ทำให้ทุกคนพัฒนาไปพร้อมๆกัน และอาจสนับสนุนกันทั้งโดยตรงและโดยอ้อม ทำให้พึ่งพาอาศัยกันได้มากขึ้น

  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ครั้งแรกที่ผมได้ยินคำนี้ เป็นการสื่อความหมายในทำนองการพัฒนาระดับภูมิภาค ระดับประเทศ และระดับพื้นที่ ที่ฟังแล้วก็ผมก็มองว่าเป็นธรรมดา ที่ต้องพัฒนาอย่างหลากหลาย จึงจะทำให้ภูมิภาค มีความเข้มแข็ง </p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">แต่การพัฒนาอย่างหลากหลายในระดับพื้นที่ใหญ่ๆ ไม่ได้หมายความว่าจะทำให้เกิดความเข้มแข็งระดับ ชุมชน ครัวเรือน และระดับบุคคล</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ถ้าไม่เน้นการพัฒนาความหลากหลายในระดับฐานราก ความเข้มแข็งก็ไม่น่าจะเพียงพอให้เกิดความมั่นคงของมนุษย์ได้</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"> ดังนั้นเราจึงไม่สามารถหลีกเลี่ยงการพัฒนาความเข้มแข็งรายบุคคล และรายครอบครัว ซึ่งเป็นฐานสำคัญของความเข้มแข็งระดับชุมชน</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">แต่ที่ผ่านมา ผมยังไม่เคยได้ยินใครพูดถึงแนวนโยบายการพัฒนา ที่เน้นการสนับสนุนความหลากหลายในระดับกิจกรรม และระดับบุคคล ที่ในความเป็นจริงแล้วต้องมีการพัฒนาแบบหลากหลายในทุกระดับ จึงจะสามารถตอบสนองความต้องการที่หลากหลายของทุกคน และทุกครัวเรือน ทั้งในรูปแบการพัฒนาเพื่อพึ่งตนเอง และพัฒนาความเชื่อมโยงที่จะทำให้พึ่งพากันและกันได้</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">และ ส่วนใหญ่ของโครงการพัฒนามักเน้นการพัฒนาแบบเน้นกิจกรรมใด กิจกรรมหนึ่งเป็นประเด็นหลัก และมองข้ามประเด็นอื่นๆ อย่างน้อยก็ชั่วคราว</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">แนวคิดแบบนี้เป็นการสร้างจุดร่วมของการทำงานระดับกิจกรรม </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>และมักจะมองข้าม ความหลากหลายที่อยู่ภายในตัวบุคคล และ อาจทำให้เกิดความอ่อนแอแอบแฝง หรืออำพรางอยู่ จนอาจเป็นผลให้การพัฒนาไม่ประสพความสำเร็จเท่าที่ควร  แต่ ผมก็เห็นด้วยที่การพัฒนาต้องมีจุดร่วมในการทำงานและการแลกเปลี่ยน และจุดที่ทำให้สมาชิกมาแลกเปลี่ยนกันได้ดีที่สุดก็คือ การจัดการความรู้ และอาจนำผลผลิตมาแลกกันได้ง่ายกว่าเดิมเพราะต่างมีผลผลิตที่แตกต่างกัน เป็นที่ต้องการของอีกฝ่ายหนึ่งค่อนข้างมาก  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ตัวอย่างคร่าวๆของการทำงานวิจัยและพัฒนาแบบพหุลักษณ์ นั้น ก็มีตัวอย่างเช่น</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal">·        การทำงานหลายกิจกรรมในกลุ่มเดียวกัน ตามความสมัครใจ แต่ต้องสอดคล้องกัน แบบครบวงจรในกลุ่มเดียวกัน หรือเชื่อมโยงกับกลุ่มอื่นในระดับเครือข่าย</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal">·        การทำงานที่หลากหลาย ในแต่ละคน ที่เชื่อมโยงทั้งภายในและระหว่างครัวเรือน</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal">·        การทำงานหลายระดับในครัวเรือน ที่เกี่ยวเนื่องกับคนหลายคน เชื่อมโยงกันในครัวเรือนเดียวกัน</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal">·        การทำงานแบบคู่ขนานแต่เกื้อกูลกันระหว่างสมาชิกกลุ่ม</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal">·        การทำงานที่ปรับเปลี่ยนไปตามการเลื่อนไหลของสถานการณ์ของครอบครัวและชุมชน</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt; tab-stops: list 36.0pt" class="MsoNormal">·        การทำงานที่ตอบสนองหลายวัตถุประสงค์ของทั้งระดับปัจเจก ครัวเรือน และชุมชน</p> ·        และอีกหลายรูปแบบ ที่ยากจะแจกแจงได้หมด ณ ที่นี้   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">อย่างไรก็ตาม ประเด็นนี้ยังเป็นแนวคิดริเริ่ม ที่จะทำให้ทุกคนพัฒนาไปพร้อมๆกัน และอาจสนับสนุนกันทั้งโดยตรงและโดยอ้อม ทำให้พึ่งพาอาศัยกันได้มากขึ้น เหมือนกับสังคมที่เคยมีมาในอดีต ที่ความหลากหลายทำให้เกิดการพึ่งพา และความเข้มแข็งของชุมชนที่ดีกว่าเดิม</p>  ลองช่วยกันคิดต่อดูนะครับ ว่าแนวคิดนี้จะพัฒนาและขยายผลต่อไปได้อย่างไรบ้าง ทั้งกระบวนการวิจัย พัฒนา และการจัดการความรู้แบบธรรมชาติ เพื่อชีวิตของทุกคน เพื่อความเข้มแข็งของชุมชน และประเทศชาติ ต่อไปครับ