เมื่อวานนี้ไปดูวัฒนธรรมที่กองแบกับดินในวัดเก่าแก่ทางอีสาน เห็นกระบวนการครึ่งๆกลางๆแล้วใจหาย วัตถุโบราณที่สถาบันเกี่ยวข้องไปบูรณปฏิสังขรณ์ไว้ดีพอสมควร แต่การทำเฉพาะส่วนของวัตถุ ไม่ได้ดำเนินการบูรณะความรู้ให้ตัวบุคคลควบคู่ไปด้วย พระสงฆ์ ผู้นำชุมชน องค์กรชุมชน ขาดการสืบทอดความตระหนักทางด้านอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่น สิ่งล้ำค่าท้องถิ่นถูกมองเป็นของไร้ค่า ที่ไม่รู้ว่าจะอนุรักษ์ไปทำไม ใครใคร่ทำใคร่สร้างอะไรก็ยำใหญ่ใส่สารพัด กลายเป็นเรื่องหัวมงกุฏท้ายมังกร 

  

ป่วยการที่จะมาพูดเรื่องไกลตัว คุณธรรมจริยธรรมในภาคทฤษฎี ถ้าผู้คนในท้องถิ่นนั้นๆไม่รู้จักกำพืดของตนเอง รากเหง้าความดีงามที่เป็นมรดกตกทอด ทุกคนเอาหูไปนาเอาตาไปไร่ ไม่มีความตระหนักที่จะรักษาคุณค่าถิ่นฐานของตน ถึงคนอื่นมาช่วยดูช่วยสังเคราะห์ก็ยังไม่รู้ร้อนรู้หนาว สิ่งปลูกสร้างที่ทำกันมาในชั้นหลัง จึงข้ามหัวข้ามหางวัฒนธรรมท้องถิ่นไปอย่างน่าเศร้า  

เรากำลังบอกให้คนรักชาติบ้านเมือง ทะนุบำรุงพระศาสนา พวกคนแก่และยายชีก็ภาวนาทำบุญไปตามเรื่อง ใครพาทำพิธีกรรมอะไรทุ่มเททำไปตามๆกัน แต่ไม่มีดวงตาพอที่จะเห็นธรรม เห็นความถูกต้องความเหมาะสม เห็นสัญลักษณ์ที่สืบทอดของคนหลายช่วง  

ก้าวแรกที่เข้าวัด เห็นธงปักหน้าป้าย ทั้งธงชาติและธงสีเหลืองขาดกระรุ่งกระริ่งเหมือนเศษผ้าขี้ริ้ว ถ้าไม่เต็มใจหรือพอใจทำ ก็ไม่ทราบว่าเอาธงไปปักประจานทำไม ข้างอุโบสถ์ที่บูรณะไว้อย่างดี มีเสาโครงเหล็กตั้งติดลำโพงขวางหูขวางตา ธาตุใส่กระดูกบรรพบุรุษก็แห่กันไปตั้งล้อมอุโบสถ์ที่บุรณะไว้อย่างอุจาด เรื่องนี้บ่งชี้ว่า..พื้นฐานทางด้านวัฒนธรรมท้องถิ่นอยู่ในระดับไหน สภาวัฒนธรรมจังหวัดบางแห่ง ไปสร้างอาคารสำนักงานใหญ่โต นั่งห้องแอร์แต่ไม่รู้ว่าตนเองมีหน้าที่ควรทำอะไร เข้าใจได้ไหมว่า วัดในแต่ละภูมิภาคมีคำตอบอะไรบ้าง 

วัดภาคเหนือตื่นเช้าพระเณรเดินมาบิณฑบาตเหลืองอร่ามไปทั้งถนน เข้าไปดูวัดวาอาคารสถานที่จะเห็นการสร้างเสริมสวยงามเป็นระเบียบ บ่งบอกว่ามีการสืบทอดเชิงสร้างสรรค์ให้ดีขึ้นตามลำดับ สิ่งนี้สื่อความหมายถึงคุณภาพชีวิตจิตใจของผู้คน ที่สะท้อนความมั่งคั่งทางด้านความเป็นอยู่ จารีตประเพณี มีความร่ำรวยทางวัฒนธรรมตั้งแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบัน 

วัดภาคกลาง  สภาพโดยทั่วไปคล้ายกับภาคเหนือ มีวัดเกิดใหม่สร้างกันใหญ่โตอลังการมากมาย แข่งกันสร้างศรัทธาอย่างสะเด็ดสะเดา แต่วัดที่อยู่อย่างเจียมตัวเจียมใจก็ใช่ว่าไม่มี แต่คนมักไม่ชอบ มองเป็นวัดเงียบหงอยไม่ค่อยพัฒนา  

- ท่านเศรษฐีไปบริจาคบุญ

- ถามว่าท่านอยากสร้างอะไร

- หลวงตาบอกว่า อาตมาอยากได้ความสงบ โยมมีบริจาคไหมละ  

- เจอเข้าไม้นี้ อึ้งกิมกี่!! 

วัดภาคใต้   ไม่มีข้อมูลเท่าที่ควร จะไปศึกษาก็เกรงลูกระเบิดผู้ที่ไม่ประสงค์ออกนาม รับทราบข่าวหดหู่เรื่องการเผาวัด เผามัสยิด พระสงฆ์องค์เจ้าเดือนร้อน ไปบิณฑบาตต้องมีทหารถือปืนอารักขา  ..เคยไปวัดท่านพุทธทาสที่ไชยา และไปกราบไหว้พระมหาธาตุวรมหาวิหารที่นครศรีธรรมราช ก่อนหน้านี่ก็ฮือฮาเรื่องการปลุกเสกเหรียญจตุคามรามเทพระเบิดระบม ประจวบกับข่าวระเบิดรายวัน ทำให้ผู้คนแสวงหาของขลังป้องกันภัย บรรเทาความไหวหวั่นทางใจ มีผู้เมตตาได้รับมาหลายองค์ดีใจมาก จะห้อยคอโชว์เหมือนกัน แต่ราคาสร้อยก็ขึ้นเอาๆ จะเอาเชือกกล้วยมาฟั่นแทน ก็ดูไม่สมน้ำสมเนื้อ..มิบังอาจ จะเข้าทำนองไม่เชื่ออย่าลบลู่ เฮ้อ!! รู้จักแต่คนชื่อสร้อย จะเอามาแขวนก็ทำมิได้ อิอิ.. 

 

วัดทางอีสาน ถ้าดูภาพรวม วิถีชีวิตของคนอีสานจะประมวลไว้ในวัดนี่เอง มีลายแทงให้ถอดรหัสมากมาย ตั้งแต่โครงสร้างของวัด การก่อสร้าง ศิลปวัฒนธรรม บทบาททางสังคม ความเป็นอยู่ เศรษฐกิจ การเคลื่อนไหวด้านการเรียนรู้และพัฒนา ร่องรอยภูมิปัญญาที่เป็นเอกลักษณ์ ที่สะท้อนออกในรูปแบบสไตล์อีสาน แม้แต่เรื่องหนังตะลุงที่ลงไปก่อนหน้านี้  ถ้าประมวลร่องรอยจากวัฒนธรรม  

จะเห็นว่าพื้นฐานเดิมของอีสานนั้นดิ้นรนกระเสือกกระสน ไม่สามารถคิดค้นสร้างศิลปะอลังการได้ทัดเทียมกับพี่น้องภาคอื่น หมู่บ้านส่วนใหญ่เพิ่งก่อตัวขึ้นใหม่ๆ ใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับเรื่องปากท้อง  เรื่องศิลปวัฒนธรรมจึงไม่วิริศมาหราเหมือนภาคอื่น ดูแต่ตัวพญานาค พระยาราชสีห์ ที่ปั้นไว้ทางเข้าอุโบสถ จะเป็นตัวป้อมๆตุ่นๆไม่ดูบรรเจิดแวววาวเหมือนของภาคอื่น เรื่องนี้ไม่ทราบเกี่ยวกันรึเปล่านะ

คิดดูสิเธอ ทำไมคนเหนือช่างงามแต๊ๆ..