การดูแลผู้ที่ได้รับยาเคมีบำบัด..ช่องปากเป็นแผล

ผู้ป่วยมะเร็งเต้านมที่ได้รับยาเคมีบำบัด  ส่วนมากจะเกิดแผลในปาก(mucositis)  หลังจากได้รับยาเคมีบำบัดประมาณ 7-14 วัน  

ดังนั้นการดูแลเพื่อป้องกันการเป็นการอักเสบของเยื่อบุช่องปากเป็นสิ่งสำคัญ  

ดิฉันในฐานะพยาบาลผู้ปฏิบัติการขั้นสูง (Advanced Practice Nurse)  ได้ดูแลและให้การพยาบาล  เพื่อป้องกันและบรรเทาอาการเยื่อบุปากอักเสบในผู้ป่วยมะเร็งเต้านมที่ได้รับเคมีบำบัด โดย 

-ประเมินภาวะสุขภาพช่องปากว่าอักเสบมากน้อยแค่ไหน

-แนะนำให้เปลี่ยนแปรงสีฟันทุก 3 เดือนและอื่นๆ ตามระดับความรุนแรงดังนี้    

ถ้าประเมินว่าช่องปากอักเสบ ระดับ1

- ให้แปรงฟันด้วยแปรงเล็กขนนุ่ม

- หลีกเลี่ยงยาสีฟันเมนทอล

- หลีกเลี่ยงยาบ้วนปากผสมแอลกอฮอลล์

- ใช้น้ำเกลือบ้วนปากหลังอาหาร

- จิบน้ำ อมน้ำแข็ง-

 แนะนำอาหารไม่เผ็ด

- ใช้ยา 2% Xylocain  viscious  

ถ้าประเมินว่าช่องปากอักเสบ ระดับ 2 และ 3

-ดูแลความสะอาดช่องปากทุก2-4ชม

-ใช้ไม้พันสำลีทำความสะอาดฟัน

-หลีกเลี่ยงสิ่งที่ทำให้เกิดการระคายเคือง

-ให้ยาลดอักเสบ

-ให้อาหารเสริมทางปาก/ทางสายยาง/เส้นเลือด

-ให้ยาแก้ปวด 

ถ้าประเมินว่าช่องปากอักเสบ    ระดับ4  เป็นกรณีที่รุนแรงมาก

 - ดูแลความสะอาดช่องปากทุก1-2 ชม

- หลีกเลี่ยงสิ่งที่ทำให้เกิดการระคายเคือง

- ให้ยาลดอักเสบ/ยาฆ่าเชื้อราในปาก/ให้ยาแก้ปวด

- ให้อาหารเสริมทางสายยาง/เส้นเลือด

- ถ้ามีเลือดออกให้อมน้ำเย็นจัด/อมน้ำแข็ง มี

ผู้ป่วยที่ได้รับยาเคมีบำบัด  เกิดปัญหาเยื่อบุช่องปากอักเสบ 

ผู้ป่วยบอกว่า “เจ็บปากมากและมีแผลในปาก กินเผ็ดไม่ได้  แสบปามาก กทรมานเหลือเกิน  อาหารที่กินช่วงนี้คือข้างกล้องกับปลาต้มหรือปลานึ่ง อาหารประเภททีมีเครื่องเทศก็กินไม่ได้”   

ประเมินภาวะสุขภาพช่องปาก พบว่าระดับความรุนแรงอยู่ในระดับ 2  ช่องปากมีแผลแต่รับประทานอาหารธรรมดาได้   

ดิฉันได้แนะนำให้ผู้ป่วยปฏิบัติ คือ  โดยดูแลความสะอาดช่องปากทุก2-4ชมใช้ไม้พันสำลีทำความสะอาดฟัน  หลีกเลี่ยงสิ่งที่ทำให้เกิดการระคายเคือง  ให้ยาลดอักเสบ  ให้อาหารเสริมทางปาก/ทางสายยาง/เส้นเลือด และให้ยาแก้ปวดตามแผนการรักษาของแพทย์  

 จากประสบการณ์ของดิฉันในการดูแลช่องปากของผู้ป่วยมะเร็งเต้านมที่ได้รับยาเคมีบำบัด โดยการให้ผู้ป่วยบ้วนปากด้วยน้ำเกลือทุกรายที่ให้ยาเคมีบำบัด และให้อมน้ำแข็ง กรณีผู้ป่วยที่ได้รับยาเคมีบำบัดบางชนิด( 5-FU) จะป้องกันการเกิดแผลในช่องปากได้ 

ถ้าเรามีปัญหาช่องปากเป็นแผล  อาจเกิดจากความเครียด  กินอาหารรสจัด แล้วเผลอไปกัดเยื่อบุในช่องปาก ขาดน้ำ 

เราสามารถเลือกแนวปฏิบัติบางอย่างไปปฏิบัติได้นะคะ เช่น บ้วนปากด้วยน้ำเกลือบ่อยๆ  งดอาหารรสจัด ดื่มน้ำมากๆ  หลีกเลี่ยงยาสีฟันเมนทอล เปลี่ยนแปรงสีฟันทุก 3 เดือน  เพราะเป็นแหล่งเชื้อโรคเหมือนกัน ใช้  Kenalog ป้ายปาก