ถ้าแก้ปัญหาคนจนไม่ได้ ประเทศเจริญไม่ได้   

นพ.ประเวศ วะสี ได้กล่าวเอาไว้

นั่นก็หมายความว่า ปัญหาความยากจน เป็นเงื่อนไขสำคัญในการพัฒนาประเทศ มีความพยายามหลากวิธีเพื่อขจัดความยากจน แต่ก็ดูเหมือนยิ่งแก้ไขปัญหา ยิ่งจนซ้ำซาก เป็นความตั้งใจของนักบริหารนโยบาย และนักการเมือง หรืออย่างไร  

หากพูดถึง ความยากจน หลายท่านคงนึกถึง ความยากจนในเชิงเศรษฐกิจ นั่นคือ พิจารณาที่ระดับรายได้  หรือสถานะทางเศรษฐกิจของบุคคล จริงๆแล้ว ความยากจน ยังครอบคลุมมิติต่างๆที่ไม่ใช่ตัวเงิน ดังนี้

 ความยากจน มิได้จำกัดแต่เพียงการมีรายได้น้อยและบริโภคน้อยเท่านั้น หากยังครอบคลุมถึงการขาดโอกาสด้านการศึกษา การรักษาพยาบาล และโอกาสอื่นในการพัฒนาคน การไร้ซึ่งอำนาจ การขาดสิทธิ ขาดเสียง ตลอดจนการตกลงไปอยู่ในความเสี่ยงและความหวาดกลัว

ปัญหาความยากจน เป็นปัญหาที่ซับซ้อน ยากเกินกว่าจะแก้ไขปัญหากันด้วยวิธีการแบบเดียว และใช้รูปแบบการพัฒนาที่สำเร็จรูป ใช้แก้ปัญหาทั่วประเทศ  เมื่อวิธีคิดเชิงนโยบายยังห่างไกลต่อการแก้ไขปัญหา  ชุมชนน่าจะมีทางเลือกอย่างไรต่อการแก้ไขปัญหานี้ ?  

ทางออก เพื่อแก้ไขปัญหาความยากจน  

เมื่อปัญหาความยากจนอยู่คู่กับท้องถิ่นชนบท ช่องว่างระหว่างคนรวยและคนจนกว้างออกไปทุกที คนด้อยโอกาสยังคงด้อยโอกาสลงไปเรื่อยๆ ...   จะพึ่งใคร... ?   

คำตอบคือ พึ่งตนเอง  

พึ่งตนเอง น่าจะเป็นคำตอบที่ชุมชน ลุกขึ้นปฏิวัติกับความยากจน โดยไม่รีรอ ปัจจัยภายนอก แต่ได้ใช้ศักยภาพที่ตนเองมีอยู่ให้มากที่สุด  

ถามต่อว่า ถ้าอย่างนี้แล้ว เราจะมีวิธีก้าวไปสู่การพึ่งตนเองได้อย่างไร ?  

คำถามนี้สำคัญ เพราะไม่ง่ายเลยที่จะพลิกวิธีคิดแบบพึ่งพาซึ่งเป็นความรู้สึกสามัญ ของชุมชนมานาน เพื่อที่จะคิดพึ่งตนเอง วิธีก้าวไปสู่การพึ่งตนเอง จึงเป็นกระบวนการที่ชุมชนต้องเรียนรู้ด้วยตนเอง และต้องใช้ เวลา  

 ๒ ภาพบน : ผักงามๆปลอดสารพิษในสวนลำใยของลุงคำปัน ต. หนองช้างครืน ลำพูน
ภาพล่าง : ท้องร่องกลางสวนลำใยลุงคำปันที่เลี้ยงปลาและมีผักกระเฉดที่อวบอ้วน
...........................

สร้างปัญญาเพื่อปลดล็อคความยากจน  

ปัญญาสร้างยังไง ? ปัญญาเป็นสิ่งที่เกิดจากการเรียนรู้และประสบการณ์ที่สั่งสม สังเคราะห์ออกมาเป็นองค์ความรู้ การสร้างปัญญา จึงต้องสร้างกระบวนการเรียนรู้ให้กับท้องถิ่น เปิดเวทีแห่งโอกาสให้คนได้มาร่วมคิด ร่วมวางแผน และร่วมรับผิดชอบผลที่เกิดขึ้น ผลที่ได้หากดีก็สามารถนำไปขยายผลต่อ หากล้มเหลวก็ต้องถอดบทเรียนให้ได้ว่าทำไม เพื่อหาวิธีการใหม่  

งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น กับการสร้างสรรค์ปัญญา แก้ไขปัญหาความยากจน  

งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น เป็นงานวิจัยที่ชุมชนเป็นคนริเริ่มกระบวนการด้วยตนเอง สร้างกระบวนการเรียนรู้ของชุมชน ด้วยหวังว่าการที่คนในชุมชนได้มาร่วมกันในกระบวนการวิจัย ตั้งแต่การเริ่มคิด การตั้งคำถาม การวางแผน และค้นหาคำตอบอย่างเป็นระบบ เป็นรูปธรรม โดยการเรียนรู้จากการปฏิบัติจริง จะทำให้ชุมชนได้เรียนรู้ แก้ไขปัญหาของตนเองได้เก่งขึ้น และสามารถใช้กระบวนการทางปัญญานี้แก้ไขปัญหาอื่นๆในท้องถิ่น   

จะเป็นเส้นทางหนึ่งที่จะช่วยสร้าง ความเข้มแข็งให้กับชุมชน อันจะนำไปสู่ การพึ่งตนเอง   สู่ทางเลือกในการแก้ไขปัญหาความยากจน ...เปลี่ยนแปลงวิธีคิดการพึ่งพาแบบเดิมไปสู่การริเริ่มแก้ไขปัญหา โดยการ   ลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ และขยายโอกาส    

และนั่นคือ  วิถีของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ที่ช่วยสร้างสรรค์ปัญญา เพื่อแก้ไขปัญหาความยากจน