27 ตุลาคม 2556 .. ผมได้ไปนั่งฟังการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของครูวงหนึ่ง ที่จัดขึ้นภายใต้ชื่อ "การจัดประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การจัดการเรียนรู้ผ่านโครงงาน(PBL)" ที่ โรงเรียนนาสีนวลพิทยาสรรค์ จังหวัดมหาสารคาม
ตอนหนึ่งของคำกล่าวรายงาน การที่จะพัฒนาการศึกษาของชาติได้นั้น รากฐานสำคัญก็คือการพัฒนาครู ซึ่งการจัดการเรียนการสอนในศตวรรษที่ ๒๑ บทบาทของครูจะเปลี่ยนไป โดยครูจะมีหน้าที่จัดกระบวนการเรียนการสอนที่ช่วยให้นักเรียนเกิดกระบวนการเรียนรู้ที่ดี กล่าวคือ ทำให้นักเรียนใฝ่รู้ รู้วิธีที่จะเรียนรู้ และพัฒนาความเป็นมนุษย์ของตนเองให้สมบูรณ์(สวยงาม)
"PBL" คืออะไร ? คำตอบคือ "การเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน" ? ซึ่งเป็น การเรียนรู้ที่ใช้ปัญหาเป็นตัวกระตุ้นให้ผู้เรียนเกิดความต้องการที่จะใฝ่หาความรู้เพื่อแก้ปัญหา โดยเน้นผู้เรียนเป็นผู้ตัดสินใจในสิ่งที่ต้องการแสวงหาความรู้ และรู้จักการทำงานร่วมกันเป็นทีมภายในกลุ่มผู้เรียน โดยผู้สอนมีส่วนร่วมน้อยที่สุด ซึ่งการเรียนรู้จากปัญหาอาจเป็นสถานการณ์จริง.
(มีสมาชิก Gotoknow เขียน "ขั้นตอนการจัดการเรียนแบบPBL" ไว้ตาม Link นี้ครับ การจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานมี 7 ขั้นตอน และ สมาชิกที่ผมรู้จัก ดร.ฤทธิไกร ไชยงาม(อ.ต๋อย) เขียนไว้เกี่ยวกับ "การเรียนการสอนแบบ PBL เป็นอย่างไร" ตามLink นี้ครับ การเรียนการสอนแบบ PBL เป็นอย่างไร)
*สิ่งที่มักพบเห็นในตัวครูส่วนใหญ่ " PBL หรอ ? โครงงานหรอ ?" .. รู้แล้วอ่ะ รู้หมดแล้ว ..(จริงหรอครับ ?) รู้จักและมีประสบการณ์ในการทำ PBL หรือทำโครงงาน มาแล้วหลายปี ทั้งอบรม และทำตามขั้นตอน PBL รู้หมดแล้ว โดยเฉพาะอย่างยิ่ง มีรางวัลระดับเขต ระดับจังหวัด จะดับประเทศ เป็นเครื่องยืนยัน ถึงคำว่า "รู้หมดแล้ว" ..
*ผมอยากจะถามกลับแบบนี้ครับ .. ในเมื่อรู้จัก PBL กันดีขนาดนั้น .. ทำไม? ทำไม ? โครงงานที่ทำทำ กันอยู่เนี่ย "ทำไมยังเป็นโครงงานของครู" ?(ปัญหามันคงอยู่ที่ คนให้รางวัล ฮ่าๆๆ)
ดังนั้น .. สิ่งที่เกิดคือ ครูหลงติดที่ “ชิ้นงาน/นวัตกรรม” ที่ได้จากโครงงาน หรือ PBL มากกว่าการ ออกแบบ "PBL" ให้เด็กได้ฝึกคิด ฝึกทำ ฝึกแก้ปัญหาที่เป็นปัญหาของเด็ก ปัญหาในชีวิต หรือปัญหาที่อยู่รอบตัวเด็ก.
* เข้าเรื่องเลยแล้วกันครับ .. ที่ผมตั้งชื่อ Blog นี้ว่า "ครูเพื่อศิษย์" ตอน "ครูต้องเปลี่ยน" คำถามจาก ..เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้การจัดการเรียนการสอนแบบ (PBL) .. "มันเป็นคำถามที่เกิดขึ้นจากวงพูดคุยของครู ที่ครูคุยกันเอง" หลังจากพิธีเปิดเสร็จ "อาจารย์ ดร.ฤทธิไกร ไชยงาม" ผู้นำนวยการศูนย์พัฒนาวิชาการเพื่อการเรียนรู้ CADL สำนักศึกษาทั่วไป มหาวิทยาลัยมหาสารคาม(กระบวนกร) .. ได้เริ่มกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ด้วยการ "ถาม"..ถึงความคาดหวัง ที่คุณครูผู้เข้าร่วมอบลมมาในร่วมแลกเปลี่ยน PBL ในวันนี้ .. มีเสียงหนึ่งจากวงพูดคุย ดังขึ้นมาว่า "ในศตวรรษที่ 21 ครูต้องเปลี่ยน" ..
ทำไมต้องเปลี่ยน ?
"ครูใหญ่ วิเชียร ไชยบัง" โรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา ซึ่งผมเคยได้มีโอกาสฟังท่านพูดครั้งหนึ่ง ท่านบอกว่า .. "เพราะโลกมันมีปัญหามากขึ้น มันเลยต้องแก้ไข" อ่านเพิ่มได้ตาม Link นี้ครับใช้กระบวนการเรียนรู้โดย PBL : Problem Based Learning
สิ่งที่ได้ออกมาจากวงพูดคุยของครู(ครูคุยกันเอง) .. กระบวนกร เขียนออกมาได้ ตามรูปข้างบนนี้ครับ .. ปัญหาของการเรียนการสอน แบบPBL คือ ..
- ไม่รู้จะเปิดประเด็นอย่างไร ? (อ้าว .. ไหนบอกว่าครูรู้แล้ว รู้หมดแล้ว) PBL ไงครับ .. คือ "ประเด็น" ที่มาจากการสำรวจปัญหาที่เป็นปัญหาจริงในชีวิต ในโรงเรียน หรือในชุมชน .. "ให้เด็กได้พูดคุยแลกเปลียนเอง".. มาแล้วครับ "หัวข้อของโครงงาน"
- ทำยังไง ? ให้เด็กศึกษา ค้นคว้าเพิ่มเติม ด้วย "ICT" .. มาแล้วครับ "ทักษะในศตวรรษ ที่ 21"
- เคล็ดลับ ? คือ "เชื่อว่าเด็กทำได้" "อดทน รอคอย" แล้ว "เรียนรู้ไปพร้อมกับเด็ก"
*หากครูลงมือทำ สิ่งที่จะเกิดคือ .. "การเรียนวิชา ได้เรียนชีวิต" .. แล้วมันก็จะกลายมา "เป็นธรรมชาติ" ธรรมชาติของการเรียนรู้ (อ้าว .. ครูก็รู้หนิครับ คุยกันเองทั้งนั้น ..แต่ทำไม? ครูเป็นงง งง .. คุยกันเอง งงกันเอง .. แสดงว่า ครูไม่ได้คิดตาม พูดเฉยๆ)
จากนั้น กระบวนกร ได้ให้คุณครู ผู้เข้าร่วมอบรม .. ลองไปหาปัญหาในโรงเรียนนาสีนวลพิทยาสรรค์ .. อะไรคือ ประเด็น? อะไรคือ สิ่งที่จะมาเป็นหัวข้อโครงงาน ?
ประเด็นปัญหา
จากที่คณะครูไปเดินสำรวจโรงเรียน ก็มีหลากหลาย ตามที่แต่ละคนเห็นครับ .. ตัวอย่างตามภาพด้านบนครับ .. จากการพูดคุยกันต่อ สิ่งที่ถูก หยิบยกขึ้นมา เป็นประเด็นตัวอย่างในการที่จะพูดคุยกันต่อ "ห้องน้ำสกปรก" "กระบวนกร" ได้ดำเนินการต่อในขั้นการวิเคราะห์ข้อมูล หาสาเหตุ ผลกระทบ เป้าหมาย วัตุประสงค์ ของ ตัวอย่างโครงงาน "ห้องน้ำสกปรก" *จากนั้นก็นำเข้าสู่ .. กระบวนการ "การเขียนเค้าร่างร่างโครงงาน" แล้วลงมือทำ จบแล้วครับPBL
เค้าร่างโครงงาน
กระบวนกรดำเนินการ จัดเวทีพูดคุยให้ครูแลกเปลี่ยนกันถึงตรงนี้ .. มันทำให้ผมนึกถึง สมัยที่เรียนมัธยม คือ เวลาเรียนโครงงาน หรือทำโครงงาน ครูจะบอกว่าให้ไปหาเรื่องที่จะทำ หรือ หาหัวข้อโครงงานมา(ฟัง ฟังดู มันเหมือนว่าเด็กได้คิดเองเนาะ) .. แล้ว ให้เอามาเขียนให้มันเข้ากับกระบวนการของโครงงาน แล้วก็ลงมือทำ
*ขั้นทำนี่แหล่ะครับ .. มันคือปัญหา เพราะว่า สิ่งที่ทำทำ อยู่เนี่ย มันไม่ใช่สิ่งใหม่เลย .. coppy จาก อินเตอร์เน็ต , ปริ้นออกมา แล้ว ตัดแปะ เสร็จแล้วครับโครงงาน ฮ่าๆๆๆๆ..
*พอถึงช่วงฤดูของกาลแข่งขัน ประกวดโครงงาน โครงงานประเภทนี้ ได้รางวัล .. ได้รางวัล โน่นนี่นั่น จนถึง รางวัลเหรียญทองระดับประเทศ.. ถามว่าครูภูมิใจไหม ? คำตอบคือ.. "ภูมิใจครับ" อิอิ
Model ต้นไม้ ตามแบบ PBL
*Model นี้ถูกโยนเข้ามาในวงพูดคุยแลกเปลี่ยน โดยครูเพ็ญศรี ใจกล้า(แม่ติ๋ม) โรงเรียนเชียงยืนพิทยาคม .. หนึ่งในเครือข่ายครูสอนดีจังหวัดมหาสารคาม และ เป็น"ครูเพื่อศิษย์" ที่นำ กระบวนการ PBL มาใช้ในการจัดการเรียนการสอนของท่าน ครูพี่เลี้ยง ที่เรียนรู้ไปพร้อมๆกับกลุ่มเด็กเยาวชนฮักนะเชียงยืน ที่มีผลงานกันในระดับประเทศและเป็นข่าวหน้าทีวี มาแล้ว .. ดูเพิ่มเติมได้ที่นี่ครับ เพ็ญศรี ใจกล้า และสามารถพูดคุยแลกเปลี่ยนกับท่าน ได้ทาง Facebook เพ็ญศรี ใจกล้า ครับ.
*สำหรับผม Model นี้ดูแล้วมันเข้าใจง่ายเลยครับ .. ทำให้เข้าใจว่า ก่อนจะนำสู่กระบวนการเค้าร่างโครงงาน หรือ ทำโครงงานควรทำอย่างไรก่อน
ครูต้องเปลี่ยน ?
จากคำถามนี้ "ครูต้องเปลี่ยน" .. เปลี่ยนยังงัย ? ก็เปลี่ยนตามที่พูดคุยกัน ตามMoel นี้แหล่ะครับ .. แทนการสอนโครงงานแบบเดิมๆ ที่บอกให้เด็กไปหาหัวข้อโครงงานมา แล้วมาเขียนให้เป็นเค้าร่างโครงงานแล้วลงมือทำ
สิ่งที่ครูควรเปลี่ยน คือ เปลี่ยนมาทำแบบที่ "กระบวนกร" พาทำ .. เริ่มจาก สำรวจหาปัญหาที่มันมีอยู่จริงบนพื้นฐานใกล้ๆตัวเขา และมีในชีวิตจริงๆ แล้ว ทำมาถกเถียงหาปะเด็น หาสาเหตุ วิเคราะห์ หาทางแก้ไข แล้ว ลงมือทำ
ดังนั้น ครูต้องเข้าใจก่อนว่า.. "ทำทำไม" "ทำแล้วได้อะไร" "ผลเป็นอย่างไร" ? .. นี่แหละครับ ที่ครูควรจะได้จากการพูดคุยแลกเปลี่ยนในครั้งนี้ และควรจะมี นั้นคือ "การตั้งคำถาม" ..
ซึ่งมันจะตัดปัญหาของ คำพูดที่ว่า ไม่รู้จะเปิดประเด็นอย่างไร ? หากครูคิดตามสิ่งที่กระบวนกรทำ ผมว่ามันชัดมากว่า..ครูจะเปลี่ยนอย่างไร ? และมันจะเป็นไปตาม คำกล่าวในพิธีเปิดโครงการแลกเปลี่ยนในครั้งนี้.
