• ก. ยากจน  ทุกข์
  • ข. ยากจน  สุข
  • ค. รวย  ทุกข์
  • ง. รวย  สุข

นายแพทย์อภิสิทธิ์ ธำรงวรางกูร ผู้อำนวยการโรงพยาบาลอุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น  ถามพวกเราผู้เข้าประชุมร้อยกว่าคนจากทั่วประเทศ  ส่วนใหญ่เขตอีสาน

ในวันที่สองของการประชุม ๒๔ เมษายน ๒๕๕๗  ซึ่งเดินทางไปอำเภออุบลรัตน์  

เพื่อศึกษาดูงาน พัฒนาแนวคิด พัฒนาศักยภาพบุคลากรชาวสาธารณสุข  ในการทำงานทันตสาธารณสุขชุมชน

แดดร้อนเปรี้ยงไม่ได้เป็นอุปสรรคต่อการเรียนรู้แต่อย่างใด

^_,^

*

ข้อ ง. มาแรง ทุกคนอยากได้ อยู่ที่ว่าจะยึดถือแนวคิดแบบใดในการปฏิบัติจริง

  • ๑.  ทุนนิยม เงินซื้อความสุขได้  ของฟรีไม่มีในโลก  หาเงิน ๆ ๆ ๆ เพื่อซื้อความสุข  ทรัพยากรหมดไปเรื่อย ๆ
  • ๒.  ความสุข  สร้างความสุขด้วยการทำงาน  เดี๋ยวเงินมาเอง

ข้อ ๒   เข้าทางนะเนี่ย  ท่าทางดูงานวันนี้จะมีความสุขน่าดู

คุณหมอเล่าบริบทเดิมอำเภออุบลรัตน์  ตั้งแต่เกือบสามสิบปีที่แล้ว  

ที่รัฐส่งเสริมภาคอุตสาหกรรม  เกษตรเชิงเดี่ยว เช่น อ้อยป้อนโรงงาน

มีการเคลื่อนย้ายแรงงาน ผลกระทบต่อครอบครัว พ่อไปทางแม่ไปทาง โรคเอดส์ ครอบครัวล่มสลาย

ชาวบ้าน ทำงานหนัก รายได้ผันผวนตามตลาดโลก สุขภาพคนในชุมชนอ่อนแอ รับสารตกค้าง โรคเรื้อรัง

^_,^

**

ปี ๒๕๓๔ ทีมสุขภาพอำเภออุบลรัตน์ทำวิจัยในหมู่บ้าน พบว่าสามารถแบ่งคนไข้เป็น ๔ กลุ่ม

  • ๑. รักษาหาย ไม่รักษาตาย หรือพิการ ประมาณร้อยละ ๒๓ เช่น ไส้ติ่งอักเสบ ปอดบวม ไข้เลือดออก ต้องการดูแลจากหมอพยาบาลอย่างใกล้ชิด
  • ๒.รักษาตาย ไม่รักษาหาย โรคหมอทำ ใช้กระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของทีมสุขภาพจัดการความเสี่ยง
  • ๓.รักษาหาย ไม่รักษาก็หาย เช่น เป็นหวัดเล็กน้อย
  • ๔.รักษาก็ตาย ไม่รักษาก็ตาย เช่น ไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย มะเร็งระยะสุดท้าย กลุ่มนี้ประมาณ ร้อยละ ๗๖

ภาระของระบบสุขภาพแบบโรงพยาบาล แพทย์ พยาบาล ราว ๑ ใน ๔ เท่านั้น

ข้อค้นพบที่น่าสังเกต คือ สาเหตุโรคภัยไข้เจ็บจากวิกฤติชีวิตในชุมชน เอาเงินเป็นตัวตั้ง 

อยากรวย แต่ผล คือ รายจ่ายเพิ่ม ไม่มีเงินออม หนี้สินเพิ่ม ทุกข์ตามมา โรคภัยไข้เจ็บถามหา

^_,^

***

ทางออก

คิดไป ทำไป พัฒนาด้วยการวิจัยไปด้วย

คุณหมอและทีมงานโรงพยาบาลอุบลรัตน์ยังอยู่ในระบบราชการ

ส่วนคู่ชีวิต แพทย์หญิงทานทิพย์ ธำรงวรางกูร ตั้งแต่ปี ๒๕๓๘ เป็นเลขาธิการ 

ดำเนินการมูลนิธิพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืนเพื่อคุณภาพชีวิตดีจังหวัดขอนแก่น

แล้วลาออกจากราชการในปี ๒๕๔๐ เพื่อให้มีแพทย์มาทดแทนที่โรงพยาบาลอุบลรัตน์

โดย พญ.ทานทิพย์ ยังทำหน้าที่แพทย์อาสาตรวจและรักษาในวันที่ขาดอัตรากำลัง

...

ผลงานร่วมกันออกแบบและพัฒนาระบบสุขภาพของชาวอำเภออุบลรัตน์ 

โดยคนอุบลรัตน์และพหุภาคี เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้านอำเภออื่นของขอนแก่น และจังหวัดอื่นในอีสานอีก ๕ จังหวัด

จัดให้มีการรวมกลุ่มของปราชญ์ชาวบ้านสม่ำเสมอ 

แสวงหาความรู้อย่างเป็นระบบ จนตกผลึก เช่น การทำเกษตรผสมผสานในแบบ “เกษตรประณีต ๑ ไร่” 

ใช้หลักธรรมนำวิธีคิดในการดำเนินชีวิต โดยเฉพาะ “พอเพียง”

...

พบปะ สร้างเครือข่ายอย่างต่อเนื่อง ใจแลกใจ 

แลกเปลี่ยน แบ่งปันความรู้ วิธีการ สิ่งของ พันธุไม้ และอื่นๆ ช่วยเหลือกันและกัน

สร้างพยาบาลชุมชน ให้ทุนเรียน เพื่อมาทำงานให้ชุมชนตัวเองและสลับมาทำงานที่โรงพยาบาล

มีเงื่อนไขการให้ทุน เช่น ต้องปลูกต้นไม้ให้ได้ตามจำนวนที่กำหนด เป็นต้น

เพื่อให้ชุมชนสามารถดูแลตัวเอง พึ่งตนเองโดยคนในชุมชนให้มากที่สุด

...

ผลการเปลี่ยนแปลง อัตราการมาใช้บริการที่โรงพยาบาลน้อยลง สูบบุหรี่ ติดเหล้าน้อยลง สุขภาพแข็งแรงขึ้น

หนี้สินน้อยลง จากหมู่บ้านยากจน ๗๐ หมู่บ้าน สัดส่วนหมู่บ้านที่พึ่งตนเองได้ค่อย ๆ เพิ่มขึ้น (ปี ๒๕๕๐ จำนวน ๒๕ หมู่บ้าน)

^_,^

****

ถามตัวเอง

  • ๑.  ความเชื่อ แนวคิดกำกับวิถีชีวิต ความสุขมาก่อนเงิน พอเพียง เพียงพอ แล้วหรือยัง
  • ๒.  บริบทที่ทำงาน ต้นทุนทางสังคม สิ่งที่ทำผ่านมาแล้วอย่างภาคภูมิใจ สลายไป เหลืออะไร
  • ๓.  จะพัฒนาต่อยอดจากสิ่งถนัด ทำมาต่อเนื่อง ๖ ปี เครือข่ายชุมชนลูกหลานฟันดี อำเภอสระใคร ๒๗ หมู่บ้าน เริ่มเล็ก (ประเด็น) จากสิ่งที่ชอบ
  • ๔.  เครือข่ายสุขภาพ เกษตร พัฒนาชุมชน ครู ภาครัฐที่มี เชื่อมกับ อสม. จะสานต่อเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตชาวอำเภอสระใคร สุขภาวะ คือ เป้าหมาย หรือจากบทเรียนอุบลรัตน์ ทำงานสร้างเครือข่ายให้ผู้นำ “ปราชญ์ชาวบ้าน” ตัวจริงทั้งแรงกาย หัวใจและมันสมอง เป็นผู้ขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงวิธีคิดของคนรอบข้าง ให้วิถีชีวิตคนอำเภอสระใครเปลี่ยนตามในทิศทาง   กินอิ่ม  นอนอุ่น  รวยแบบพอเพียง  อยู่เย็น  และเป็นสุข
  • ๑  ตอบง่าย   ๒ มีหลายด้านแล้วแต่จะมองให้มาเอื้อ โจทย์ ๓ ที่ท้าทาย  หรือ ๔ ที่ท้าทายแบบสวนกระแสทุนนิยมกันเลยทีเดียว

สำคัญ จึงไม่เร่ง ค่อย ๆ คิดไป

ราตรีสวัสดิ์ก่อนนะคะ

^_,^

*****