กิจกรรมบำบัดกับกรอบของเรา

นักกิจกรรมบำบัดจะเครื่องมือสำคัญสิ่งหนึ่งเรียนว่า “กรอบความคิด”

กรอบความคิดเป็นคำเรียกง่ายๆของคำว่า A Model of Practice เป็นแบบจำลองของการปฏิบัติ หรือ การนำปรัชญาและการจัดระบบแนวคิดต่างๆ สู่การปฏิบัติทางวิชาชีพ การประเมิน และแนวทางการรักษา ถ้าเกิดนักกิจกรรมบำบัดไม่จัดเรียงระบบความคิดและแนวทางปฏิบัติให้ดีเสียก่อน การที่จะนำไปให้คนไข้รักษาก็เป็นไปไม่ได้ หรือเป็นไปด้วยความสับสนและวุ่นวาย ทำให้การมีกรอบความคิดนี้มีความสำคัญกับนักกิจกรรมบำบัดอย่างมาก

ซึ่ง “กรอบความคิด” ของนักกิจกรรมบำบัดจะแบ่งได้ออกเป็น 2 กรอบใหญ่ๆ คือ


Person-Environment-Occupation-Performance (PEOP) - Christiansen & Baum (1997)

PEOP ประกอบด้วยทั้งหมด 4 คำคือ

1. Person คือ ปัจจัยเชิงลึกภายในผู้ป่วย ซึ่งมีทั้งความเชื่อ ความคิด ความรู้สึก อารมณ์ รวมถึงรายละเอียดของร่างกายที่มีลักษณะต่างไปของแต่ละคน อาจมีผลมาจากสภาพแวดล้อมรอบตัวของผู้ป่วย ส่วนนี้เองที่ทำให้การรักษาของแต่ละคนจะมีความแตกต่างกัน

2. Environment คือ ปัจจัยภายนอกหรือสิ่งแวดล้อมรอบตัวผู้รับบริการ ทั้งทางสังคม (เช่น ศาสนา สถาบัน การเมือง) ทางกายภาพ (สิ่งก่อสร้าง) ทางธรรมชาติ (ดิน ฟ้า อากาศ) ข้อนี้เองที่ทำให้ส่งผลต่อการดำเนินชีวิต สภาพร่างกายและจิตใจของผู้ป่วยมีความแตกต่างกัน

3. Occupation คือ กิจกรรมการดำเนินชีวิต ประกอบด้วย 4 ประเภท ได้แก่

Activities กิจกรรมต่างๆ ที่เราทำ

Tasks ศึกษารายละเอียดของกิจกรรมนั้นๆ ว่ามีขั้นตอนยังไงบ้าง เรียงลำดับความยากง่าย

Role จับจุดว่ากิจกรรมนั้นๆ ที่มีคุณค่า กิจกรรมไหนมีผลต่อบทบาทของผู้รับบริการ แล้วเน้นที่บทบาทของผู้รับบริการตามลำดับขั้น (Hierarchy)

Value มองถึงคุณค่าของกิจกรรมที่เราทำในแต่ละครั้ง

4. Performance คือ ความสามารถของผู้รับบริการเมื่อพิจารณาจาก 3 ข้อทางด้านบน

กรอบนี้จะเน้นกิจกรรมที่ได้คัดกรองว่าเป็นประโยชน์ต่อผู้รับบริการ สิ่งแวดล้อม และสังคมมากที่สุด ให้สอดคล้องเชื่อมโยงกันไม่ขัดกันเอง เป็นกิจกรรมที่ผู้รับบริการหมั่นกระทำเป็นประจำอยู่แล้วในชีวิตประจำวัน ทั้งหมดนี้ก็จะกลายเป็น หลักฐานข้อมูลที่จะนำไปต่อยอดต่อการกำหนด Person-centered intervention เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด คือ Well-being ต่อไป หรือกล่าวง่ายๆ ว่า "ให้บริการได้เน้นถึงบุคคลทั่วๆไปเป็นศูนย์กลางทั้งผู้รับบริการ ผู้บำบัด และบุคคลรอบข้าง ได้ดำเนินชีวิตอย่างมีความสุขนั่นเอง


Model of Human Occupation (MOHO) - Kielhofner (1997)

พื้นฐานของโมเดลนี้ให้ความสำคัญกับ แรงจูงใจ (Motivation) ภายในที่แสดงถึง ความสามารถ ความสำเร็จ และบทบาทในแต่ละบุคคล ซึ่งสิ่งแวดล้อม (Environment)ที่เป็นสิ่งเร้าที่ให้ข้อมูลเข้าไปสู่ระบบ การตอบสนองต่างๆต้องมีความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม ลักษณะทางกายภาพ และโครงสร้างสังคม ได้แก่ วัฒนธรรม ผู้คนรอบข้าง ประชากร กลุ่มสังคม องค์กร วัตถุ

ตามความเข้าใจ MOHO คือการสร้างพลังและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมด้วยการให้ผู้เข้ารับบริการได้ทำกิจกรรมที่ตนชอบที่สุด



เขียนบทความเกี่ยวกับสิ่งดีๆที่อยากทำให้กับคนที่เรารัก คนที่เราคิดถึง ครอบครัว หรือคนป่วยที่เราอยากดูแล โดยใช้การเชื่อมโยง MOHO และ PEOP ประเด็นที่เขียนควรมี (1) สิ่งอะไรที่เราจะทำ (2) เราทำสิ่งนั้นทำไม (3) เราจะทำสิ่งนั้นอย่างไร

กิจกรรมที่อยากทำก็คือ อยากทำอาหารกับแม่ เพราะการทำอาหารเป็นการใช้เวลากับแม่ได้ดี สามารถสร้างปฏิสัมพันธ์กับคนที่เรารักได้ รวมถึงเมื่อทำอาหารเสร็จเราก็จะมีของไว้กินกันต่อด้วย ถ้าเกิดอาหารที่เราทำไม่อร่อย เราก็สามารถใช้ประเด็นนี้ชวนให้ทำใหม่อีกครั้ง หรือถ้าอาหารที่เราทำอร่อยดีแล้วเราก็อยากชวนให้ทำอาหารชนิดนี้หรือจะทำอาหารชนิดอื่นต่อไปอีกก็ได้ ซึ่งการทำอาหารก็ไม่ยากอะไรเลยเนื่องจากที่บ้านของของเราก็มีห้องครัว รวมถึงอุปกรณ์การทำอาหาร เครื่องปรุงและวัตถุดิบอยู่แล้ว

ถ้าออกแบบกิจกรรมตาม PEOP : ก็จะให้คนไข้ลองทำอาหารดูก่อน ถ้าเกิดตรงไหนทำไม่ได้เกิดติดขัดขึ้นก็จะให้คนไข้ฝึกทำดู ในตอนแรกก็จะมีการฝึกทางกายภาพต่างๆแต่ก็มีส่วนช่วยผู้ป่วยได้พัฒนาคนเองทั้งสิ้น จนกระทั้งทำได้ทีละขั้นๆจนเสร็จสิ้นกระบวนการทำอาหาร ข้อดีของ PEOP คือการที่ทำให้ผู้ป่วยได้เห็นถึงภาพรวมก่อนการรักษาจริงๆ และเมื่อจบการรักษาทำให้ผู้ป่วยได้เกิดความภาคภูมิใจในตัวเองอยากมาก

ถ้าออกแบบกิจกรรมตาม MOHO : จะยึดความต้องการของคนไข้เป็นหลักโดยจะให้คนไข้ได้ทำกิจกรรมที่ตนชอบ ในที่นี้คือการทำอาหาร นักกิจกรรมบำบัดก็จะให้ผู้ป่วยได้ทำสิ่งที่ชอบเลย ค่อยๆฝึกที่ละขั้นและใช้ส่วนนี้ในการสร้างความสัมพันธ์กับครอบครัว คนรอบข้าง จนกระทั้งสามารถนำเอากิจกรรมนี้มาปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้ป่วยได้

อ้างอิงจาก

https://www.gotoknow.org/posts/341498?locale=th

https://www.gotoknow.org/posts/444022

https://www.gotoknow.org/posts/594298

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน กิจกรรมบำบัดพัฒนาชีวิต



ความเห็น (0)