ท่านจะเชื่อไหมหากจะกล่าวว่า การเจ็บป่วยที่เกิดขึ้นนั้น หมอรักษาได้ 20% ที่เหลืออีก 80% หายเพราะเหตุอื่น แล้วเหตุอื่นที่ว่านั้นคืออะไรบ้าง เช่น หายเอง หายเพราะได้รับความพอใจ หายเพราะได้รับบริการที่พูดจาไพเราะ หายเพราะได้ยาบางอย่างสมปรารถนา ฯ

     ในนอร์เวย์มีแพทย์มากมาย แต่ 60% ของคนที่ป่วยไข้ ไปซื้อยากินเอง ในเดนมาร์กก็เช่นเดียวกัน คนที่เจ็บป่วยไปหาหมอเถื่อน เพราะหมอเถื่อนฟังเขานาน ๆ

     ที่กล่าวมาข้างต้นท่านตัดสินใจเองครับว่าจะเชื่อหรือไม่ แต่เป็นคำกล่าวของนายแพทย์มาห์เลอร์ อดีต ผอ.WHO ชาวเดนมาร์ก ครับ ผมบันทึกไว้ตั้งแต่ตอนจบมาเป็นหมออนามัยใหม่ ๆ ในปี 2534

     ยกมาให้เพื่อให้เห็นว่า ระบบการดูแลตนเองสำคัญมาก ในบ้านเราเองก็มีมากมายที่เป็นการดูแลตนเอง โดยภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมา แม้จะเลือนหายไป เพราะระบบการแพทย์กระแสหลัก แต่ยังไม่สายที่จะหันกลับมาสนับสนุน เรื่องนี้หวนนึกเอามาเขียนเพราะวันนี้เกิดปิ้งขึ้นมาตอนประชุมอยู่กับคณะทำงานแผนงานคนพิการภาคใต้ ที่ สวรส.ภาคใต้ มอ. ก็จดเป็น Topic ไว้ เมื่อหลายวันก่อน ดึก ๆ ก็มานั่งเขียนเป็นบันทึกไว้ครับ