ผมได้รับการอุปโลกน์ให้ช่วยดูแลการประชุมเรื่องทิศทางและอนาคตของ GotoKnow เมื่อคืนนี้ครับ ผมเชื่อว่าเรื่องที่เกี่ยวกับอินเทอร์เน็ต ผมทำนายได้ค่อนข้างแม่นเพราะสิงสู่อยู่บนนี้มานานครับ จึงได้แนะนำ UsableLabs ขอให้

  • เดินตามข้อเสนอที่ส่งมาเป็นเอกสารล่วงหน้า
  • จากนั้นจึงจัดผู้ที่มีความคิดใกล้เคียงกันมาหาประเด็นที่แน่นอนก่อน
  • แล้วจึงนำเอาประเด็นมาให้สมาชิกได้พิจารณาในวงกว้าง
  • มีคำแนะนำให้ทดลองใช้ล่วงหน้า เพื่อทำความคุ้นเลย
  • มีกติกาการประชุม
  • มี BAR อยู่ก่อนแล้ว!

แต่ด้วยความที่ GotoKnow เป็นสังคมเปิดที่ให้ทุกคนมีส่วนร่วมได้ ประกอบกับความรู้สึกอยากมีส่วนร่วมของสมาชิก ขอเข้าร่วมประชุมด้วย ซึ่งก็เปิดให้เนื่องจากไม่ได้มีอะไรปิดบัง แต่ผลกระทบที่ตามมา ก็คือการเขียนแทรกกันคนละเรื่อง การเข้าออกห้องประชุมบ่อยขึ้น ซึ่งอาจารย์พิชัยเขียนไว้ตรงประเด็นครับ (แก้ไขตัวสะกดแล้ว)

ขอเพิ่มเติมในเรื่องการประชุมแบบออนไลน์ ที่มีลักษณะ chat room ไม่ค่อย work ครับ

1.ระบบช้ามาก และมีการรายงานว่ามีใครเข้าออกตลอดเวลา ส่วนใหญ่เป็นเพราะเน็ตหลุด ทำให้ขัดบรรยากาศที่ประชุม

2.การพิมพ์ไปทีละคน ช้ามาก เพราะบางท่านอาจไม่ใช่นักแช็ต ทำให้สมาชิกหงุดหงิดและเบื่อ จึงขาดสมาธิในการประชุม

3.ประธานไม่สามารถควบคุมการประชุมได้ เพราะระบบไม่เอื้อครับ อาจมีคนโพสข้อความได้ตลอดเวลาทั้งตั้งใจและไม่ตั้งใจ

4.การโพสข้อความยาวๆ ทำไม่ได้ แม้เตรียมการไว้ก่อน อาจมีข้อความสำคัญหลุดไปได้

5.การเข้าแทรกของสมาชิก ทำให้ประเด็นเขวไปได้ และสมาชิกที่เข้ามาใหม่ไม่สามารถติดตาม ต่อเนื่องได้ เนื่องจากข้อความข้างต้นหายไปแล้ว

ขอเสนอให้เป็นการประชุมผ่านบล็อกครับ โดยนัดเวลา และทำโดยวิธีการดังนี้

1. นัดหมายกลุ่มบุคคลหลักไว้ก่อน เพื่อเป็นคนเสนอแนวคิดในแง่มุมต่างๆเป็นกลุ่มหลัก

2. เปิดเป็นประเด็นหลักๆที่ละหัวข้อได้ ระหว่างนั้นสมาชิกที่ติดตามมาจะได้เสนอความเห็นร่วม เป็นการระดมความคิดเห็นหลากหลายและสร้างความมีส่วนร่วมด้วยครับ

3.หลังจากนั้น รวบรวมสรุปเป็นประเด็นชัดเจนแต่ละเรื่องนำมาประชาพิจารรณ์อีกครั้ง เพื่อเป็นข้อยุติโดยสมบูรณ์

ขอชี้แจงเรื่องการควบคุมการประชุมนิดนึงครับ ผมคิดว่าเราควรเรียนรู้บทเรียนเรื่องนี้ร่วมกัน ในทุกสังคมมีกติกาทั้งนั้น เมื่อไม่เป็นไปตามนั้น ผลก็เป็นแบบที่เห็นครับ ไม่ว่ากัน

ถ้าถามว่าควบคุมได้ไหม ตอบว่าทำได้ครับ: เตือนได้ (ผมพิมพ์ไม่ทันเพราะมีคนพยายามจะพูดกับผมพร้อมๆกันหลายหน้าต่าง แต่เมื่อเตือนแล้วก็เชื่อฟัง) ตัดออกจากห้องประชุมได้ กันไม่ให้เข้า chat room ก็ได้ครับ แต่ผมเห็นว่าทุกท่านมาด้วยความปรารถนาดี และเห็นผลในสิ่งที่ทำไว้อยู่แล้ว ไม่ว่าจะตั้งใจหรือไม่ตั้งใจ น่าจะเข้าใจได้เองครับ

ประเด็นต้นเรื่องที่คุณมะปรางตั้งไว้ก่อนการประชุมคือ

    เรื่องที่ 1 หาแหล่งเงินทุนสำหรับค่าใช้จ่ายต่างๆ ทางด้าน Hardware สมาชิกได้เสนอความคิดไว้ดังนี้ค่ะ

  • จัดตั้งมูลนิธิและรับเงินบริจาค
  • จัดตั้งสหกรณ์
  • เก็บค่าสมาชิก
  • การโฆษณา

    เรื่องที่ 2 สิทธิและหน้าที่ของสมาชิกที่จะช่วยกันดูแล GotoKnow

  • เมื่อ GotoKnow เป็นของทุกคนแล้ว สมาชิกทุกท่านจะมีส่วนร่วมในการดูและชุมชมแห่งนี้อย่างไร นอกเหนือจากหน้าที่ของทีมผู้ดูแลคะ

ในการประชุม ผมเชื่อว่าสมาชิกทุกท่าน นำเสนอสิ่งที่ตนคิดว่าดีที่สุดสำหรับ GotoKnow ซึ่งก็ต้องขอแสดงความชื่นชมและขอบคุณที่สละเวลามาเพื่อ GotoKnow นะครับ ไม่ว่าใครจะฟังหรือไม่ ผมฟังอยู่ครับ (แก้ไขตัวสะกดแล้ว)

[Conductor] 11:13 pm: 1. การประชุมครั้งนี้ เป็นประสบการณ์ที่หลอนมาก คิดว่าพวกเราต่างคนต่างใหม่ต่อเครื่องมือ ในการประชุมครั้งต่อไป ควรจะมีการทดลองใช้ล่วงหน้า
[Conductor] 11:13 pm: 2. ผมได้ยินประเด็นหลัก 3 ประเด็น
[Conductor] 11:14 pm: 2.1 ความหมายของ "ความเป็นเจ้าของและจัดการโดยสมาชิก" คิดว่าคุณเอกจตุพรให้คำนิยามไว้น่าสนใจมาก แต่ทั้งนี้ ควรให้สมาชิกได้พิจารณาด้วย
[Conductor] 11:16 pm: 2.2 เรื่องเงิน (อีกแล้ว) ยังไม่ชัดเจน จากข้อเสนอในห้องและนอกห้องประชุมนี้ มีทั้งเก็บค่าสมาชิก หาจากค่าโฆษณา รับบริจาค สปอนเซอร์ จัดกิจกรรม แต่ยังไม่มีข้อสรุปครับ อย่างไรก็ตาม ดูว่าสมาชิกต้องการความโปร่งใสอย่างยิ่ง
[Conductor] 11:17 pm: 2.3 รูปแบบองค์กร เชื่อว่าเสียงส่วนใหญ่มุ่งไปในทางตั้งเป็นนิติบุคคล เป็นมูลนิธิ เป็นสหกรณ์ แต่ว่าผมยังไม่เห็นข้อดีข้อเสียที่ชัดนะครับ เรื่องนี้ควรปรึกษาสมาชิกอื่นๆ นอกห้องประชุมด้วย
[Conductor] 11:19 pm: 3. ผมคิดว่าไม่ผิดที่การประชุมในวันนี้จะไม่ได้ข้อสรุปใดๆ สิ่งที่เราต้องการเห็นคือสมาชิกร่วมกำหนดทิศทางของ GotoKnow ได้ การเชิญผู้ที่ส่งข้อเสนอ 10 ท่านมาร่วมประชุมนั้น เป็นไปตามกติกาที่ประกาศไว้ ส่วนการเปิดให้เข้าร่วมประชุมอย่างอิสระนั้น ก็เป็นเพราะไม่มีอะไรในกอไผ่ครับ
[Conductor] 11:21 pm: 4. อย่างไรก็ตาม สำหรับข้อเสนออื่นๆที่จะตามมา ผมคิดว่าจำเป็นต้องทำให้เกิดการเคารพสิทธิ์ของผู้เสนอมากกว่านี้นะครับ แล้วหากจะเชิญเฉพาะผู้ที่เสนอความเห็นมาล่วงหน้า ก็ขอให้เข้าใจในความจำเป็นด้วยครับ //
[Conductor] 11:21 pm: หากไม่เห็นด้วย เชิญแย้งอย่างอิสระเลยครับ //

ผมหลีกเลี่ยงที่จะออกความเห็นเกี่ยวกับข้อเสนอมาตลอด ตอนนี้คงพูดได้บ้างนะครับ ไม่มีหัวโขนแล้ว

  • โครงสร้าง: การเป็นนิติบุคคล มีภาระเรื่องบัญชีและการชำระภาษีครับ ถ้าหากไม่ได้รัับสถานะการเป็นองค์กรที่ไม่แสวงหาผลกำไร และประกาศในประมวลรัษฎากรแล้ว ผมคิดว่าไม่เป็นอะไรเลยดีกว่าครับ
  • ค่าใช้จ่ายรายเดือน:
    • เท่าที่คุยมานาน คิดว่าทาง UsableLabs ไม่ต้องการรบกวนพวกเราเลยนะครับ พยายามบ่ายเบี่ยงหลีกเลี่ยงไม่บอกตัวเลขมาตลอด เพราะเชื่อว่าหาเลี้ยงตัวเองได้
    • ค่าใช้จ่ายที่จำเป็นคือเงินเดือนน้องๆ ใน UsableLabs และค่าตอบแทนอาจารย์ทั้งสองที่มำงานทุ่มเทให้กับการพัฒนา KnowledgeVolution และเว็บในเครือข่าย KM ทั้งสี่อย่างเต็มที่ เต็มเวลา
    • คงมีค่าใช้จ่ายอื่นๆ อีก เช่นค่าเดินทาง ต้นทุนของสำนักงาน เครื่องมือในการพัฒนางาน ภาษีถ้าเป็นนิติบุคคล
    • ค่าใช้จ่ายเหล่านี้ ควรจะคิดเป็นค่าใช้จ่าย แม้จะเจรจาหาผู้ช่วยเหลือได้ ต่อรองได้ แลกมาได้ จัดกิจกรรมระดมทุนได้ แต่ก็ยังเป็นเงินที่ต้องจ่ายออกไปทุกเดือน และความยั่งยืนของ GotoKnow ส่วนหนึ่งก็อยู่ตรงนี้ล่ะครับ ว่าจะยังคงจ่ายไปได้เรื่อยๆ อย่างไร
    • ถ้าหากได้ตัวเลข ก็จะตั้งหลัก ตั้งเป้าหมายได้ครับ แต่ผมไม่อยากประมาณตัวเลข
  • แหล่งเงิน:
    • ผมไม่เห็นด้วยกับการเก็บค่าสมาชิกครับ แม้บางท่านเห็นว่าไม่เป็นภาระ แต่ก็คงมีบางท่านที่ลำบากเช่นกัน ยิ่งกว่านั้น ก็ยังเป็นภาระในการตรวจสอบทำ+ตรวจสอบทะเบียนอีก คนทำงานหนักขึ้น
    • ยังมีส่วนราชการซึ่งไม่ได้ตั้งงบประมาณเอาไว้ จะถูกกันออกด้วยกติกาที่เราสร้างขึ้นมา
    • ผมเป็นอาสาสมัครทำงานพัฒนาทางด้านเทคโนโลยีมาเกือบยี่สิบปีแล้วครับ ใครเห็นหรือไม่เห็น ผมก็ไม่สนใจ แต่คงพูดได้ว่าทำเรื่องใหญ่มาหลายเรื่อง -- ผมเชื่อเรื่องการให้โดยบริสุทธิ์ใจครับ ให้โดยรู้ว่าให้ไปแล้วเกิดประโยชน์ต่อคนอื่น ให้โดยไม่ฝืน-ไม่เดือดร้อน ไม่แปลกว่าผู้รับจะรู้หรือไม่หรือว่ารู้สึกต่อเราอย่างไร ผมเชื่อในการบริจาคครับ
    • แต่ประสบการณ์ธุรกิจ ก็สอนว่าไม่เห็นจำเป็นต้องเลือกทางเดินทางใดทางหนึ่งเลย ถ้ามีวิธีการอื่นที่ใช้คู่กัน ก็สามารถทำได้เช่นกันครับ
  • มูลนิธิ:
    • การจัดตั้งไม่ยาก แต่การได้สถานะขององค์กรไม่แสวงหาผลกำไรนั้น ไม่ง่ายเช่นกัน เรื่องนี้ TRN ซึ่งเป็นสปอนเซอร์ของ GotoKnow ทราบดี
    • ผมทราบว่ามีผู้ใหญ่ใช้ GotoKnow อยู่มาก อาจใช้กำลังภายในได้ แต่ว่าถ้าเราไม่อยากให้เกิดกรณีการใช้เส้นสายเกิดขึ้นในสังคมไทย ตัวเราเองก็ไม่ควรทำครับ
    • มีข้อดีที่ขอรับบริจาคจากองค์กรภายนอกได้ง่ายขึ้น(นิดนึง) เพราะมีตัวตน แต่ถ้าหากเงินบริจาคหักภาษีไม่ได้เนื่องจากไม่มีสถานะเป็นองค์กรไม่แสวงหาผลกำไร บางทีก็ไม่ง่ายครับ
  • สหกรณ์:
    • เป็นรูปของนิติบุคคลอีกแบบหนึ่ง ที่ระดมทุนผ่านการซื้อหุ้น
    • มีกฏหมายเฉพาะกำกับอยู่ อาจเกิดอาการหุ้นเล็ก-หุ้นใหญ่ เสียงโหวตมีนำหนักไม่เท่ากันตามจำนวนหุ้นที่ถือครอง
    • เสียภาษี
    • สามารถระดมทุนประเดิม (Endowment) ได้เป็นเนื้อเป็นหนัง เป็น cushion เผื่อเหลือเผื่อขาดสำหรับค่าใช้จ่ายรายเดือน (fixed) ในกรณีที่รายได้ (variable) ในแต่ละเดือนแกว่ง จะได้ไม่เกิดปัญหากับกระแสเงินสด
  • ชมรม:
    • อันนี้คิดว่าไม่ได้เป็นนิติบุคคลตามกฏหมายนะครับ แต่ใช้โครงสร้างของนิติบุคคลมาบริหารจัดการ
    • ไม่แน่ใจเรื่องภาษี

คงไม่มีคำตอบที่เป็นอุดมคติ ดีในทุกๆ เรื่อง โดยไม่มีข้อเสียเลย ในขณะเดียวกัน ผมไม่คิดว่าควรรวบรัดสรุปโดยไม่ได้นำข้อดีข้อเสียให้เหล่าสมาชิกได้พิจารณาอย่างถี่ถ้วนก่อนนะครับ

ขอขอบคุณผู้ร่วมประชุมทุกท่าน ที่ได้เสียสละเวลา+ความคิดเป็นอย่างมาก ตลอดจนความอดทนเข้าร่วมประชุมในเวลาที่ค่อนข้างผิดปกติสำหรับคนไทย (แต่เรามีผู้เข้าร่วมประชุมจากเยอรมันนีและสหรัฐอเมริกาด้วย)

ทั้งหมดเป็นไปเพื่อหาทางออกที่ดีให้กับ GotoKnow ครับ