วันที่ ๒๙ เมษายน ๒๕๖๗ ในการประชุมคณะกรรมการติดตามและประเมินผลการสนับสนุนวิทยาศาสตร์ การวิจัยและนวัตกรรม ครั้งที่ 2/2567   มีวาระเรื่อง การประเมินผลกระทบ “นโยบาย” VS “งานวิจัย”: ประเด็นความท้าทายและ ประสบการณ์ที่ได้เรียนรู้” โดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เออวดี เปรมัษเฐียร คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์  เสนอในที่ประชุม   

ผมตื่นตาตื่นใจต่อเรื่องนี้มาก  เพราะการนำเสนอน่าจะมีลักษณะเป็นการสะท้อนคิดจากการทำงานประเมินผลกระทบ ๒โครงการ   หนึ่งโครงการเป็นการประเมินล่วงหน้า ในลักษณะเสนอทางเลือกด้านนโยบาย คือโครงการประเมินผลกรทบจากการอนุญาตนำเข้าเนื้อหมูที่เลี้ยงแบบไม่ห้ามการใช้สารเร่งเนื้อแดงจากสหรัฐฯ    ที่เอาไปใช้ต่อรองนโยบายกับสหรัฐฯ ได้ผล    เป็นโครงการที่ทำปี ๒๕๖๒ สมัยยังเป็น สกว.   ภายใต้สถานการณ์เร่งรัด เพราะหน่วยงานเจรจาการค้น USTR มาเร่งรัฐบาลไทยให้เปิดตลาด    โจทย์ประเมินคือ หากอนุญาตให้นำเข้าหมูที่มีสารเร่งเนื้อแดงจากสหรัฐฯ จะเกิดผลกระทบอไรบ้างต่อประเทศไทย   ซึ่งผลการวิจัยที่บอกว่า จะส่งผลต่อระบบอุตสาหกรรมและเศรษฐกิจไทยรุนแรงมาก    เมื่อเอาผลการวิจัยไปใช้ในการเจรจากับสหรัฐฯ เขาจึงถอย เพราะเรามีหลักฐานยืนยัน      

ผมจ้องฟังคำอภิปรายของ ศ. ดร. นพ. ยศ ตีระวัฒนานนท์ จ้าวพ่อ HTA ของไทย    เพราะงานนี้คล้ายคลึงกับงานของ HITAP มาก     

มีการซักถามจากกรรมการหลายท่าน   ทั้งคำถามและคำตอบช่วยให้ผมได้ความรู้มาก    คุณหมอยศไม่ให้ความเห็น ผมจึงเสนอความเห็นว่า    การประเมินเพื่อเสนอแนะนโยบายนี้ น่าจะมีการประโคมให้สังคมเห็นประโยชน์   และเรียกร้องให้มีการประเมินทำนายผลกระทบของนโยบายอย่างแพร่หลายในราชการและการเมืองไทย    ซึ่งจะช่วยลดคอร์รัปชั่นเชิงนโยบายลงได้ 

มีการเอ่ยถึงการนำผลงานวิจัยแบบนี้ไปเสนอต่อฝ่ายนโยบาย    ที่หลายครั้งก็ไม่ได้รับการนำไปใช้ เพราะมีปัจจัยอื่นเกี่ยวข้องด้วย   ผมเสนอให้ดำเนินการขับเคลื่อนนโยบายจากผลงานวิจัยด้วยหลักการ สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา ของ อ. หมอประเวศ       

อีกโครงการหนึ่งเป็นการประเมินผลชุดโครงการวิจัยพัฒนาพลังงานเคมีชีวภาพของ บพข. ปีงบประมาณ ๒๕๖๔    ซึ่งในภาพรวมได้ IRR ๒๕% ซึ่งถือว่าดี   

ข้อเรียนรู้ของผมคือ กระบวนการประเมินผลกระทบ ๔ ขั้นตอน คือ (1) Identification (2) Design  (3) Implementation  (4) Closing   แต่ละขั้นตอนมีหลักการและรายละเอียด   นำสู่การเสวนาในที่ประชุมที่ประเทืองปัญญายิ่ง       

ผมขอตั้งข้อสังเกตว่า ประเด็นสำคัญที่สุดคือการตั้งโจทย์วิจัย ที่เข้าเป้า คมชัด   ตรงความต้องการ      

วิจารณ์ พานิช

๓๐ เม.ย. ๖๗