ในบทบาทการเป็นอาจารย์สอน ผมกำลังขับเคลื่อนให้ศิษย์ของผมทุกคน (พวกเขาทุกคนอยากเป็นครู) กำหนด Learning Outcome ไปที่การจัดการเรียนรู้ให้ผู้เรียนเกิด "จิตวิทยาศาสตร์" (Scientific mind) โดยให้นิยามตามสมการด้านล่าง (อ่านที่นี่) ว่า
- ผู้มี "จิตวิทยาศาสตร์" คือ ผู้ที่คิด ทำ นำ และศรัทธาในวิทยาศาสตร์
การสอนให้เกิด "จิตวิทยาศาสตร์" ครูวิทยาศาสตร์ต้องตั้งหลักใจให้มีเงื่อนไข ๒ ประการเสมอ โดยยึดเป็น "หลักคิด" และ "หลักปฏิบัติ" ได้แก่
- ผู้เรียนต้องได้ฝึกทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ทุกครั้งที่สอน (ไม่อย่างใดต้องอย่างหนึ่ง หรือหลายอย่าง)
- ผู้เรียนต้องได้ฝึกใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ด้วยตนเองครบ 4 ขั้นตอนเสมอ
โดยที่กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และวิธีการทางวิทยาศาสตร์ ถือได้ว่าเป็นสิ่งสากล ซึ่งสำหรับนักการศึกษาไทย จะยึดเอานิยามทักษะกระบวนการ ๑๓ ประการของสมาคมอเมริกันเพื่อความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์กำหนดไว้ (ผมวาดไว้ในลักษณะภาพตามสไตล์ตนเอง)
ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์
ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ๑๓ ประการแบ่งเป็นทักษะฯ ขั้นพื้นฐาน ๘ ประการ และทักษะฯ ขั้นบูรณาการ ๕ ประการ
ทักษะฯ ขั้นพื้นฐาน ๘ ประการ ได้แก่
- การสังเกต
- การวัด
- การใช้ตัวเลข
- การจำแนกประเภท
- การใช้ความสัมพันธ์ระหว่างสเปสกับสเปสและสเปสกับเวลา
- การสื่อความหมาย
- การลงความเห็น และ
- การพยากรณ์
ผมวาดทักษะทั้ง ๘ ประการ เป็นเหมือนฐานของปีรมิด ๘ เหลี่ยม
ทักษะฯ ขั้นบูรณาการ ๕ ขั้นตอน ได้แก่
- การตั้งสมมติฐาน
- การกำหนดนิยามเชิงปฏิบัติการ
- การกำหนดและควบคุมตัวแปร
- การทดลอง
- การตีความหมายและลงข้อสรุป
เปรียบกับปีรมิดฐาน ๘ เหลี่ยม ๕ ชั้นดังรูปด้านบน
วิธีการทางวิทยาศาสตร์
วิธีการทางวิทยาศาสตร์ (สำหรับนักการศึกษา) กำหนดเป็น ๔ ขั้นบ้าง ๕ ขั้นบ้าง ตามแต่จะนิยม นักการศึกษาไทยนิยมกำหนดไว้ ๔ ขั้นตอน ได้แก่
- การตั้งปัญหา
- การตั้งสมมติฐาน
- การพิสูจน์สมมติฐาน ...ทดลอง
- การสรุปผล (และอภิปรายผล)
ขอจบห้วน ๆ ตรงนี้ครับ ... ผมเขียนบันทึกนี้ไว้เพื่อให้ง่ายในการอ้างอิงและแนะนำศิษย์ต่อไป
