หมู่บ้านเมืองแปงแต่เดิมมีชื่อว่า เมืองทาผาน้อย คำว่า ผาน้อย มาจากคำว่า ผาบาท ซึ่งก็คือ ผาที่มีรอยพระพุทธบาทนั่นเอง มี พระยานุเว ซึ่งเป็นพระยากะเหรี่ยงเป็นเจ้าผู้ปกครองเมือง เมืองทาผาน้อยในสมัยพระยานุเว มีประชากรอยู่หลายเผ่า คือ กะรี่ยง ไทยใหญ่ และขมุ ปะปนอยู่.....

มาเป็นครูสอนอยู่ที่บ้านเมืองแปง   ปาย   แม่ฮ่องสอน  ก็นานแสนนานแล้ว  บ้านเมืองนี้อยู่แล้วเป็นสุข สงบ ชุมชน สภาพแวดล้อมสดชื่น ล้อมรอบด้วยภูเขาขจี เป็นเมืองที่มีเรื่องราวประวัติศาสตร์เล่าขานกันมาถึงความศักดิ์สิทธิ์ มีผู้สั่งสมบารมีคุ้มครองบ้านเมืองนี้อยู่…ครูแอนขออนุญาตนำเล่าประวัติศาสตร์เมืองแปงดังนี้

 

ตอนที่ ๑  ประวัติเมืองทาผาน้อย : บ้านเมืองแปง

            หมู่บ้านเมืองแปงแต่เดิมมีชื่อว่า เมืองทาผาน้อย  คำว่า ผาน้อย  มาจากคำว่า ผาบาท ซึ่งก็คือ ผาที่มีรอยพระพุทธบาทนั่นเอง  มี พระยานุเว  ซึ่งเป็นพระยากะเหรี่ยงเป็นเจ้าผู้ปกครองเมือง เมืองทาผาน้อยในสมัยพระยานุเว มีประชากรอยู่หลายเผ่า คือ กะรี่ยง ไทยใหญ่ และขมุ ปะปนอยู่

            ต่อมา มี พระนางสุวรรณคำแปง พร้อมด้วยขุนคำเมืองใหม่ ได้มาสร้างบ้านสร้างเมือง อยู่บริเวณทาผาน้อย

            กล่าวกันว่าพระนางสุวรรณคำแปง มีสิริโฉมงดงามมาก  ผิวกายของพระนางยามเมื่อต้องแสงแดดยามเช้า จะเป็นสีชมพูระเรื่อ ยามกลางวันผิวกายของพระนางจะเป็นสีขาวนวล ยามเย็นผิวกายของพระนางจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองอ่อนๆ

            พระนางสุวรรณคำแปงและนางบริวารชอบไปเล่นน้ำที่แม่น้ำสายหนึ่ง ซึ่งอยู่ในอาณาบริเวณของเมืองทาผาน้อยเป็นประจำ แม่น้ำสายนี้มีความงดงามและใสกระจ่างมาก ต่อมาพระนางสุวรรณคำแปง มีความจำเป็นบางอย่างที่จะต้องเดินทางไปยังเมืองสิงหล ทำให้พระนางสุวรรณคำแปงเศร้าโศกเสียใจเป็นอันมาก  พระนางสุวรรณคำแปง จึงได้ประกาศไว้แก่ชาวเมืองว่า  แม่น้ำสายที่พระนางชอบไปเล่นน้ำนี้มีชื่อว่า  “ แม่น้ำแปง”  และเมืองๆนี้ก็ให้มีชื่อว่า “เมืองแปง” ตามชื่อของพระนาง  ซึ่งก็ได้เรียกขานชื่อดังกล่าวมาจนถึงทุกวันนี้

            เมื่อสิ้นสมัยพระนาง  เมืองแปงกลายเป็นเมืองร้างอีกครั้ง เนื่องจากชาวเมืองต้องหลบหนีภัยสงครามกับพม่า  เป็นเวลานานเท่าใดไม่ปรากฏ จึงได้มีผู้คนที่อื่นอพยพมาตั้งถิ่นฐานอีกครั้ง

                                                         โปรดติดตามประวัติวัดเมืองแปง..ในบันทึก

     

          ประวัติวัดเมืองแปง (วัดศรีดอนชัย)

                                                                                              ครูแอน

                                                                            เมืองแปง   ปาย   แม่ฮ่องสอน

                                                                                    ๒๕  กันยายน   ๒๕๕๑

อ้างอิงข้อมูลจาก การรวบรวมของ นายรณฤทธิ์ ศรีพันธุ์

 สัมภาษณ์ : นายแก้ว  เสานวน  , นายบุญมา  กุนนา  , นายมูล  ซึมทราย ,พระสมพงษ์ ฐิตฺตธมฺโม , พระสิงห์คำ  สัจจวโร , นายแสน  กัลยา