สรุปสาระหนังสือ "มาตรฐานการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์" (๒) [1]
การดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ [2]
๑. หน้าที่ความรับผิดชอบในการดำเนินการเกี่ยวกับที่สาธารณประโยชน์ตามที่กฎหมายและระเบียบกำหนด
อำนาจหน้าที่ในการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ของ กรมการปกครอง โดยสังเขป
• ควบคุม และกำกับให้การดำเนินการด้านการดูแลรักษาและคุ้มครองป้องกันที่สาธารณประโยชน์ เป็นไปตามระเบียบ กฎหมายและนโยบายของกระทรวงมหาดไทยโดยเคร่งครัด
• พิจารณาเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับที่สาธารณประโยชน์
อำนาจหน้าที่ในการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ของ กรมที่ดิน โดยสังเขป
• ทำหน้าที่เกี่ยวกับการจัดทำเปลี่ยนแปลงและรักษาทะเบียนที่ดินสาธารณประโยชน์ พิจารณาเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับที่สาธารณประโยชน์
• ทำการรังวัดและออกหนังสือสำคัญสำหรับที่หลวง
• ดำเนินการในเรื่องการขอใช้ ขอถอนสภาพ ขอขึ้นทะเบียน การจัดหาผลประโยชน์การขอสัมปทาน และการสงวนหรือหวงห้ามที่ดินของรัฐซึ่งมิได้มีบุคคลใดมีสิทธิครอบครองเพื่อให้ประชาชนใช้ประโยชน์ร่วมกัน
อำนาจหน้าที่ในการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ขององค์การบริหารส่วนตำบล โดยสังเขป
• ดูแลรักษาและคุ้มครองป้องกันที่สาธารณประโยชน์
• ถือเป็นนิติบุคคลมีอำนาจฟ้องดำเนินคดีผู้บุกรุกที่สาธารณประโยชน์
• ให้ความร่วมมือและช่วยเหลือนายอำเภอในการออกหนังสือสำคัญที่หลวง
อำนาจหน้าที่ในการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ของเทศบาล ตาม พ.ร.บ.เทศบาล ๒๔๙๖ โดยสังเขป
• ดูแลรักษาและคุ้มครองป้องกันที่สาธารณประโยชน์
• ดูแลรักษาสภาพ และความสะอาดเรียบร้อยบริเวณที่สาธารณประโยชน์
• ถือเป็นนิติบุคคลมีอำนาจฟ้องดำเนินคดีผู้บุกรุกที่สาธารณประโยชน์
อำนาจหน้าที่ในการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ขององค์การบริหารส่วนจังหวัด
สำหรับในการคุ้มครองรักษาที่สาธารณประโยชน์ กฎหมายเฉพาะได้กำหนดไว้ว่าให้ดำเนินการคุ้มครอง ดูแลและบำรุงรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
อำนาจหน้าที่ในการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ของนายอำเภอโดยสังเขป
• ดูแลรักษาและคุ้มครองที่สาธารณประโยชน์
• จัดทำเปลี่ยนแปลง และรักษาทะเบียนที่ดินสาธารณประโยชน์
• ดำเนินการกรณีร้องเรียนเกี่ยวกับที่สาธารณประโยชน์
- ดำเนินการเมื่อมีการบุกรุกที่สาธารณประโยชน์
- วินิจฉัยว่าที่ดินเป็นที่สาธารณประโยชน์หรือไม่ ตั้งอยู่ ณ ที่ใด
- ร้องทุกข์กล่าวโทษให้ดำเนินคดีผู้บุกรุกที่สาธารณประโยชน์
• ระวังชี้แนวเขต และรับรองแนวเขตที่สาธารณประโยชน์
• ยื่นขอหนังสือสำคัญสำหรับที่หลวง
• สำรวจที่สาธารณประโยชน์ในท้องที่
อำนาจหน้าที่ในการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ของ กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน โดยสังเขป
• ตรวจจัดการรักษาที่สาธารณประโยชน์
• ช่วยเหลือในการดำเนินการออกหนังสือสำคัญสำหรับที่หลวง เช่น
- สอบสวนประวัติที่ดิน
- ชี้อาณาเขตที่สงสัย
- ชี้แจงและประกาศแนวเขตให้ประชาชนได้รับทราบ
• ดำเนินการตามแต่นายอำเภอจะมอบหมาย
อำนาจหน้าที่ในการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ของนายกเทศมนตรี
สำหรับเทศบาล ซึ่งมีนายกเทศมนตรีเป็นผู้รับผิดชอบดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๔๘ เตวีสติ ให้นายกเทศมนตรีมีอำนาจหน้าที่อย่างเดียวกับอำนาจหน้าที่ของกำนันและผู้ใหญ่บ้าน บรรดาที่บัญญัติไว้ในกฎหมาย ว่าด้วยลักษณะปกครองท้องที่ พ.ศ. ๒๔๕๗ ด้วย
อำนาจหน้าที่ในการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ของนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด
องค์การบริหารส่วนจังหวัด ซึ่งมีหน้าที่สนับสนุนราชการส่วนท้องถิ่นอื่นในการพัฒนาท้องถิ่น ซึ่งกฎหมายเฉพาะกำหนดให้ดำเนินการคุ้มครอง ดูแลและบำรุงรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
๒. การดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์สำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
การดำเนินการในการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ จะต้องขออนุมัติ/อนุญาต จากนายอำเภอเพื่อมอบหมายให้ดำเนินการได้
แนวทางการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ขั้นพื้นฐาน
๑ การขึ้นทะเบียนที่สาธารณประโยชน์ ได้กล่าวแล้วในเรื่องการขึ้นทะเบียนที่สาธารณประโยชน์
๒ การทำแนวรั้วปักแนวเขต และแผ่นป้าย ให้จัดทำแนวรั้ว และป้ายบอกเขตที่สาธารณประโยชน์
๓ การตรวจสอบแนวเขตที่สาธารณประโยชน์ มอบหมายเจ้าหน้าที่ให้รับผิดชอบการตรวจสอบสภาพที่สาธารณประโยชน์
๔ การปลูกพืชคลุมดิน จัดสรรงบประมาณในการจัดหาพืชคลุมดินและมอบหมายเจ้าหน้าที่จัดการปลูกพืชคลุมดิน ป้องกันดินถล่ม และน้ำท่วม
๕ การรักษาความสะอาด และดูแลไม่ให้เสื่อมโทรม จัดสรรงบประมาณในการดูแลความสะอาดโดยเฉพาะบริเวณที่เป็นแหล่งน้ำสาธารณะ
แนวทางการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ขั้นพัฒนา
สำหรับขั้นพัฒนาจะเป็นการปรับเปลี่ยนสภาพของที่สาธารณประโยชน์ อาจจะใช้แนวทางจากหนังสือกระทรวงมหาดไทย ที่ มท ๐๓๐๙/ว ๗๙๔ ลงวันที่ ๒๐ มิถุนายน ๒๕๒๒ เรื่องการใช้ที่ดินสาธารณะประจำตำบลและหมู่บ้านและที่สาธารณประโยชน์ ดังนี้
๑ การปรับเปลี่ยนให้เป็นทุ่งเลี้ยงสัตว์ ทำแนวรั้วและปักแนวเขตเป็นที่เลี้ยงสัตว์
๒ การปรับเปลี่ยนเป็นแปลงทดลองปลูกพืช จัดสรรงบประมาณ สร้างเป็นแปลงทดลองปลูกพืช เพื่อเป็นแนวทางสำหรับประชาชน
๓ การปรับเปลี่ยนให้เป็นตลาดกลางของชุมชน ปรับเปลี่ยนที่สาธารณประโยชน์ เป็นลานกว้างและจัดบริเวณให้ประชาชนได้แลกเปลี่ยนซื้อขายสินค้ากันในชุมชน หรือจากภายนอก
๔ การปรับเปลี่ยนเป็นที่พักผ่อนหย่อนใจ ขอใช้ที่สาธารณประโยชน์สร้างเป็นสวนสาธารณะ
๕ การปรับเปลี่ยนให้เป็นแหล่งน้ำสาธารณะขนาดใหญ่ประจำพื้นที่จัดสรรงบประมาณเพื่อขุดดินสร้างเป็นแหล่งน้ำสาธารณะ
๖ การขอใช้เป็นพื้นที่สำหรับอาคารสำนักงานของทบวงการเมือง ขอใช้ที่สาธารณประโยชน์เพื่อสร้างอาคารสำนักงาน
[1] "มาตรฐานการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์", กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น, ๒๕๔๙. ตามคำสั่งกระทรวงมหาดไทยที่ ๑๑๙/๒๕๔๙ ลงวันที่ ๑๒ เมษายน ๒๕๔๙ เรื่อง แต่งตั้งคณะทำงานพิจารณาร่างมาตรฐานการบริหาร/การบริการสาธารณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในคณะทำงานที่ ๓ รับผิดชอบ มาตรฐานด้านการทะเบียนและการอนุญาต มาตรฐานด้านการเปรียบเทียบปรับ มาตรฐานสุสานและฌาปนสถาน มาตรฐานหอกระจายข่าว และมาตรฐานการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ มีรองอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (นายวสันต์ วรรณวโรทร) ประธานคณะทำงานพิจารณาร่างมาตรฐานการดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์ http://www.dla.go.th/work/e_book/eb1/std210550/27/27.htm
[2] ดูบทที่ ๒ (การดูแลรักษาที่สาธารณประโยชน์)http://www.dla.go.th/work/e_book/eb1/std210550/27/4.pdf
