบูรณ์

 

                      รัสเซีย : เทคนิคสีน้ำมันบนผ้าใบ โดย ศาสตราจารย์ ดร.วิรุฬ  ตั้งเจริญ                                                      

 

                     นกกาบบัว : เทคนิคสีน้ำบนกระดาษ โดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ทวีเกียรติ ไชยยงยศ                                            

                       พระพุทธรูปบนทราย : เทคนิคสีน้ำมันบนทราย โดย เจริญ พัฒน์ทอง               

                         เชียงตุง : เทคนิคสีน้ำบนกระดาษ  โดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์วิวัฒน์  กุลจันทร์ 

 

                             ครอบครัวช้าง :  เทคนิคสีน้ำบนกระดาษ  โดย  ประณต  ชื่นปรีดี  

                            Black or White : เทคนิคสีอะครายลิคบนแคนวาส  โดย  อัศวิน  อรุณแสง  

 

                            กุหลาบแดง : เทคนิคสีน้ำบนกระดาษสา  โดย  นิยม  กันตะโอภาส  

 

                                 เขาดิน : เทคนิคสีน้ำบนกระดาษ  โดย  สมบัติ  จำนงนรินทร์รักษ์ 

 

อย่างที่สาม ได้ร่วมทำหน้าที่สืบสานบทบาทอย่างคนรุ่นก่อนที่ได้เคยทำให้เราในวัยเด็ก  ผู้คนในวัยเด็กของสังคมไทย โดยเฉพาะคนต่างจังหวัดบ้านนอกคอกนา ย่อมมีสวนสัตว์เขาดินวนาในความคิดคำนึงเหมือนดินแดนแห่งเทพนิยาย ที่มีพี่สิงโต พี่กระต่าย พี่ช้าง เก้ง กวาง พี่เสือ พี่นกยูง พี่ยีราฟ ฮิปโป ลิง ค่าง และสารพัดสัตว์ ซึ่งคิดและคุยกับมนุษย์ โดยเฉพาะกับเด็กๆ ได้รู้เรื่อง 

ความเป็นสวนสัตว์เขาดินวนาในด้านหนึ่งที่เด็กได้รับ จึงเป็นสิ่งที่คนรุ่นที่มาก่อนของสังคม  ช่วยทำและดูแลการมีกิจกรรมปฏิสัมพันธ์กับสังคม สร้างโลกแห่งการเรียนรู้ให้แก่เด็ก อีกทั้งสร้างเสริมสุขภาวะให้แก่ผู้คน ครอบครัว และกลุ่มก้อน

เป็นแหล่งทำให้สาธารณะมีความสุข หรือ สุขภาวะสาธารณะ (Healthy Public) ทำให้เกิดความผูกพันกันยาวนาน และได้ความสุขเป็นพลังชีวิต กลับออกไปทำการงานและดำเนินชีวิต ร่วมกันสร้างสรรค์ความสงบสุขให้แก่สังคมอย่างพอควรแก่อัตภาพ

แล้ววันหนึ่ง ตนเองก็ได้ไปร่วมแสดงงาน เพิ่มสีสันและบรรยากาศให้กับสวนสัตว์และเขาดินวนา เพื่อให้เด็กๆ ครอบครัว และผู้คนทั้งจากในเมือง เมืองหลวง และชนบท ได้มาเที่ยว มาพักผ่อน ได้อยู่ในบรรยากาศผ่อนคลายหลากหลาย และได้ดูงานศิลปะที่เดินเข้าหาประชาชนพลเมือง กลมกลืนกับบรรยากาศความเป็นสวนสัตว์ดุสิตของประชาชน

นับว่าได้ก่อเกิดโครงสร้างความความสัมพันธ์ที่เปลี่ยนไปเป็นอีกด้านหนึ่ง จากอดีตที่เคยเป็นผู้ได้รับ หรือเป็นผู้รับ ผู้บริโภค ที่คนอื่นเขามีน้ำใจช่วยกันทำสิ่งดีๆให้กับสังคมในยุคที่เราเป็นเด็ก

ทว่า เมื่อเติบโต (และแก่เฒ่า) แล้ว  ก็กลับได้มาร่วมเป็นผู้ให้ ทำให้ผู้อื่นได้เดินเข้ามาชมและสัมผัสสิ่งดีๆจากเราบ้าง  ซึ่งจะว่าไปแล้ว ในจำนวนคน 64 ล้านคนของประเทศ มีเพียงไม่กี่คนเท่านั้น ที่จะมีโอกาสได้ทำอย่างนี้ 

จึงเป็นอีกเหตุแห่งความประทับใจและภาคภูมิใจต่อการได้ร่วมแสดงงานศิลปะรำลึกเขาดิน 71 ปี  ครั้งนี้

 

                              ของเล่นเด็กทำจากสังกะสี :  โดย  จรรยา  บุณณาศักดิ์  

 

                                  ม.ม้าคึกคัก : เทคนิคสีแท่ง Pastel  โดย  ทิวาศรี  ปิยะพันธ์  

 

                                  ริมน้ำ : เทคนิคสีน้ำบนกระดาษ  โดย  วีระ  จันทรสมวงษ์  

                                    ดอกบัว : เทคนิคสีน้ำบนกระดาษ  โดย  สังฆะ ชุ่มธรรม 

 

                                พระพุทธรูปปางประทานความสำเร็จ :  เทคนิคหล่อปูนปลาสเตอร์  โดย  บำรุงศักดิ์  กองสุข  

งานแสดงไปแล้วเมื่อ 18-30 มีนาคม 2552 ที่ศูนย์อาหาร ของสวนสัตว์ดุสิตเขาดินวนา  ผมตั้งใจว่าจะช่วยเผยแพร่ให้ผู้สนใจในเว็บศิษย์เก่าเพาะช่าง แต่ไม่รู้ว่าเว็บดังกล่าวได้ล่มหรือหายไปไหนเสียแล้ว เลยก็นำมาบันทึกไว้ให้คนที่สนใจที่นี่นะครับ

ขอให้มีความสุข ได้ความรื่นรมย์และความชุ่มชื่นใจจากการชมงานศิลปะรำลึกเขาดิน 71 ปี ที่นำมาแบ่งปันกันในครั้งนี้นะครับ.

...........................................................................................................................................................................

      *พิพิธภัณฑ์ลู๊ฟ ของประเทศฝรั่งเศส  ได้ชื่อว่าเป็นผู้บุกเบิก มีชื่อเสียงเป็นผู้นำของโลกในการทำหุ่นขี้ผึ้งและจัดแสดงให้เป็นแหล่งเรียนรู้เชิงประวัติศาสตร์ ทั้งประวัติศาสตร์บุคคลผู้มีชื่อเสียงสาขาต่างๆของโลก ประวัติศาสตร์สังคมโลก และงานที่สามารถทำให้จินตนาการสัมผัสได้ด้วยหุ่นขี้ผึ้ง แต่ประเทศไทยเป็นเมืองร้อน ขี้ผึ้งจะละลาย จึงใช้กรรมวิธีแบบพิพิธภัณฑ์ลู๊ฟไม่ได้ กลุ่มผู้บุกเบิกซึ่งส่วนใหญ่เป็นศิษย์เก่าของเพาะช่างและศิลปากร ได้พัฒนาเทคนิคการทำหุ่นเหมือนจริงด้วยไฟเปอร์กลาส  ทำให้เป็นที่ยอมรับทั่วโลก ก่อนที่การทำหุ่นไฟเบอร์กลาสจะแพร่หลายในเวลาต่อมา

       พิพิธภัณฑ์หุ่นขี้ผึ้งไทย (ตั้งอยู่ถนนพุทธมณฑลสาย 5 อำเภอนครชัยศรีเชื่อมต่อกับอำเภอพุมธณฑล จังหวัดนครปฐม) จัดว่าเป็นแหล่งการเรียนรู้ทางสังคมในหลายมิติ  ที่มีชื่อเสียงมากคือ การทำให้เรื่องประวัติศาสตร์ วรรณคดี ความรู้ทางสังคม  ซึ่งเป็นเรื่องไม่น่าสนใจ กลายเป็นประสบการณ์การเรียนรู้ที่ให้ประสบการณ์ที่แตกต่างจากการเรียนรู้ที่คุ้นเคยของคนทั่วไป

       จัดว่าเป็นงานบุกเบิกของกลุ่มศิลปิน  ที่สะท้อนพลังสร้างสรรค์อย่างที่สุด ทั้งในการผสมผสานการศึกษาค้นคว้า จินตนาการ ความพิเศษทางศิลปะทุกแขนง  ความสามารถในการจัดแสดง ความสามารถในการจัดการ และความเป็นผู้บุกเบิก ริเริ่ม รอคอย เพื่อก่อให้เกิดสิ่งที่ตนเองต้องการทำให้กับสังคม