เมื่อไหร่ก็ตามที่เกิดการหมุนของความรู้ในชุมชน ด้วยวิธีการใดก็ตาม นั่นคือ กระบวนการที่มีบรรยากาศสอดคล้องกับบริบทพื้นที่ ก็สามารถนำมาวิเคราะห์ สังเคราะห์เพื่อทำความเข้าใจปรากฏการณ์นั้นต่อไป

มีท่านผู้อ่านรวมถึง นักศึกษาหลายท่านที่โทรศัพท์ และอีเมลมาสอบถามประเด็น การจัดการความรู้ ในชุมชนที่จัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน ทั้งกระบวนการและรูปแบบ ส่วนใหญ่เป็น นศ.ปริญญาโท และส่วนหนึ่งเป็น นศ.ปริญญาเอก ที่สนใจประเด็นดังกล่าว

ส่วนใหญ่ ยังไม่เข้าใจการจัดการความรู้และการเข้ามาทำงานวิจัยในชุมชนจำเป็นต้องเข้าใจวิถีของชุมชน หลายท่านถาม จะจัดการความรู้อย่างไร?

ไม่ต้องทำอะไรในขั้นแรก เพราะ ชุมชนที่ทำท่องเที่ยวมีการจัดการความรู้เป็นธรรมชาติอยู่แล้ว หากเป็นชุมชนวิจัยก็มีการจัดการความรู้ที่เป็นระบบเข้าใจง่ายมากขึ้น ที่ว่า "เป็นระบบ" ก็คือ เราเทียบเคียงทฤษฏีที่เราอ่านมาได้ แต่การจัดการความรู้แบบธรรมชาติเราจำเป็นต้องเข้าใจวิถีชุมชนถึงกระบวนการที่เกิดขึ้น ให้ดูตรงผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น ว่า "ความรู้นั้นนำมาใช้พัฒนาชุมชน" ในรูปแบบไหน อย่างไร กระบวนการเป็นอย่างไร?

โดยสรุปการจัดการความรู้ในชุมชนท่องเที่ยวนั้น เนียนไปกับการพัฒนาอยู่แล้วครับ

Dsc00798

คนทางภาคเหนือเรียกความรู้ที่ฝังลึก (Tacit Knowledge) ว่า "กำกึ้ด"  หรือ "วิธีคิด" อันเป็นความรู้ที่ฝังในตนตัวผ่านผลึกประสบการณ์มากมาย ได้กำกึ้ดชุดหนึ่งที่เป็น "ผะหญา" หรือ "ภูมิปัญญา"

มีคำถามว่า เราจะจัดการภูมิปัญญานั้นอย่างไร?   เป็นการจัดการความรู้ที่เราต้องการนั่นเอง

ผะหญานั้นเป็น ความรู้ที่จับต้องไม่ได้ (Intangible Asset)  จะนำความรู้ที่จับต้องไม่ได้มาใช้ประโยชน์ "กระบวนการ" จึงเป็นสิ่งที่สำคัญ และ การสร้างบรรยากาศแห่งการเรียนรู้นั้นเป็นกระบวนการที่เราต้องเรียนรู้ร่วมกับชุมชน ให้เป็น "ธรรมชาติ" เนียนไปกับวิถีชีวิต

สิ่งหนึ่งที่นักวิจัยต้องตระหนักก็คือ การเข้าใจชุมชนก่อนที่จะคิดเอาโมเดลต่างๆที่เราคิดเข้าไป บางทีสิ่งที่เราคิดอาจไม่ถูกต้องเลย หากเราเข้าใจบริบทพื้นที่อย่างถ่องแท้

การทำความเข้าใจวิถี ตั้งแต่ต้นทาง ถึงปลายทาง เราจะเห็นการเดินทางของความรู้ที่ชาวบ้านคิดอย่างเป็นระบบ แต่ขาดคนที่จะสังเคราะห์ ออกมา  เรา(หมายถึง) นักวิจัย ต้องเป็นคนสังเคราะห์ปรากฏการณ์นั้นออกมาอรรถาธิบาย

วิธีการแบบนี้ไม่เหนื่อย แต่อาศัยความลุ่มลึก และเข้าใจ เข้าถึง ใช้เวลาหากเราไม่ใช่"คนใน"

ถามว่า หัวใจของการจัดการความรู้ในชุมชนท่องเที่ยวนั้นคืออะไร?

หัวใจก็คือ "การแลกเปลี่ยนเรียนรู้"

เมื่อไหร่ก็ตามที่เกิดการหมุนของความรู้ในชุมชน ด้วยวิธีการใดก็ตาม นั่นคือ กระบวนการที่มีบรรยากาศสอดคล้องกับบริบทพื้นที่ ก็สามารถนำมาวิเคราะห์ สังเคราะห์เพื่อทำความเข้าใจปรากฏการณ์นั้นต่อไป

งานวิจัย งานวิทยานิพนธ์อาจต้องตอบคำถามหลักๆดังนี้

  • ความรู้ ภูมิปัญญาที่ว่านั้นคือ อะไรบ้าง

  • ความรู้ ภูมิปัญญาอยู่ที่ไหน

  • กระบวนการของชุมชนในการจัดการความรู้เป็นอย่างไร (การสร้างความรู้ การนำความรู้มาใช้ การยกระดับความรู้ การหมุนเวียนความรู้ รวมถึงผลิตซ้ำวาทกรรม)

  • ผลลัพธ์ของการจัดการความรู้ระดับชุมชนได้ส่งผลอะไรบ้าง แก่ชุมชน

  • สรุป ชุมชนดังกล่าวมีรูปแบบการจัดการความรู้แบบไหน มีนวัตกรรมใหม่ๆอะไรบ้าง

  • การจัดการความรู้ธรรมชาติ (KM ธรรมชาติ) นี้สามารถอธิบายได้อย่างไร

    • หลักๆก็น่าจะได้ตามคำถามนี้...

    ผมคิดว่าวิทยานิพนธ์ งานวิจัย ชิ้นนี้สามารถตอบโจทย์การจัดการความรู้ชุมชนได้ และน่าสนใจ สามารถนำไปต่อยอดเอากระบวนการไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่อื่นๆได้

    ผู้สนใจสามารถติดต่อ สอบถาม แลกเปลี่ยนผ่านบันทึกนี้ หรือทาง E - mail ก็ยินดีครับ