เครื่องมือคิดอย่างหนึ่งที่ได้ผลดีในการนำให้นิสิตคิดวิเคราะห์ปัญหา คือ "ต้นไม้เจ้าปัญหา" ซึ่งผู้ได้เรียนรู้จากครูเพ็ญศรี ใจกล้า แล้วนำมาดัดแปลงใช้บ่อย ๆ
ชื่อกิจกรรม : ต้นไม้เจ้าปัญหา
อุปกรณ์ : กระดาษปลู๊ฟและสีชอร์ค
วิธีการดำเนินกิจกรรม : แบ่งนิสิตหรือผู้เรียนเป็นกลุ่ม ๆ ละ ๕-๘ คน นำเสนอต้นไม้เจ้าปัญหาดังภาพ
คำสั่ง : ให้นิสิตแต่ละกลุ่ม วาดรูปต้นไม้เจ้าปัญหา แล้วเขียนตัวอักษรกำกับแทนส่วนประกอบของต้นไม้ ดังนี้
- ลำต้น คือ ปัญหาหลัก
- รากแก้วหรือรากใหญ่ๆ คือ สาเหตุหลัก
- รากแขนง คือ ปัญหารอหรือสาเหตุรองที่เกี่ยวข้องกับปัญหาหลังหรือสาเหตุหลัก
- รากฝอย คือ สาเหตุรองลำดับถัดลงไปเรื่อยๆ เป็นสาเหตุที่แท้จริงที่ทำให้เกิดปัญหา
- กิ่งใหญ่ ให้เป็น ผลกระทบหลัก ดันเกิดจากปัญหานั้น
- กิ่งย่อย ให้เป็น ผลกระทบรอง ๆ ของปัญหานั้น
ทั้งนี้ อาจารย์ผู้สอนหรือกระบวนกร สามารถดัดแปลงคำถามตามความเหมาะสมและวัตถุประสงค์ที่ต้องการ
เมื่อสำเร็จให้ตัวแทนกลุ่มออกมานำเสนอต่อชั้นเรียน
