พระพุทธศาสนารุ่งเรืองมากสุดอาณาจักรหนึ่ง

4 . อาณาจักรทวารวดีมีอายุราว พ.ศ. 1100-1600 ปี

ช่วงนี้จะเล่าเรื่องเมืองโบราณที่ค้นพบหลักฐานทางประวัติศาสตร์ว่า  ในปี พ.ศ. 1200 มีอาณาจักรเกิดขึ้นในแถบลุ่มน้ำเจ้าพระยาที่เรียกว่าเจ้าพระยาเพราะสายน้ำนี้ไหลลงทะเลตรงตำบลเจ้าพระยานะ  และอาณาจักรนี้เองที่สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพเรียกว่า...อาณาจักรทวารวดี...ตามชื่อในเหรียญเงินที่ค้นพบบริเวณ ต. พระประโทน  จ. นครปฐม เขียนว่า...ศรีทวารวดี  ควรบุญยะ...

เชื่อว่าเป็นอาณาจักรของพวกละว้า ( ภาษาบาลีแจกตามปุริโส  ปุริสา ก็คือ ละโว้  ละว้า  ศัพท์เดิมคือ ลาว  นั้นเอง )  แต่มีบางท่านแย้งว่าน่าจะเป็นอาณาจักรของพวกมอญ  แต่จารึกสมัยทวารวดีไม่สื่อถึงคนมอญในแถบนี้  แต่บางท่านเตือนว่าเราควรให้น้ำหนักไปที่กลุ่มชนเผ่าพันธุ์ต่าง ๆ ไม่เจาะจงว่าเป็นใครแต่ผสมกันอยู่ภายใต้อารยธรรมเดียวกันรวมถึงการรับเอาวัฒนธรรมอินเดียกับจีนเหมือนกัน

  เท่าที่เห็นอาณาจักรนี้มีความเจริญรุ่งเรืองทางพุทธศาสนาฝ่ายหินยานไม่ปรากฏเรื่องราวทางผู้ปกครองและยังมีความเชื่อว่าศูนย์กลางอาณาจักรนี้อยู่ที่เมืองอู่ทองในภาคกลาง 

ถ้าเป็นภาคเหนือก็เมืองหริภุญชัย ถ้าเป็นทางภาคอีสานก็ค้นพบที่เมืองเสมา  ที่โคราช   เมืองฟ้าแดดสงยาง จ. กาฬสินธุ์  เมืองหนองหาน  จ. อุดรธานี  เมืองตาดทอง ( พระธาตุกล่องข้าวน้อย ) จ. ยโสธร  นั้นคืออาณาจักรนี้ที่พระพุทธศาสนารุ่งเรืองมากสุดอาณาจักรหนึ่งและกลายเป็นรากฐานทางอารยธรรมไทยในปัจจุบัน.