สมานฉันท์ คือความพึงพอใจ ความสงบสุข ความสุขใจ ความเห็นพ้องต้องกัน มีความเมตตา กรุณา เห็นอกเห็นใจกัน ในทางอิสานเขาใช้คำว่า เอื้อเฟื้อ เกื้อกูลกัน พึ่งพาอาศัยกัน ใครตกทุกข์ได้ยากก็ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน คณะกรรมการอิสระเพื่อความสมานฉันท์แห่งชาติสรุปไว้เรื่อง พื้นที่ภาคใต้ว่า ปัญหามี 3 ระดับ คือเรื่องตัวบุคคลเห็นได้ง่าย,ระดับโครงสร้างเห็นได้ยากแต่ก็ยังพอเห็นได้ ,ระดับวัฒธรรม มองเห็นยากแต่มีอยู่และลึก แก้ไขยากเพราะสาเหตุแห่งความขัดแย้งมีเงื่อนงำ ซับซ้อน ลึกซึ้งและกว้างขวาง ส่วนความขัดแย้งทางการเมืองเห็นได้ง่ายกว่าเพราะคนกลุ่มหนึ่งมีอิทธิพล มีอำนาจ ใช้อำนาจและอิทธิพล ใช้กลวิธีต่างๆซึ่งทำให้คนอีกกลุ่มหนึ่งเริ่มเห็นด้วย สงสัย ข้องใจ จนยกระดับเป็นความขัดแย้งที่รุนแรง นำไปสู่ความรู้สึกเกลียดชังซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่ดีในสังคม  ด้านความขัดแย้งในกรณีการแย่งชิงทรัพยากรธรรมชาติ ปรากฎว่าประชาชนผู้บริสุทธิ์โดยเฉพาะแกนนำชาวบ้านที่ลุกขึ้นมาปกป้องทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกลับถูกฆ่าตายในรัฐบาลทักษิณตายไปถึง 23 คน รวมทั้งคุณสำเนา ศรีสงคราม วีรชนทิพักษ์ลุ่มน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น และการหายตัวไปของทนายความมุสลิมคุณสมชาย นีระไพจิตร  ทั้ง 3 ความขัดแย้งเกี่ยวโยงอย่างแยกไม่ออกของอำนาจรัฐและการใช้อำนาจรัฐ  การใช้อำนาจรัฐจึงเป็นเรื่องสำคัญ ซึ่งโยงไปถึงเรื่องกฎหมายที่เป็นธรรม การใช้นโยบาย ทัศนคติ ท่าที วิธีการของผู้ใช้อำนาจรัฐไม่ว่าจะเป็นระดับสูง ระดับนโยบาย และระดับปฏิบัติ ย่อมมีความสำคัญต่อความขัดแย้งที่เป็นปฏิปักษ์ ดังนั้นความสมานฉันท์จึงขึ้นอยู่กับสิ่งต่างๆเหล่านี้ว่าจะนำพาไปสู้ความพึงพอใจ ในการอยู่ร่วมกันอย่างสันติได้อย่างไร