จากการศึกษาวรรณกรรมเรื่องพระอภัยมณีดังกล่าวนั้นได้ให้ข้อคิดที่เป็นประโยชน์ต่อการดำเนินชีวิตคนเราเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะตัวพระเอกในเรื่องคือพระอภัยมณีที่ดำเนินชีวิตมาแต่ต้นจนจบเรื่องนั้น สำหรับผู้เขียนให้ความคิดเห็นดังนี้
สิ่งที่เป็นปรัชญาในการดำเนินชีวิตของพระอภัยมณีคือพุทธปรัชญาดำเนินชีวิตด้วยทางสายกลางตามหลักพุทธธรรมด้วยมองเห็นทุกสิ่งล้วนอนิจจังเป็นไปตามกฎไตรลักษณ์มีเกิดขึ้น ดำรงอยู่และเสื่อมสลายไปในที่สุด ในบั้นปลายของชีวิตจึงเข้าบวชบำเพ็ญพรตพรหมจรรย์ อยู่อย่างสมถะเจริญรอยตามพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าซึ่งเป็นศาสดาของพระพุทธศาสนา
สิ่งที่เป็นสังคมศาสตร์ในการดำเนินชีวิตนั้นอาศัยหลักธรรมคำสอนในทางศาสนาเป็นเครื่องนำพาชีวิตให้ก้าวไปเช่นการยึดถือหลักอาศรมสี่ของศาสนาพราหมณ์-ฮินดูเพื่อเป็นเส้นทางช่วงอายุของตน และยึดหลักความรักความเมตตาปรารถนาดีพร้อมกับการให้อภัยแก่ผู้คนที่มีความคิดขัดแย้งตนหรือแม้แต่การรบชนะแล้วยังให้อภัยและปล่อยข้าศึกไปทั้งนี้โดยอาศัยหลักคำสอนของศาสนาคริสต์นั้นแล ส่วนสิ่งที่เป็นครอบครัวเกี่ยวกับเรื่องส่วนตัวแล้วชีวิตพระอภัยมณีล้วนได้รับอิทธิพลทางความคิดมาจากศาสนาอิสลามดังจะเห็นได้จากการมีภรรยามากกว่าหนึ่งคน ซึ่งเป็นวิถีชีวิตของชาวมุสลิมนั้นแล.
บรรณานุกรม
สุนทรโวหาร ( ภู่ ),พระ,2329-2398. ( 2555 ). พระอภัยมณี.
กรุงเทพ ฯ : ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ ( 2006 ).
