เมื่อสี่สิบกว่าปีก่อน ผมเป็นนักทำวารสาร ที่พัฒนาจากการเป็นนักอ่านวารสาร และเขียนผลงานวิจัยไปตีพิมพ์ในวารสาร ตอนนี้ไม่ได้อ่านวารสารโดยตรงอย่างเป็นบ้าเป็นหลังอย่างสมัยสี่ห้าสิบปีก่อนแล้ว แต่ก็ยังติดตามบางวารสาร ผ่านทางออนไลน์
เพราะบอกรับ PNAS Highlights ทาง อีเมล์ จึงได้รับรู้เรื่อง Cozzarelli Prize ได้อ่านและดูวิดีทัศน์อธิบายเรื่องราวของผลงานตีพิมพ์ ของ Cozzarelli Prize 2021 นำสู่การเขียนบันทึกนี้ ว่าการทำวารสารวิชาการยุคปัจจุบัน หากต้องการให้เป็นวารสารคุณภาพสูง เป็นที่นิยม กองบรรณาธิการต้องทำงานหนักกว่าสมัยก่อนมากมาย
ผมตีความว่า วารสารวิชาการไทยในปัจจุบันส่วนใหญ่จัดทำขึ้นเพื่อเป็นแหล่งตีพิมพ์ผลงานวิจัยเพื่อวิทยานิพนธ์ที่ผู้เป็นเจ้าของถูกกำหนดให้ต้องตีพิมพ์เพื่อให้ครบเกณฑ์ของการอนุมัติปริญญา หรือในกรณีของอาจารย์ เพื่อเป็นผลงานประกอบการขอตำแหน่งวิชาการ วารสารที่มีเป้าหมายเช่นนี้ ดำเนินการอย่างที่ทำอยู่ก็น่าจะเพียงพอ
แต่หากต้องการทำวารสารชั้นนำ เพื่อยกระดับคุณภาพผลงานวิจัยไทย น่าจะต้องเรียนรู้จากวารสาร PNAS ดังกล่าวข้างต้น รวมทั้งน่าจะศึกษาวิธีการดึงดูดนักวิจัย สร้างประชาคมนักวิจัย จากวารสารชั้นนำของโลกฉบับอื่นๆ ด้วย ที่ผมคิดตามอยู่ตลอดคือวารสาร Science ที่เขามีบทบรรณาธิการ บทแนะนำรายงานวิจัยที่น่าสนใจจากวารสารอื่น และบทแนะนำรายงานวิจัยจากวาสารฉบับนั้น รวมทั้งจัดให้มีบทความทบทวนเรื่องที่อยู่ในความสนใจในขณะนั้น นำมาลงพิมพ์
จะเห็นว่า PNAS จัดให้มีรางวัล Article of the Year ในด้านต่างๆ ๖ ด้านที่วารสารตีพิมพ์ ที่ต่อมาเขาใช้ชื่อ Cozzarelli Prize เพื่อเป็นเกียรติแก่อดีตบรรณาธิการของ PNAS ผู้ล่วงลับ เป้าหมายน่าจะเพื่อสร้างความคึกคักในหมู่ผู้อ่านและผู้ตีพิมพ์ ให้โอกาสผู้ตีพิมพ์ได้เล่าความสำคัญ หรือความหมาย/คุณค่า ของบทความของตน
ในยุคนี้ วารสารเป็นเล่มดูจะมีความสำคัญน้อยกว่าวารสาร ออนไลน์ วารสารวิชาการจึงต้องมีเว็บไซต์ และต้องมีแรงดึงดูดให้คนเข้าไปอ่าน เพื่อดึงดูดผู้มีผลงานให้ส่งต้นฉบับไปตีพิมพ์
หลักการสำคัญของการจัดทำวารสารวิชาการไทยคือ ต้องมีมาตรการเชิงรุก เพื่อดึงดูดผลงานคุณภาพสูงเข้ามาขอตีพิมพ์ วิธีหนึ่งคือจัดการประชุมเสนอผลงานวิจัย โดยมีผู้ทรงคุณวุฒิให้คำแนะนำให้ปรับปรุงพัฒนาคุณภาพ เพื่อให้สามารถลงพิมพ์ในวารสารได้ อีกวิธีหนึ่งคือ ร่วมมือกับหน่วยงานให้ทุนสนับสนุนการวิจัย ในการร่วมกันจัดให้มีวารสารฉบับพิเศษเฉพาะเรื่อง ที่หน่วยงานให้ทุนสนับสนุนเป็นชุดโครงการ ตัวอย่างเช่น วารสารด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มีฉบับพิเศษเรื่องข้าว เพราะ สวก. ให้ทุนวิจัยเรื่องข้าวจำนวนมาก (สมมติ)
วิจารณ์ พานิช
๓๐ ต.ค. ๖๕
