หนังสือ รวมบันทึกข้อคิดของพุทธทาสภิกขุ เรื่อง อนัตตาพ.ศ. ๒๔๘๐ - ๒๔๘๗ เป็นหนังสือธรรมะ แต่เมื่อผมอ่าน ผมพบว่าจิตของผมมุ่งไปทำความเข้าใจกลไกการเรียนรู้ และผมตีความว่า การเรียนรู้เรื่องนี้ มุ่งเป้าที่ผลลัพธ์ของการเรียนรู้ขั้นสูงสุด คือ การเปลี่ยนกระบวนทัศน์

เป็นการเรียนรู้ เพื่อเปลี่ยนกระบวนทัศน์ ว่าด้วย " ตน" ว่าเป็นเพียงสมมติ

ดังข้อความในหนังสือ หน้า ๒๗


"ความเห็นของผู้หมดกิเลส ตรงกันข้ามกับประชานิยม

ผู้หมดกิเลส ไม่มีอะไรเหลืออยู่สำหรับค่อนแคะใคร

ผู้หมดกิเลส เป็นผู้มีเหตุผล แห่ง ผู้มีเหตุผลทั้งหลาย

ผู้หมดกิเลส ไม่มีอะไรกระทบใคร เลย, โดยไม่ต้องสำรวม!

- เหมือนกับผู้ที่ไม่มีเขา แม้ไม่ระวัง ก็ไม่ไปเกี่ยวเอาใครเข้า

อินท. ๒๘, ๖, ๘๑"


การเรียนรู้ที่สำคัญอย่างหนึ่งของมนุษย์ คือการเรียนรู้เรื่อง ตัวตน มนุษย์ทุกคนต้องผ่านขั้นตอน ของการพัฒนาตัวตน ที่เรียกว่า "อัตลักษณ์" มีความมั่นใจในอัตลักษณ์ของตน และเคารพ อัตลักษณ์ ของผู้อื่น เยาวชนที่ไม่ผ่านขั้นตอนนี้ จะมีชีวิตที่เลื่อนลอย ไร้จุดหมาย ถูกชักจูงสู่ทางอบายได้ง่าย

ตรงกันข้าม เยาวชนที่พัฒนาส่วนอัตลักษณ์ของตนอย่างมั่นคง และเคารพอัตลักษณ์ของผู้อื่น จะมีความมุ่งมั่นในการเรียนรู้และพัฒนาตนเองต่อไป ไม่วอกแวกในด้านความประพฤติ ที่ชักจูงโดยธรรมชาติฝ่ายต่ำ

แต่เมื่อเติบโตขึ้น หากผู้ใดสั่งสมความมีอัตตาตัวตนไว้มากเกินพอดี ชีวิตก็จะไม่มีความสุข ทุกสังคม ทุกศาสนา จึงสั่งสอนเรื่อง การให้ และธรรมะข้ออื่นๆ ไว้สร้างความพอดีในชีวิต นี่ก็เรื่องของการเรียนรู้

เส้นทางการเรียนรู้ในชีวิต ของมนุษย์ ต้องผ่าน การยึดมั่น ไปสู่ การปล่อยวาง



วิจารณ์ พานิช

๕ ต.ค. ๕๗