ช่วงหนึ่งของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ในเวที PLC ครูสอนดี วันที่ 17 ตุลาคม 2555 มีการสำรวจคำถาม ที่ยังคาใจอยู่ของครูเพื่อศิษย์..... มีคนเขียนคำถามว่า การจัดการเรียนการสอนแบบ PBL เป็นอย่างไร กระบวนกร ถามว่าจะมีใครตอบคำถามนี้หรือไม่.... ทั้งวงดูเหมือนจะเงียบไป ผมจึง "ขอไมค์" มาแบบที่ไม่ได้คิดอะไรมาก ต่อไปนี้เป็นสิ่งที่ผมพูดในวันนั้นครับ
PBL จะเป็นการจัดการเรียนการสอนแบบไหน อย่างไรนั้นไม่ใช่สิ่งสำคัญที่สุด แต่สิ่งที่เราควรพูดถึงคือ การจัดการเรียนการสอนแบบใด อย่างไร ที่จะทำให้นักเรียนเกิดทักษะในศตวรรษที่ 21
PBL (Project Based Learning) หรือการจัดการเรียนการสอนแบบโครงงานเป็นวิธีที่ผลการวิจัยชี้ว่า ทำให้นักเรียนมีทักษะดังกล่าวดีที่สุด อย่างไรก็ตาม มี PBL หลากหลายแบบ ไม่ตายตัว บางท่านเสนอว่ารวมถึง การเรียนแบบ "โครงการ" ก็เป็น PBL บางท่านเสนอว่า การเรียนบนฐานปัญหา (Problem-based learning) ก็เป็น PBL.... โครงงานบางเรื่องประกอบไปด้วยหลายปัญหา หรือปัญหาใหญ่บางเรื่อง อาจจัดได้เป็นหลายโครงงาน.... หรือ หนึ่งโครงการอาจประกอบด้วยหลายโครงงาน หรือหนึ่งโครงงานอาจประกอบด้วยหลายโครงการ ก็อาจเป็นได้...... ดังนั้นจึงไม่ใช่สาระอันใดที่จะมาถกเถียงว่า ใช่ PBL หรือไม่ แต่สิ่งที่ควรนำมาครวญใคร่คือ PBL ที่ดีควรมีลักษณะอย่างไร ... ผมเสนอลักษณะของ PBL ที่ดี ดังนี้ครับ
- เริ่มจากแรงบันดาลใจของนักเรียน.......นักเรียนสนใจและใครอยากทำโครงงานนั้นจริงๆ เป็นหน้าที่อันหนักหน่วงที่สุด และสำคัญที่สุดของครูเพื่อศิษย์ที่จะ....ออกแบบ (setting) (โรงเรียนนอกกะลาใช้คำว่า "ชง") ให้นักเรียนเกิดแรงบันดาลใจให้ได้.....
- นักเรียนได้เรียนรู้จากการปฏิบัติ หรือ เรียนรู้ด้วยการลงมือทำด้วยตนเอง (Learning by doing)....ผมชี้ว่า 80 เปอร์เซ็นต์ของทักษะในศตวรรษที่ 21 เกิดจากการเรียนรู้จากการปฏิบัติ ดังนั้น PBL ใดไม่มีสถานการณ์นี้ ก็ยากที่จะให้เกิดมีทักษะดังหมายได้
- นักเรียนควรได้เรียนรู้ด้วยตนเองครบกระบวนการทางวิทยาศาสตร์......ผมชี้ว่า โครงงานในปัจจุบัน นักเรียนไม่ได้ ตั้งปัญหาเอง ไม่ได้ตั้งสมมติฐานเอง บางโครงงานไม่ได้ออกแบบการทดลองใดๆ นอกจากนั้นบางโครงงานยังขาดกระบวนการสะท้อน ถอดบทเรียน เพื่อสรุปผลการทดลอง โครงงาน 4 ประเภท ได้แก่ โครงงานสำรวจ โครงงานทดลอง โครงงานสิ่งประดิษฐ์ และโครงงานทฤษฎี นักเรียนมักไม่ได้เรียนรู้ครบกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ โดยอ้างว่า จะใช้ครบทักษะทางวิทยาศาสตร์ก็ต่อเมื่อเป็นโครงงานวิทยาศาสตร์เท่านั้น ความจริงไม่ว่าจะเป็นโครงงานอะไร นักเรียนจะพัฒนาทักษะการคิดอย่างมีวิจารณญาณก็ต่อเมื่อ พวกเขาได้ฝึกฝนวิธีคิดอย่างเป็นเหตุเป็นผล ผ่านกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ที่ครบถ้วนด้วยตนเอง
- บูรณาการกับชีวิต.... โครงงานที่ดีควรบูรณาการกับชีวิตของนักเรียน เชื่อมโยงให้นักเรียนเห็นความสำคัญ ซึ่งจะส่งเสริมให้สามารถเรียนรู้ จนถึงขั้นเห็นคุณค่า โดยเฉพาะโครงงานที่บูรณาการกับผู้ปกครอง ชุมชน หรือสังคม จะสามารถก่อให้เกิดจิตอาสา จิตสาธารณะ อันเป็นลักษณะที่พึงประสงค์ของนักเรียนในศตรรษที่ 21
- มีกระบวนการสะท้อน (Reflection) หรือถอดบทเรียน อย่างเป็นระยะๆ สม่ำเสมอ....นี่คือสิ่งที่นักเรียนไทยขาดที่สุด (ไม่เฉพาะนักเรียน ผู้ใหญ่ก็ขาด) การประเมินผล การประเมินตนเอง เป็นปัจจัยสำคัญทำให้เกิดการเรียนรู้อยู่ตลอด
- ใช้เวลาทำโครงงานนาน...... นักเรียนได้ฝึกสมาธิและความสนใจกับงานระยะยาว และสม่ำเสมอ .....อาจเป็นเทอมหรืออาจเป็นปีการศึกษา
ส่งกำลังมาช่วย ....สู้ๆๆ สู้ๆๆๆ นะคะ
ขอบคุณมากค่ะ