บันทึกชุด สอนเสวนาสู่การเรียนรู้เชิงรุก นี้   เขียนเพื่อชี้แนวทางจัดการเรียนรู้แบบที่เรียกว่า active learning (ที่ในบันทึกชุดนี้ใช้คำว่า การเรียนรู้เชิงรุก) แนวทางหนึ่ง    โดยมีเป้าหมายเพื่อฝึกนักเรียนให้เรียนรู้จากการปฏิบัติตามด้วยการคิดที่เรียกว่า การใคร่ครวญสะท้อนคิด (reflection)   ที่นำไปสู่การฝึกทักษะการเรียนรู้ที่นักเรียนกำกับการเรียนรู้ของตนเอง (self-directed learning) เป็น    ผ่านกระบวนการ สานเสวนา (dialogue) ระหว่างนักเรียนกับครู และระหว่างนักเรียนกับเพื่อนนักเรียนด้วยกัน    เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ที่สนุกเร้าใจ (student engagement)    กระตุ้นสมองให้เจริญงอกงาม  และสร้างพัฒนาการรอบด้านตามแนวทางของการเรียนรู้ในศตวรรษที่ ๒๑    เป็นบันทึกที่เขียนขี้นจากการตีความหนังสือและรายงานวิจัยของศาสตราจารย์ Robin Alexander    นักวิจัยผู้ยิ่งใหญ่ด้านการศึกษาของอังกฤษ    สังกัดมหาวิทยาลัย  Warwick  และมหาวิทยาลัย Cambridge     คือหนังสือ A Dialogic Teaching Companion (2020) (๑)  และรายงานวิจัย Developing  dialogic teaching : genesis, process, trial (2018) (๒)    บันทึกนี้ใช้คำไทยว่า “สอนเสวนา” ในความหมายของ dialogic teaching 

บันทึกนี้ตีความจากหนังสือ A Dialogic Teaching Companion (2020) บทที่ ๗ หัวข้อ Indicators 

ดัชนีบอกความเป็นการสอนสานเสวนาที่ดี มีการวิวัฒนาการเรื่อยมาเกือบ ๒๐ ปี   จากมีจำนวนถึง ๕๑ ข้อ ลงมาเหลือ ๑๕ ข้อในหนังสือ A Dialogic Teaching Companion   ดังต่อไปนี้ 

  1. ให้เกียรติแก่นักเรียนทุกคน ในเรื่องสถานการณ์ ความต้องการ และสิทธิ   โดยเฉพาะอย่างยิ่งนักเรียนจากชุมชนหรือครอบครัวด้อยโอกาส หรือมีปัจจัยด้านสังคมหรือด้านสุขภาพที่ทำให้แสดงออกต่อหน้าคนอื่นได้ยาก
  2. เห็นพ้องและเคารพต่อข้อพึงปฏิบัติในการพูด ฟัง และอภิปราย
  3. มีความพร้อมที่จะเอาใจใส่ทั้งต่อการพูดเอง และต่อความสัมพันธ์ของการพูดกับการอ่านและเขียน
  4. มีชุดแนวทางปฏิบัติด้านการสอน  รูปแบบของปฏิสัมพันธ์ และรูปแบบการพูดของทั้งนักเรียนและของครู 
  5. ปฏิสัมพันธ์ที่ส่งเสริมให้นักเรียนคิด และคิดหลากหลายแบบ 
  6. คำถามที่เชื้อเชิญให้เกิดการคิดและเสวนาต่อเนื่อง  ไม่ใช่เพียงให้ได้ถาม ไม่ใช่เพียงเพื่อให้ได้ทบทวนเรื่องราว   ผมตีความว่า เป็นคำถามที่ทำให้เกิดกิจกรรมต่อเนื่องไปข้างหน้า  ไม่เพียงเพื่อทบทวนกิจกรรมที่เกิดแล้ว
  7. คำตอบที่ไม่ใช่แค่ตอบแล้วจบ   แต่ได้รับการตรวจสอบ  และใช้ดำเนินการเสวนาต่อ   
  8. คำป้อนกลับ (feedback) ที่ช่วยให้เกิดการคิดไปข้างหน้า (feed forward)    และเสนอโดยทั้งนักเรียนและครู 
  9. การเคลื่อนกิจกรรมเสวนาที่กระตุ้นและขยายบทบาทของนักเรียน
  10. การพูดแลกเปลี่ยนความคิดที่เกี่ยวพันต่อเนื่อง และทำให้เกิดคำถามที่ลึกขึ้น
  11. การอภิปรายที่แนวความคิดได้รับการแชร์  รับฟัง และตรวจสอบ อย่างอิสระ
  12. การโต้แย้งที่มีการทดสอบและยืนยันหลักฐานและข้อเสนอ
  13. มีการจัดรูปแบบห้องเรียน  จัดกลุ่มนักเรียน เวลา  และความเร็วของการเรียน อย่างมีสมดุลระหว่างกิจกรรมทั้งชั้น  กลุ่มย่อย และเรียนคนเดียว 
  14. วัฒนธรรมห้องเรียนที่พลวัตการเสวนาสะท้อนการทำงานเป็นกลุ่ม  ต่างตอบแทน และสนับสนุนซึ่งกันและกัน   รวมทั้งมีสาระและการดำเนินการที่ร่วมกันตรวจสอบอย่างละเอียด  มีการสั่งสมความรู้และข้อมูล  อย่างมีเป้าหมายชัดเจน 
  15. มีจุดยืนหรือท่าทีของการสานเสวนาที่เน้นการเรียนรู้  ความรู้ และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์   พอๆ กันกับเป้าหมายจำเพาะของกิจกรรมที่กำหนด 

จาก ๑๕ ตัวชี้วัด    หนังสือเสนอว่า หากจะหาชุดตัวชี้วัดที่สั้นที่สุด ก็จะเหลือ ๒ ตัวชี้วัดคือ

  • การสอนที่ทำให้นักเรียนต้องคิด ไม่ใช่แค่พูดตามที่จำมาจากคนอื่นหรือที่อื่น
  • คำตอบที่นำไปสู่คำถามต่อเนื่อง 

วิจารณ์ พานิช

๒๐ เมษายน ๒๕๖๔