เป็นกรอบกว้างๆของการประเมินว่าชุมชนหรือหมู่บ้านที่เข้าร่วมโครงการจัดการความรู้ชุมชนสู่ชุมชนอินทรีย์มีระดับความเป็นอินทรีย์มากน้อยแค่ไหน รายละเอียดคงจะได้มีการพูดกันในวงเรียนรู้ของผู้เกี่ยวข้องต่อไป

ชุมชนอินทรีย์คืออะไร  

ชุมชนอินทรีย์คือชุมชนที่มีการทำงาน เคลื่อนงาน ไปสู่เป้าหมาย โดยที่มีกิจกรรมการเรียนรู้แทรกปน หรือกำกับ

ระยะหลังๆนี้โครงการจัดการความรู้แก้จนเมืองนคร มักจะไม่เป็นที่นิยมเรียกขานกันเท่าไร แต่จะเรียกกันว่าโครงการจัดการความรู้เพื่อพัฒนาชุมชนสู่ชุมชนที่เข้มแข็งอย่างสมบูรณ์และยั่งยืน นัยว่าชื่อเก่าไม่สื่อความหมายเท่าไหร่ ชุมชนที่เข้มแข็งอย่างสมบูรณ์และยั่งยืนที่เป็นชื่อใหม่นี่เองสื่อถึงเป้าหมายสุดท้าย(หัวปลา)มากกว่า และคำว่าเข้มแข็งอย่างสมบูรณ์และยั่งยืนนี่แหละที่เรียกกันว่าชุมชนอินทรีย์

ถ้าจะดูว่าชุมชนใดมีความเป็นอินทรีย์แล้วหรือไม่ มีมากน้อยแค่ไหน ก็ขอให้ดูว่า ชุมชนนั้น หรือหมู่บ้านนั้น มี 5 เรื่องต่อไปนี้หรือไม่ เข้มข้นหรือเจือจาง ว่าไปแล้วก็คือกรอบคิดของชุมชนเข้มแข็งนั่นแหละครับ แต่ก็เพิ่มบางตัวเข้าไป

  1. มีคณะผู้นำและคณะผู้สืบทอดที่มีคุณภาพหรือไม่ เน้นคณะผู้นำ เพราะต้องการจะส่งเสริมให้คนดีคนเก่งได้ขึ้นมาเป็นผู้นำในกิจกรรมประเภทต่างๆกันหลายๆคน อย่างแกนนำหมู่บ้าน 8 คน จะต้องส่งเสริมครัวเรือนสมาชิกอีก 64 ครัวเรือน เพื่อ 64 ครัวเรือนจะได้นำคนอื่นต่อไป เพื่อจะได้พัฒนาเป็นสภาผู้นำของหมู่บ้านต่อไปในอนาคต หวังให้แกนนำทั้ง 8 คน พัฒนาสมรรถนะเป็นคุณอำนวยของหมู่บ้าน สามารถนำกระบวนการเรียนรู้ของชุมชน หมู่บ้าน ได้อย่างมีประสทธิภาพต่อไป
  2. มีแผนแม่บทชุมชน ไม่ใช่ตัวเอกสารแผนอย่างเดียว แต่คือกระบวนการเรียนรู้แผนแม่บทชุมชนทั้งกระบวน อย่างมีชีวิต ปรับเปลี่ยนปรับปรุงให้ทันสมัย นำไปใช้ อัพเดตอยู่ตลอดเวลา
  3. การจัดการความรู้ ชุมชนหรือหมู่บ้านจะต้องมีทักษะความสามารถในการใช้ชุดความรู้ได้เหมาะสมกับงานที่จะทำ มีการรวมตัวรวมกลุ่ม ทำเวทีประชาคม บันทึกความรู้ รวบรวมภูมิปัญญา แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ฯลฯ 
  4. มีกองทุนทุนชุมชนไว้สำหรับพึ่งตนเอง จะเป็นกองทุนที่เกิดจากการทำกิจกรรมประเภทกองทุนชุมชนโดยตรงหรือเป็นกองทุนที่เกิดขึ้นโดยอ้อมจากการทำกิจกรรมอื่นๆก็ได้ มีไว้มากกองทุนก็ยิ่งดี แสดงถึงการพึ่งตนเองได้มาก ไม่ใช่รอแต่พึ่งพากองทุนภายนอกที่จะให้แบบสงเคราะห์
  5. มีการบริหารจัดการที่ดี ไม่ว่าจะมีเรื่องใดที่กระทบต่อชุมชน ชุมชนมีวิธีจัดการกับเรื่องนั้นๆได้ เพราะชุมชนได้สร้างกลไกการทำงานของชุมชนไว้อย่างดี ไม่ว่าจะมีปัญหาหรือโจทย์ใดๆมาให้แก้ไขก็ตาม

เป็นกรอบกว้างๆของการประเมินว่าชุมชนหรือหมู่บ้านที่เข้าร่วมโครงการจัดการความรู้ชุมชนสู่ชุมชนอินทรีย์มีระดับความเป็นอินทรีย์มากน้อยแค่ไหน รายละเอียดคงจะได้มีการพูดกันในวงเรียนรู้ของผู้เกี่ยวข้องต่อไป

บันทึกมาเพื่อการแลกเปลี่ยนครับ