อาหารทุกคำที่เข้าปากไม่ปลอดภัย (อีกต่อไป)

         

          เราคนไทยอาจรู้สึกว่าอุตสาหกรรมอาหารที่ถูกยึดครองเบ็ดเสร็จโดยนายทุนเป็นเรื่องไกลตัว  นั่นอาจเป็นเพราะเรายังไม่รู้ เพราะยังไม่มีนักวิชาการ สื่อ เอามาเล่า เหมือนที่คนอเมริกันได้รู้จากหนังเรื่องนี้

          ฉันดูหนังเรื่องนี้ในปีแรกที่ออกฉาย  และเอามาดูซ้ำอีกรอบก่อนที่จะเก็บสาระมาเขียนบันทึก ด้วยความตั้งใจที่จะสื่อสารข้อมูลเรื่องอาหารปลอดภัย

 

          หนังเริ่มต้นปูพื้นให้เห็นปัญหาสุขภาพที่เชื่อมโยงกับอาหาร

          เบอเกอร์ราคาถูกชิ้นละ ๑ เหรียญ ที่มีแต่เนื้อสัตว์ ไขมัน กับแป้ง ได้เข้ามาแทนที่อาหารทำเองที่บ้าน น้ำอัดลมราคาถูกกว่าน้ำ ผักผลไม้ราคาต่อหน่วยสูงกว่า ๑ เหรียญ ทำให้คนที่กำลังซื้อต่ำ ไม่สามารถซื้อกินได้  เป็นผลให้ คนอเมริกัน ๑ คนใน ๓ คนที่เกิดหลังปี ๒๐๐๐ ป่วยเป็นโรคเบาหวาน  ทุกครัวเรือนมีคนเป็นเบาหวานอย่างน้อย ๑ คน

          เด็กๆ เจ็บป่วยจากเชื้อ อีโคไล สืบค้นโรคพบว่า เด็กๆ รับเชื้อโรคจากการกินเบอเกอร์  แม่ของเด็กชายเควินอายุ ๒ ขวบที่เสียชีวิตได้ลุกมาต่อสู้เสนอกฎหมายที่ชื่อว่า “กฎหมายของเควิน” ให้อำนาจรัฐปิดโรงงานที่ผลิตอาหารไม่ปลอดภัย

   

          หนังมีคำอธิบายเรื่องนี้ว่า

          วัวที่เดิมเลี้ยงโดยปล่อยให้กินหญ้าในทุ่ง ถูกนำมาเลี้ยงโรงงานขนาดใหญ่ ให้กินเมล็ดถั่วเหลืองและข้าวโพดเพื่อให้โตไว  แต่เพราะวัวเป็นสัตว์กินหญ้า เมื่อเปลี่ยนอาหารทำให้เชื้ออีโคไลในกระเพาะกลายพันธุ์เป็นอีโคไลพันธุ์ใหม่ที่ก่อโรค  เชื้ออีโคไลออกไปกับอุจจาระวัวปนเปื้อนเนื้อสัตว์ในกระบวนการผลิต เป็นสาเหตุของการเสียชีวิตของเด็กๆ

          สัตว์ และพืชที่เป็นอาหารมนุษย์ที่เกษตรกรเคยเลี้ยง และปลูกด้วยวิธีดั้งเดิม เปลี่ยนเป็น การผลิตแบบโรงงาน เพื่อให้ได้ผลผลิตมากขึ้น แต่ต้นทุนต่ำกว่าเดิม

          อุตสาหกรรมเลี้ยงไก่เนื้อ  ระยะเวลาการเลี้ยงแบบเดิมใช้เวลา ๙๐ วัน แต่การเลี้ยงแบบอุตสาหกรรมใช้เวลาแค่ ๔๕ วัน  แต่ให้ไก่ที่มีน้ำหนักมากกว่าเดิม ๑ เท่าตัว  วิธีการเลี้ยงต้องให้ทั้งฮอร์โมนเร่งโต และยาปฏิชีวนะ

หนังบอกเล่าชะตากรรมของเกษตรกรที่ดื้อดึง  พวกเขาจะถูกขึ้นบัญชีดำ ไม่มีการรับซื้อผลผลิต ถูกฟ้องศาลข้อหาละเมิด  และสุดท้ายเกษตรกรเป็นฝ่ายยอมแพ้เพราะไม่มีเงินจ้างทนาย

          ตัวอย่างการมีอำนาจเหนือเกษตรกรที่หนังเล่าจากเรื่องจริง คือ เรื่อง ของเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองดัดแปลงพันธุกรรมที่เรียกว่า “GMO” จดลิขสิทธิ์เป็นของบริษัท M...

  

          เป็นเมล็ดถั่วเหลืองจีเอ็มโอทนทานต่อโรค  การฉีดยากำจัดศัตรูพืช (ที่ต้องใช้ยี่ห้อที่บริษัทผลิตเท่านั้น)ในแปลงจะทำให้วัชพืชตายและแมลงไม่รบกวน ในไร่จึงมีเฉพาะถั่วเหลืองเท่านั้นที่เติบโตให้ผลิตสูง

          ในอดีต เมล็ดพันธุ์พืช เป็นสมบัติสาธารณะ  เกษตรกรเก็บเกี่ยวแล้วสามารถเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้เพาะปลูกในรอบถัดไป  แต่ในกรณีนี้เมล็ดพันธุ์ทุกเมล็ดเป็นของบริษัท  เกษตรกรที่เก็บเมล็ดพันธุ์ (ที่ตัวเองปลูก) ไว้เพาะปลูกจะถูกดำเนินคดีข้อหาละเมิด  ต้องไปซื้อเมล็ดพันธุ์จากบริษัทเท่านั้น

  

          Food,Inc.  กล่าวหาว่า  นายทุนเจ้าของบริษัทใหญ่ในอเมริกามีอิทธิพลมาก และใกล้ชิดนักการเมือง

 

          บริษัทผลิตอาหารพยายามต่อต้านการถูกบังคับให้ระบุข้อมูลสำคัญบนฉลากอาหาร  ต่อไปนี้

    

·       ปริมาณแคลอรี่

·       เป็นผลิตภัณฑ์ตกแต่งพันธุกรรม  ในซุปเปอร์มาเก็ตอาหารแปรรูปร้อยละ ๗๘ ผลิตจากพืชดัดแปลงพันธุกรรม

·       การระบุประเทศต้นทางของผลิตภัณฑ์เนื้อสัตว์

·       การระบุปริมาณไขมันทราน

        

           โอปร่า วินฟรีย์ เจ้าของฉายา “เจ้าแม่สื่อ” แห่งอเมริกา ถูกฟ้องข้อหาหมิ่นประมาทที่เธอพูดในรายการของเธอว่า “จะไม่กินเบอเกอร์....”  ผลการต่อสู้นาน ๖ ปี กับเงินค่าจ้างทนาย ๑ ล้านดอลล่าร์ เธอเป็นฝ่ายชนะ

 

บทสรุป

ประเด็นที่หนังนำเสนอมี ๒ ประเด็นใหญ่ คือ

            ๑) การผลิตอาหารที่เคยอยู่ในมือเกษตรกร เวลานี้ได้อยู่ในมือนายทุนแบบเบ็ดเสร็จ นายทุนควบคุมกระบวนการผลิตตั้งแต่เมล็ดพันธุ์จนถึงปากผู้บริโภค

            ๒) ผลที่เกิดจากกระบวนการผลิตแบบอุตสาหกรรม ตั้งแต่การเลี้ยง เพาะปลูก การแปรรูปเป็นอาหาร ทำให้อาหารทุกชนิดปนเปื้อนสารเคมี ยาฆ่าแมลง ฮอร์โมนเร่งโต และ ยาปฏิชีวนะ  ฯลฯ ที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ

          อ่านมาถึงตรงนี้ ถ้าคุณมีคำถามว่า  “การยึดครองอุตสาหกรรมอาหารเบ็ดเสร็จ...แล้วไง???” 

คำตอบที่สั้นที่สุด คือ  “อาหารทุกคำที่เข้าปากไม่ปลอดภัย (อีกต่อไป)”

 

แล้วเราจะทำอย่างไร

          ต่อไปนี้คือคำแนะนำก่อนจบเรื่องของสารคดีเรื่องนี้

·       คุณสามารถเลือกที่จะ “ซื้อ” หรือ “ไม่ซื้อ”

·       เลือกซื้อผลิตภัณฑ์ของบริษัทที่ปฏิบัติต่อ คนงาน สัตว์ และ สิ่งแวดล้อม ด้วยความเคารพ

·       ซื้อของตามฤดูกาล  ซื้อผลิตภัณฑ์เกษตรอินทรีย์  และ ให้รู้แน่ชัดว่าในอาหารที่ซื้อมีอะไรอยู่บ้าง - จงอ่านฉลาก

·       ซื้อผัก ผลไม้ ที่ปลูกในท้องถิ่น ซื้อจากชาวสวน ปลูกกินเองผักกินเอง (นิดหน่อยก็ยังดี)

·       ทำอาหารกินเองที่บ้าน กินกับครอบครัว

·       บอกโรงเรียนให้ทำอาหารกลางวันที่ดีต่อสุขภาพของลูกๆ คุณ

·       บอก ส.ส. ของคุณให้ออกกฎหมายที่คุ้มครองผู้บริโภค

·       สวดมนต์ให้คุณได้กินอาหารที่ดีต่อสุขภาพ

................................................

เสาร์ที่ ๗ กันยายน ๒๕๕๖ 

บันทึกเพิ่มเติม

เกี่ยวกับหนัง

          Food,Inc. (2009)  กำกับโดย Robert Kenner  เป็นสารคดีเรื่องแรกของเขาที่ออกฉายโรง ได้รับคำชมมากมายจากนักวิจารณ์ และนักวิชาการด้านอาหาร  เคนเนอร์ถูกบริษัท ๕ บริษัทฟ้องหมิ่นประมาท   

 

             

         ไมเคิล พอลเลน ผู้บรรยายหลักในสารคดีเรื่องนี้ เป็นนักข่าวที่เขียนเกี่ยวกับอาหาร  หนังสือ ๒ เล่มที่เขาเขียนแปลเป็นภาษาไทยแล้ว  โดยคุณหมอคณิตสรณ์ สัมฤทธิ์เดชขจร ที่เป็นอาจารย์สอนวิชาการโภชนาการ

       -  In Defense of Food  สาระสำคัญคือ เรากำลังถูกศาสตร์ที่ชื่อว่า "โภนาการ" กับ นักอุตสาหกรรมอาหารครอบงำ จนหลงลืม การกินอาหารที่เป็นอาหารจริง  เล่มหนา อ่านยาก แต่ได้สาระมาก

      - Food Rules  เล่มเล็ก อ่านง่าย อ่านสนุก มีอารมณ์ขัน  แนะนำกฎสั้นๆ ง่ายๆ  สำหรับนักกิน เอาไปใช้ได้ 

      ฉันจะเก็บสาระจะทั้งสองเล่มมาเขียนบันทึกในไม่ช้า