ครอบครัวข้ามชาติคือครอบครัวที่มีสมาชิกของครอบครัวคนใดคนหนึ่งเป็นมนุษย์ข้ามชาติ ซึ่งมนุษย์ที่ข้ามชาติหมายถึงบุคคลที่มีการกระทำในลักษณะที่ข้ามชาติ คือมีถิ่นที่อยู่หรือเคยอยู่อาศัยในประเทศประเทศหนึ่งอยู่แล้ว แต่ได้มีการข้ามหรือเคลื่อนย้ายมายังอีกประเทศหนึ่ง ไม่ว่าด้วยเหตุผลใดๆก็ตาม บุคคลเหล่านี้ได้แก่ นักท่องเที่ยว แรงงานข้ามชาติ นักลงทุนข้ามชาติ นักศึกษา และผู้หนีภัยความตาย เป็นต้น[1]
กรณีศึกษาครอบครัวเจดีย์ทอง[2]
นางสาวแพทริเซียได้พบรักกับนายอาทิตย์ เจดีย์ทอง ในขณะที่เดินทางไปทำงานที่ประเทศไต้หวัน โดยนายอาทิตย์ได้กลับมาประเทศไทยก่อน ส่วนนางสาวแพทริเซียยังคงอยู่ทำงานที่ประเทศไต้หวันต่อมานางสาวแพทริเซียได้เดินทางเข้ามายังประเทศไทยเพื่อเยี่ยมนายอาทิตย์ โดยสามารถอาศัยอยู่ในประเทศไทยได้จนถึงวันที่ ๕ มิถุนายน พ.ศ.๒๕๕๖ ในระหว่างที่นางสาวแพทริเซียได้พักอาศัยที่บ้านของนายอาทิตย์ในประเทศไทย นายอาทิตย์และนางสาวแพทริเซียได้ตกลงกันที่จะอยู่กินฉันสามีภริยา
ต่อมา นางสาวแพทริเซียไปร้องขอต่ออำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก และได้รับการบันทึกใน ทะเบียนประวัติประเภท ท.ร.๓๘ กในชื่อของ อัญชลี เจดีย์ทองและได้รับการออกบัตรประจำตัวบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนให้ถือเพื่อแสดงตัว โดยบัตรนี้ระบุว่า เธอมีเลขประจำตัวประชาชนตามกฎหมายไทยว่าด้วยการทะเบียนราษฎร ๑๓ หลักขึ้นต้นด้วยเลข ๐
ส่วนนายอาทิตย์ถือบัตรประจำตัวประชาชนคนสัญชาติไทย และบัตรนี้ระบุว่า เขามีเลขประจำตัวประชาชนตามกฎหมายไทยว่าด้วยการทะเบียนราษฎร ๑๓ หลักขึ้นต้นด้วยเลข ๕
สำหรับนางสาวแพทริเซียปรากฏตามหนังสือเดินทางที่ออกโดยกระทรวงการต่างประเทศมาเลเซียเมื่อวันที่ ๒๑ เมษายน ค.ศ.๒๐๐๙ ว่า นางสาวแพทริเซียเกิดเมื่อวันที่ ๑๖ กุมภาพันธ์ ค.ศ.๑๙๗๘ ณ ประเทศมาเลเซีย หนังสือเดินทางดังกล่าวหมดอายุในวันที่ ๒๑ เมษายน ค.ศ.๒๐๑๔
นางสาวแพทริเซียมีบุตรกับนายอาทิตย์จำนวน ๓ คน และบุตรทุกคนได้รับการแจ้งการเกิดและการอยู่ในทะเบียนราษฎรของรัฐไทยโดย นายอาทิตย์ เจดีย์ทอง ซึ่งได้รับการรับรองในทะเบียนราษฎรของรัฐไทยในสถานะสัญชาติไทย แต่มิได้รับการแจ้งการเกิดในทะเบียนราษฎรของรัฐมาเลเซีย บุตรทั้งสามจึงมีสานะบุคคลตามกฎหมายไทยว่าด้วยการทะเบียนราษฎรเท่านั้น
ปัญหาของนางสาวแพทริเซียคือการที่นางสาวแพทริเซียอยู่ในสถานะคนไร้สัญชาติในประเทศไทยซึ่งคนไร้สัญชาติ(Statelessperson) หมายถึง บุคคลที่ไม่สามารถระบุได้ว่า เป็นผู้มีสถานะที่เป็นสมาชิกของประเทศใด หรือไม่มีประเทศใดรับว่าเป็นสมาชิกหรือเคยเป็นสมาชิกของประเทศ[3] แต่นางสาวแพทริเซียกลับมีสัญชาติมาเลเซียในประเทศมาเลเซีย นางสาวแพทริเซียจึงมีสถานะเป็นคนสองทะเบียนราษฎร ส่วนบุตรของนางสาวแพทริเซียและนายอาทิตย์ เจดีย์ทอง แม้จะได้รับสัญชาติไทย แต่ไม่ได้รับสัญชาติมาเลเซียทำให้เสียสิทธิต่างๆที่ควรจะได้รับจากการถือสัญชาติมาเลเซีย
การที่นางสาวแพทริเซียอยู่ในสถานะคนไร้สัญชาติในประเทศไทยโดยมีบัตรประจำตัวบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนให้ถือเพื่อแสดงตัวเอกสารดังกล่าวย่อมมีผลทางกฎหมายเพียงว่า[4] บุคคลดังกล่าวปรากฏตัวในประเทศไทยและอยู่ในระหว่างการพิสูจน์ว่า เป็นคนไร้สัญชาติหรือไม่ เอกสารดังกล่าวยังไม่มีความหมายว่า รัฐไทยยอมรับที่จะให้สัญชาติไทยหรือสิทธิในสถานะคนต่างด้าวที่ชอบด้วยกฎหมายไทยแก่บุคคลดังกล่าว เอกสารดังกล่าวเป็นเพียงการรับรองความเป็นมนุษย์ของบุคคลดังกล่าวในประเทศไทย
[1] ภัทรธนาฒย์ ศรีถาพร. "เด็กข้ามชาติ" มนุษย์ข้ามชาติที่มาจากหลากหลายสาเหตุ. L3nr. [Website] [cited 2014 May 3]. Available from: http://www.l3nr.org/posts/535656
[2] รศ. ดร.พันธุ์ทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร. กรณีศึกษาครอบครัวเจดีย์ทอง : เอกสารประกอบการเรียนวิชากฎหมายสิทธิมนุษยชน ,25 เมษายน 2557
[3] มานะ งามเนตร์. มาตรฐานชีวิตของคนไร้สัญชาติ. โครงการคุ้มครองสิทธิเด็กไร้รัฐไร้สัญชาติ. [Website] 2013 Jan [cited 2014 May 3]. Available from: http://www.stateless4child.net/content/มาตรฐานชีวิตของคนไร้สัญชาติ-โดย-มานะ-งามเนตร์
[4] รศ.ดร.พันธุ์ทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร. ความเป็นคนไร้รัฐและคนไร้สัญชาติในประเทศไทย : คืออะไร ? และควรจัดการอย่างไร ?. บทความเพื่อหนังสือที่ระลึกวันรพี ๒๕๔๗ ของคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. [PDF] 2004 July [cited 2014 May 3]. Available from: http://www.archanwell.org/office/download.php?id=402&file=376.pdf&fol=2
