เราต้องสร้างมาตรฐานร่วมกันเพื่อพัฒนาการสอนภาษาไทยในฐานะภาษาต่างประเทศให้มีความเป็นศาสตร์มากขึ้น

สรุปสาระการสัมมนาเชิงปฏิบัติการ "การสอนภาษาไทยแก่คนต่างชาติ"  18-19  สิงหาคม , มศว.ประสานมิตร

(ต่อจากตอนที่แล้ว)

              ผมค้างเอาไว้เมื่อตอนที่แล้ว วันนี้จะสรุปสาระให้จบครับ

การสอนหลักภาษาไทยเชิงบูรณาการ 

              1.การสอนหลักภาษาไทยแก่นักศึกษาต่างชาติ เป็นสิ่งจำเป็นครับ แต่ต้องสอนเพื่อการใช้ภาษา คือ อธิบายว่าทำไมใช้ภาษาอย่างนั้น หรือเพื่อแก้ไขการใช้ภาษาที่ผิดๆ

              2. วิธีสอนหลักภาษาไทยแก่นักศึกษาต่างชาตินั้น ครูอย่าสอนหลักเกณฑ์ล้วนๆ แยกออกจากการใช้ภาษา  หรือใช้หลักภาษาเป็นตัวตั้ง แต่ควรนำการใช้ภาษาเป็นตัวตั้งโดยอาจนำความเรียงที่เป็นเรื่องราวต่างๆ หรือ บทสนทนาในสถานการณ์ต่างๆ  มาเป็น เนื้อหาแล้วค่อยหาหลักภาษาในเนื้อหานั้น มาอธิบาย  ดังนั้น หลักภาษาจึงสอดแทรกอยู่ในการใช้ภาษาฟัง พูด อ่าน  เขียน 

             3. การสอนหลักภาษาไทยสามารถสอนได้ตั้งแต่ระดับต้น ระดับกลางจนถึงระดับสูง โดยเฉพาะในระดับสูงสามารถสอนแยกออกมาจากการใช้ภาษาก็ได้ ซึ่งต้องดูที่ตัวหลักสูตรเป็นหลักด้วยว่าผู้เรียนต้องการนำไปเป็นความรู้เฉพาะเพื่อประโยชน์ทางวิชาชีพของเขาหรือไม่ เช่น หลักสูตรการสอนภาษาจีนสำหรับชาวต่างประเทศซึ่งผู้เรียนต้องการนำไปใช้ช่วยสอนให้กับเด็กไทยจึงจำเป็นต้องรู้หลักภาษาไทย เป็นต้น

การใช้ภาษาอังกฤษในการสอนภาษาไทยแก่คนต่างชาติ

             ครูที่สอนภาษาไทยแก่คนต่างชาตินั้นจำเป็นต้องรู้ภาษาอังกฤษและใช้ภาษาอังกฤษในการสอนหรือไม่?

             คำตอบคือ ถ้ารู้ก็ดี  แต่ไม่จำเป็นครับ   การสอนภาษาไทยที่ดีที่สุดควรใช้ภาษาไทยล้วนๆ ในการสอน เพราะผู้เรียนจะได้คุ้นเคยกับภาษาไทยให้มากที่สุด  ถ้ามีภาษาที่ 3 - 4 เข้าไปแทรกอาจเกิดความสับสน จนพัฒนาการเรียนภาษาค่อนข้างช้าได้

             ถ้าเราจำเป็นต้องใช้ภาษาอังกฤษบ้าง  เราควรใช้ภาษาอังกฤษในเรื่องต่อไปนี้

             1. ใช้ถามสารทุกข์สุกดิบผู้เรียน เพราะคำถามจะยาว ผู้เรียนก็ตอบเป็นภาษาไทยได้ลำบากเนื่องจากยังพูดภาษาไทยยาวๆ ไม่ได้

             2. ใช้เป็นคำสั่งในห้องเรียน หรือในบทเรียน

             3.  ใช้สื่อสารในเรื่องที่ไม่เกี่ยวกับบทเรียน เช่น นัดหมายเวลา แนะนำการดำเนินชีวิตบางอย่าง

             4. ใช้ในการอธิบายศัพท์ยาวๆ หรือเป็นนามธรรมที่ยากจะอธิบายเป็นภาษาไทยยาวๆ ได้

             5. ใช้เป็นสัทอักษร (สัญลักษณ์แทนเสียงในภาษาไทย)

              การใช้ภาษาอังกฤษในการสอนภาษาไทยแก่คนต่างชาตินั้นใช้เท่าที่จำเป็น อย่าใช้เป็นหลักในการอธิบายเนื้อหาบทเรียน เพราะผู้เรียนจะเคยชินจนไม่ได้พูด คิด ภาษาไทย

              การใช้ภาษาอังกฤษ จะใช้ได้ต่อเมื่อผู้เรียนทั้งหมดรู้ภาษาอังกฤษด้วย ถ้าผู้เรียนบางคนหรือหลายคนไม่รู้ ครูไม่ควรใช้ครับเพราะจะมีบางส่วนเข้าใจ บางส่วนกลับไม่เข้าใจ ทำให้ผู้ที่ไม่รู้ภาษาอังกฤษเกิดความไม่อยากเรียน

 การสอนวรรณคดี วรรณกรรมไทยแก่คนต่างชาติ

       การสอนวรรณคดีและวรรณกรรมไทยแก่คนต่างชาตินั้น ขึ้นอยู่กับหลักสูตรกำหนด โดยเฉพาะในระดับสูงเช่นหลักสูตรระดับปริญญาตรีเอกภาษาไทย ซึ่งในหลายประเทศ เช่น จีน เกาหลี ญี่ปุ่น ได้เปิดสอนในมหาวิทยาลัยหลายแห่ง  ครูที่ไปสอนก็ต้องมีความรู้ความสามารถในเรื่องวรรณคดี วรรณกรรมอย่างลึกซึ้งจึงจะสามารถย่อยให้เหมาะสมกับคนต่างชาติได้เรียนรู้  เรื่องที่ครูต้องคำนึงมากๆ ในการสอนมีดังนี้

           1. การคัดเลือกวรรณคดี วรรณกรรมเรื่องใดให้คนต่างชาติเรียนขึ้นอยู่กับหลักสูตรกำหนด และความต้องการของผู้เรียน

           2. การจะสอนเรื่องใดและอย่างไร ต้องคำนึงถึงบริบททางวัฒนธรรมของชนชาติ และพื้นฐานทางภาษาของผู้เรียนด้วย โดยมากแล้วผู้เรียนต้องการศึกษาวรรณคดี วรรณกรรมไทยก็เพื่อต้องการรู้ "วิธีการคิด และลักษณะเฉพาะของคนไทย" มากกว่าต้องการซาบซึ้งในอรรถรส ดังนั้นการสอนจึงต้องย่อยเนื้อหามุ่งเอาความ   พยายามละเว้นการแสดงวิธีอ่านทำนองเสนาะ  การเรียนรู้ฉันทลักษณ์และคำศัพท์เพราะเขาไม่ค่อยซาบซึ้งไปกับอรรถรสทางภาษามากนักเนื่องจากคนละวัฒนธรรม เช่นเขาเล่นร้องงิ้วเขาก็ว่าของเขาไพเราะแต่เรากลับไม่ซาบซึ้งไปกับเขาด้วย เพราะไม่รู้เรื่อง เช่นเดียวกับการอ่านฉันท์เป็นทำนองเสนาะเขาก็ฟังไม่รู้เรื่องเช่นกัน

           3. จงหลีกเลี่ยงสอนวรรณคดี วรรณกรรมที่อาจก่อความขัดแย้งทางลัทธิการปกครอง ศาสนา ประวัติศาสตร์ เช่น สอนลิลิตตะเลงพ่ายแก่นักศึกษาพม่า รับรองว่าเพียงแค่อธิบายชื่อเรื่องว่า มอญพม่าแพ้ นักศึกษาก็คงคิดแย้งและอาจไม่พึงพอใจง่ายๆ

          4. วิธีสอนวรรณคดี วรรณกรรม ขึ้นอยู่กับความเชี่ยวชาญเฉพาะของผู้สอนเองที่จะหาวิธีการให้ผู้เรียนเข้าถึงได้มากที่สุดตามหลักสูตรและจุดมุ่งหมายของหลักสูตร

          บทสรุปแห่งการสัมมนา

               ในที่สุดแห่งการสัมมนาครั้งนี้ก็คงจะได้แนวคิดแนวทางการสอนภาษาไทยแก่คนต่างชาติในลักษณะมืออาชีพ คือต้องมีแนวทางที่ชัดเจนไม่ใช่นึกจะสอนอะไร อย่างไร ก็สอนไป เราต้องสร้างมาตรฐานร่วมกันเพื่อพัฒนาการสอนภาษาไทยในฐานะภาษาต่างประเทศให้มีความเป็นศาสตร์มากขึ้น ท่ามกลางความสนใจใคร่เรียนของชาวต่างชาติที่นับวันจะขยายออกไปมาก ผมอยากให้ผู้สอนทั้งหลายที่กำลังสอนอยู่ในขณะนี้ได้พัฒนาการสอนภาษาไทยให้มีมาตรฐาน 

              ดังนั้น ท่านใดที่มีเคล็ดลับ เทคนิคดีๆ เกี่ยวกับเรื่องนี้ก็ขอได้โปรดแนะนำ หรือจะแสดงความเห็นมาก็จะขอบคุณยิ่งครับ เพื่อวงการการสอนภาษาไทยแก่คนต่างชาติ   ในโอกาสต่อไปหลังจากผมกลับจากการไปพัฒนาหลักสูตรให้มหาวิทยาลัยหงเหอ ประเทศจีน ราวเดือนกันยายน นี้แล้ว ผมคงจะได้นำเอาสาระเรื่องการสอนภาษาไทยแก่คนต่างชาติมาเล่าให้ฟังอีกครับ