หนึ่งหลักสูตรหนึ่งชุมชน (​ประมง) : เพาะพันธุ์ปลานิลแปลงเพศและความสำเร็จแบบ ๔ In ๑

เมื่อมีเทศกาลสำคัญๆ ในชุมชน นิสิตก็จะลงไปช่วยเหลือการงานเหล่านั้นร่วมกับชุมชน เสมือนการได้ฝากตัวเป็น "ลูกฮัก" ของชุมชนไปในตัว ซึ่งกระบวนการเหล่านี้ได้ช่วยหนุนเสริมให้เกิดการทบทวนในเรื่องจิตอาสา -จิตสำนึกสาธารณะ หรือความรับผิดชอบต่อท้องถิ่นของตัวเองไปในตัวด้วยเหมือนกัน

สาขาประมง คณะเทคโนโลยี ขับเคลื่อนการบริการวิชาการโครงการ ๑ หลักสูตร ๑ ชุมชนต่อเนื่องเป็นปีที่ ๓ ติดต่อกันในชุมชนบ้านยางน้อย ต.ยางน้อย อ.โกสุมพิสัย จ.มหาสารคาม มุ่งเน้นการถ่ายทอดเทคโนโลยีเกี่ยวกับเพาะพันธุ์ปลานิลและต่อยอดมาสู่การแปลงเพศปลานิล โดยมีกลุ่มเป้าหมายหลักคือสมาชิกสหกรณ์ผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำโกสุมพิสัย จำกัด และครัวเรือนเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ซึ่งปี ๒๕๕๗ ดำเนินการในชื่อโครงการ "ขยายผลการแลกเปลี่ยนเรียนรู้การเพาะพันธุ์ปลานิลแปลงเพศแก่เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์น้ำบ้านยางน้อย"

การขับเคลื่อนภารกิจบริการวิชาการ (๑ หลักสูตร ๑ ชุมชน) ของหลักสูตรประมง ถือเป็นอีกหนึ่งความสำเร็จแห่งการบูรณาการภารกิจของมหาวิทยาลัยสู่การรับใช้สังคม ภายใต้หลักคิดอันสำคัญ คือ "เรียนรู้คู่บริการ" (Service Learning) เรียนรู้แบบมีส่วนร่วม (Participatoty Learning) นิสิตเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered) มีชุมชนเป็นห้องเรียน (Community-Based Learning) และเน้นกระบวนการเรียนรู้ผ่านกิจกรรม (Activity Based Learning & Project Base Learning)




ตลอดระยะเวลา ๓ ปี (๒๕๕๕-๒๕๕๗) สาขาประมงและชุมชนมีวัตถุประสงค์หลักการเรียนรู้คู่บริการร่วมกันบนฐานแห่งการบูรณาการ "ภูมิปัญญาท้องถิ่นกับเทคโนโลยี" ที่ทันสมัย คือ

  • ๑) ศึกษาพัฒนาการและสถานการณ์ปัญหา และผลกระทบที่เกี่ยวกับการประกอบอาชีพเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำในชุมชน
  • ๒) การถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพาะพันธุ์ปลา
  • ๓) การถ่ายทอดเทคโนโลยีการแปลงเพศปลานิล
  • ๔) สร้างแกนนำ หรือครัวเรือนต้นแบบ หรือศูนย์การเรียนรู้ในชุมชน



ในทางรูปแบบกิจกรรม หรือลักษณะการจัดกิจกรรมนั้น ประกอบด้วยกิจกรรมหลายกิจกรรม เช่น

๑.กิจกรรมเรียนรู้บริบทชุมชน เน้นกระบวนการเรียนรู้บริบทชุมชน เช่น ประวัติศาสตร์ชุมชน ประเพณีวัฒนธรรม สังคม การศึกษา อาชีพ ภูมิปัญญาด้านการประมง

๒.กิจกรรมเรียนรู้คู่บริการ อาทิ การเพาะพันธุ์ปลาสวาย การแปลงเพศปลานิล การจัดการคุณภาพน้ำเพื่อการเพาะเลี้ยงปลา การผลิตอาหารปลาต้นทุนต่ำ การป้องกันและรักษาโรคระบาดของปลา การฉีดฮอร์โมนกระตุ้นการตกไข่ การแปลงเพศปลาโดยใช้ฮอร์โมนผสมอาหาร

ส่วนมิติด้านการบูรณาการสู่การเรียนการสอน จะเน้นกระบวนการเรียนรู้ในแบบบูรณาการความรู้ระหว่างมหาวิทยาลัยกับภูมิปัญญาท้องถิ่น เน้นการเรียนรู้ผ่านการลงมือทำ หรือการลงมือปฏิบัติจริงในทุกขั้นตอน โดยมีรายวิชารองรับการเรียนรู้ เช่น รายวิชาเทคโนโลยีการเพาะและอนุบาลสัตว์น้ำจืด รายวิชาเทคโนโลยีการเลี้ยงสัตว์น้ำจืด รายวิชาเทคโนโลยีการจัดการสัตว์น้ำและธุรกิจประมง รายวิชาวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นทางการประมง และรายวิชาการปฏิบัติงานภาคสนาม

นอกจากนี้นิสิตที่เข้าร่วมโครงการฯ ยังเกิดแรงบันดาลใจที่จะหันกลับไปประกอบอาชีพประมงที่บ้านเกิดของนิสิต เบื้องต้นผู้ปกครองได้เตรียมการที่จะทำธุรกิจการเพาะพันธุ์ปลารองรับบุตรชายเป็นที่เรียบร้อย



ขณะที่ด้านทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม อาจารย์และนิสิต ได้เรียนรู้วิถีวัฒนธรรมของชุมชน ผ่านประเพณีหลักๆ และวิถีการดำเนินชีวิตในแต่ละวัน รวมถึงวิถีการประมงแบบดั้งเดิมที่มีในชุมชน เช่นเดียวกับเมื่อมีเทศกาลสำคัญๆ ในชุมชน นิสิตก็จะลงไปช่วยเหลือการงานเหล่านั้นร่วมกับชุมชน เสมือนการได้ฝากตัวเป็น "ลูกฮัก" ของชุมชนไปในตัว ซึ่งกระบวนการเหล่านี้ได้ช่วยหนุนเสริมให้เกิดการทบทวนในเรื่องจิตอาสา -จิตสำนึกสาธารณะ หรือความรับผิดชอบต่อท้องถิ่นของตัวเองไปในตัวด้วยเหมือนกัน

ส่วนการบูรณาการสู่การวิจัย โดยหลักแล้วจะขับเคลื่อนคู่ไปกับงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ที่เป็นความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยมหาสารคามกับ สกว.ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่นในเรื่อง "กระบวนการเรียนรู้เพื่อสร้างความมั่นคงในการประกอบอาชีพเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำของเกษตรกรบ้านยางน้อย อ.โกสุมพิสัย จ.มหาสารคาม" รวมถึงการ "งานวิจัยนิสิต" ในระดับปริญญาตรีอีก 2 เรื่อง ได้แก่

  • เรื่องผลของการให้อาหารต่อการเปลี่ยนแปลงเพศของปลานิลแปลงเพศ
  • เรื่องผลการแปลงเพศปลานิลที่อนุบาล ในกระชังในบ่อดินของฟาร์มเกษตรกรขนาดเล็

ผลการดำเนินงานที่เป็นรูปธรรมในปี ๒๕๕๗ ก่อเกิดในหลายลักษณะ ที่ปฏิเสธไม่ได้เลยก็คือการสร้าง "โมเดล" (อุปกรณ์) การแปลงเพศปลานิลด้วยต้นทุนต่ำ แทนที่จะต้องลงทุนในวงเงินหลักแสนบาท แต่สาขาประมงร่วมกับชุมชนสามารถออกแบบอุปกรณ์ต่างๆ ได้ในราคาประมาณไม่เกิน ๔ หมื่นบาท รวมถึงสามารถสร้าง "วิทยากรชุมชน" และ "ครัวเรือนต้นแบบ" ในเรื่องดังกล่าวได้อย่างเด่นชัด โดยเรื่องที่วิทยากรชุมชนได้ร่วมเรียนรู้จากมหาวิทยาลัยฯ ไปสู่การปฏิบัติจริงและถ่ายทอดให้กับเพื่อนบ้านในชุมชน จะประกอบด้วย ๕ ประเด็น/ขั้นตอนสำคัญๆ คือ

๑.การติดตั้งถาดและกรวยชุดฟักไข่ปลานิลแปลงเพศ

๒.การคัดเลือกพ่อแม่พันธุ์ปลา

๓.การเก็บไข่เพื่อนำไปสู่การคัดไข่และฟักไข่

๔.การเตรียมบ่อและการอนุบาลลูกปลานิลแปลงเพศในระยะให้อาหารผสมฮอร์โมน

๕.การอนุบาลปลานิลแปลงเพศจนถึงระยะการจัดจำหน่าย



นอกจากนี้ยังพบความสำเร็จอื่นๆ ที่น่าปรากฏอย่างเป็นรูปธรรมอยู่หลายเรื่องในเชิงสาธารณะ เช่น การจัดตั้งศูนย์เรียนรู้และผลิตสื่อเรียนรู้ ด้วยการจดลิขสิทธิ์ทรัพย์สินทางปัญญา ร่วมกันระหว่างมหาวิทยาลัยกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา เป็นหนึ่งในในกิจกรรมโครงการ "เมืองต้นแบบเศรษฐกิจสร้างสรรค์" ของจังหวัดมหาสารคาม (เมืองแห่งการเรียนรู้สู่การพัฒนาชุมชน) เพื่อขับเคลื่อนการถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืดแก่ชาวบ้าน อันเป็นส่วนหนึ่งของการยกระดับผลผลิตชุมชนสู่มูลค่าเชิงพาณิชย์โดยกรมทรัพย์สินทางปัญญา หรือการได้รับงบประมาณสนับสนุนให้จัดตั้ง "ตลาดปลา" ขึ้นในชุมชน


หมายเหตุ : ภาพจากสาขาประมง คณะเทคโนโลยี

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน pandin



ความเห็น (6)

ครบวงจรของการประมงเพื่อชีวิต ขอบคุณค่ะ..

เขียนเมื่อ 

การเพาะปลานิลสำเร็จ..ถือว่าเป็น นวัตกรรมที่เยี่ยมจริงๆๆ นะคะ... .. ชาวประมง คงดีใจมากๆๆ เพราะเป็นข่าวดี นะคะ


ขอบคุณค่ะ

เขียนเมื่อ 

ตอนเป็นนักศึกษา ไปอยู่ในหมู่บ้าน เป็นเวลาที่สนุกและประทับใจมากครับอาจารย์

เขียนเมื่อ 

ตอนลงพื้นที่ประทับใจคณะนี้มาก

ได้เรียนรู้ครบวงจร

จำได้ว่าที่สุรินทร์มีตลาดปลาที่ดีมาก

เคยไปดูไหมครับ

อยู่ระหว่างสุรินทร์กับพยัคฆภูมิฯ

ขอบคุณมากๆครับ

เขียนเมื่อ 

ประทับใจหลักคิดมาก ขออนุญาตคัดลอกมา

- เรียนรู้คู่บริการ (Service Learning)

- เรียนรู้แบบมีส่วนร่วม (Participatory Learning)

- นิสิตเป็นศูนย์กลาง (Learner-centered)

- มีชุมชนเป็นห้องเรียน (Community-Based Learning) และ

- เน้นกระบวนการเรียนรู้ผ่านกิจกรรม (Activity Based Learning & Project Base Learning)

ถ้าจัดการศึกษาได้แบบนี้ทั้งปนะเทศเราน่าจะมีบัณฑิตที่ติดดินนะคะ

ป.ล. ขอถามตามประสาคนชอบกินปลาแต่ไม่มีความรู้เรื่องปลาๆ เลยว่า ปลาที่กินอาหารผสมฮอร์โมนนี่จะเป็นอันตรายต่อสุขภาพคนกินมั๊ยคะอาจารย์??

-สวัสดีครับ

-กิจกรรมแบบนี้ได้เรียนรู้จริงและได้รับทักษะประสบการณ์ตรงเลยนะครับ

-เป็นกำลังใจให้น้อง ๆ ทุกคนครับ