แนวความคิดเรื่องการจัดการอริยทรัพย์ของบ้านเมือง

          ศ. นพ. ประเวศ วะสี ปรารภกับผมเมื่อวันที่ ๑๕ ส.ค. ๕๕ ว่าการจัดการ ทรัพย์ทางพุทธธรรม ของบ้านเมือง ยังไม่มีการจัดการอย่างเป็นระบบ   น่าห่วงว่านับวันจะสูญหายไป   ไม่ได้นำมาใช้เป็นประทีปนำทางผู้คน   และนำสู่การพัฒนาตีความตามการเปลี่ยนแปลงของสังคม   ท่านยกตัวอย่างว่า นพ. บัญชา พงษ์พานิช แห่งหอจดหมายเหตุพุทธทาสฯ ได้ไปช่วยจัดการให้ที่วัดป่าแห่งหนึ่ง ซึ่งผมลืมชื่อเสียแล้ว    ท่านปรารภว่าน่าจะหาวิธีดำเนินการให้มีการจัดการทรัพย์ทางพุทธธรรมที่อื่นๆ ที่มีอยู่มากในบ้านเมืองของเรา

          ผมไม่มีความรู้ว่าทรัพย์สินทางธรรมเหล่านี้มีอยู่ที่ไหนบ้าง    แต่ก็รับปากกับท่านว่าจะกลับมาไตร่ตรองดู    และในวันนั้นเองผมก็เรียนกับท่านว่า จะลองไปหารือกับทาง สกว. ว่าพอจะดำเนินการเป็นโครงการ “วิจัยและพัฒนา” เพื่ออนุรักษ์และใช้ประโยชน์ทรัพย์ทางพุทธธรรม โดยมีทีมหมอบัญชาเป็นผู้จัดการโครงการ พอจะรับเข้าเป็นโครงการภายใต้ สกว. ได้หรือไม่

          ครุ่นคิดอยู่ ๑๐ วัน ธรรมพลังก็ดลใจให้ผมคิดออกว่า งานนี้ สกว. ไม่ต้องออกเงิน   เพราะวัดเหล่านี้มีเงิน   รวมทั้งสามารถระดมทุน CSR จากหลากหลายแหล่งได้ไม่ยาก    เพราะการบริจาคแก่วัดหักภาษีได้

          จึงนำออกเสนอในเวทีสาธารณะนี้   เพื่อขอให้ท่านที่คิดโจทย์วิจัยเก่ง และมีฉันทะและทักษะวิจัยด้านนี้ ได้ช่วยกัน ลปรร. ข้อคิดเห็น

วิจารณ์ พานิช

๒๔ ก.ย. ๕๕

[ดร. ธวัชชัย ปิยะวัฒน์]

ผมคิดว่าวัดที่มีพระปฎิบัติดีปฎิบัติชอบบางวัดก็ไม่มีเงินครับ แต่โครงการนี้น่าจะเปิดโอกาสให้วัดเหล่านี้ได้เป็นที่รู้จักของประชาชนครับ

ในทางกลับกันวัดที่มีเงินอยู่แล้วและมีสื่อที่จะเข้าถึงประชาชนอยู่แล้วน่าจะไม่สนใจที่จะร่วมโครงการครับ

ผมคิดว่าโครงการนี้จะดีมากถ้าเราไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะศาสนาพุทธแต่ยังรวมถึงศาสนาต่างๆ ในประเทศไทยด้วยครับ เอาเข้าจริงแล้ว "ทรัพย์ทางธรรม" ของศาสนาอื่นๆ ในประเทศไทยอาจจะมีความเสี่ยงที่จะสูญหายมากกว่าของศาสนาพุทธด้วยครับ

[นิ่มอนงค์]

สาธุ เห็นด้วยอย่างยิ่งค่ะ ทั้งทรัพย์สินที่จับต้องได้ และจับต้องไม่ได้ วัดที่มีทรัพย์สินของเก่าโบราณมากมาย บางวัดที่กรรมการวัดรู้เห็นเป็นใจกับเจ้าอาวาสเอาไปขายหมด กุฏิเก่าเป็นต้น ต้องรีบธรรมค่ะอาจารย์ ควรมีการลงบันชีวัตถุโบราณต่างๆไว้ด้วย แม้กรมศิล)ทำ แต่คิดว่ายังไม่ครบถ้วนค่ะ

[dejavu monmon]

• กระผมเห็นด้วยกับ ท่านอาจารย์ ธวัชชัย ว่า วัดปฏิบัติบางวัดไม่มีเงินครับ แต่ก็คิดอีกว่า หากเราวิจัยและพัฒนาโดยเอาเงินเข้าไปเป็นเครื่องมือ ผมไม่มั่นใจว่าการวิจัยจะส่งผลกระทบต่อวิถีพุทธธรรมและคนที่อยู่ในวิถีของพุทธธรรมหรือไม่ ครั้นไม่มีเงิน ก็ไม่มั่นใจอีกว่าจะมีเครื่องมือใดไปขับเคลื่อนได้มากน้อยเพียงใดกับยุคที่คนต้องใช้เงินเป็นเครื่องมือเพื่อการดำรงชีวิต
• ผมเปิดพจนานุกรมพุทธศาสตร์ คำว่า อริยทรัพย์คืออะไร พบว่า มีอริยทรัพย์ ๗ ประการคือ ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ พาหุสัจจะ จาคะ ปัญญา ซึ่งดูเหมือนจะเป็นเรื่องทรัพย์ภายใน จึงไม่แน่ใจว่าสิ่งที่ท่านอาจารย์หมอประเวศกล่าวถึงนั้นเป็นอริยทรัพย์ตรงหรืออริยทรัพย์แปลง ดูเหมือนจะเป็นอริยทรัพย์ตรงคือทรัพย์ภายในมากกว่า หากเป็นอริยทรัพย์ตรง ผมคิดว่าวัดปฏิบัติและวัดปริยัติได้ดำเนินการเรื่องนี้อยู่ หากจะขาดก็อย่างที่ท่านอาจารย์หมอกล่าวถึงคือการรวบรวม เพื่ออนุรักษ์ให้เป็นวิถี เพื่อการใช้ประโยชน์ในการจัดการเพื่อมุ่งสู่เป้าหมาย
• กรณีเงินที่สามารถวิจัยและพัฒนาโดยตัวของวัดเองนั้น เคยมีการพูดกันในวงการศาสนาพุทธว่า หากเรานำเงินของวัดทั่วประเทศซึ่งอยู่ในหลายรูปแบบเช่น มูลนิธิ ทุนนิธิ ฯลฯ มารวมกัน สามารถจะช่วยการเรียนฟรีให้กับเด็กไทยเลยทีเดียว ซึ่งชาวพุทธทั่วไปก็ไม่อยากเข้าไปยุ่งเกี่ยวเรื่องนี้ อีกอย่างหนึ่ง มูลนิธิของวัดก็ทำเพื่อประโยชน์ของสังคมอยู่แล้ว
• เห็นด้วยกับพี่นิ่มอนงค์ กรณี ทรัพย์สินที่จับต้องได้ บางวัดจะมีทรัพย์สินเก่าโบราณมากมาย ซึ่งเป็นที่หมายตาของเหล่าโจร สมัยโบราณเราอาจมองสิ่งเหล่านี้เป็นอะไรบางอย่างที่ให้คุณและโทษ แต่โจรปัจจุบันกลับมองสิ่งเหล่านี้เป็นเรื่องสินค้า ผมเห็นว่าการเข้าไปดำเนินการเพื่อคุ้มครองสิ่งโบราณเหล่านั้นจะมีประโยชน์ไม่น้อยเพราะวัดบางวัด เจ้าอาวาสไม่มีความรู้ในการจัดการเรื่องดังกล่าว กรณี มีการขายกุฎิเก่า อันนี้ผมเพิ่งทราบเป็นครั้งแรก จึงดูเหมือนว่า น่าเป็นห่วงทีเดียว อย่างไรก็ตาม เราจะพบว่า วัดบางวัด จะไม่อนุรักษ์เรื่องของเก่า เช่นมีการสร้างที่อยู่อาศัยใหม่เพื่อให้ทันสมัยและมีการทุบของเก่าทิ้ง แต่บางวัด พยายามที่จะอนุรักษ์สิ่งเหล่านี้ไว้ ผมจำชื่อวัดไม่ได้ ซึ่งเคยไปอาศัยอยู่หลายคืนและหากผ่านไปก็จะแวะ เป็นวัดในอำเภอสิชล จังหวัดนครศรีธรรมราช มีศาลาเก่า หากเป็นวัดบางวัดก็จะทุบทิ้งแล้วสร้างให้ทันสมัย แต่วัดนี้กลับบูรณะรักษาของเดิม เป็นที่อาศัยได้อย่างดี ผมเห็นว่า ของเก่าที่คนสร้างนั้น คนโบราณเขาดูทิศทางแล้ว จึงอยู่อาศัยได้อย่างเย็นสบาย ที่อำเภอควนเนียง จังหวัดสงขลา ผมเคยไปทำบุญที่วัดบางเหรียงและวัด...(จำไม่ได้) เห็นกุฏิเก่าๆซึ่งเป็นฝีไม้ลายมือของคนโบราณแล้วรู้สึกเสียดาย งานสร้างกุฏิบางแห่งไม่แตกต่างจากการสร้างพระพุทธรูปเพราะคนสร้างได้ใส่ศรัทธาและปสาทะเข้าไปด้วย จึงซ่อนความงามให้อิ่มเอมได้เลย
• กรณีวัดสมัยใหม่ ที่มีการจัดการแบบใหม่ ให้สอดคล้องกับโลกใหม่ บางวัดจัดทำเป็นที่ท่องเที่ยว และนาบุญ(ไม่มั่นใจนักว่าให้คนยึดติดบุญตามแนวคิดของหลวงพ่อพุทธทาสหรือไม่) แต่ที่แน่ๆคือกรณีเราไปเที่ยววัดก็จะสบายใจ ผมไปวัดโบสถ์แถวปทุมธานีบ่อยๆ วัดนี้มีท่าน้ำ เข้าใจว่าเป็นการรวมกันพัฒนาระหว่างเทศบาลกับวัด เราสามารถพักผ่อนโดยการไปให้อาหารปลาซึ่งน่าจะเหมือนกับวัดไร่ขิง ภายในวัดมีที่พักผ่อน วันเสาร์อาทิตย์จะมีคนเยอะมาก ส่วนวัดท่าการ้องจังหวัดพระนครศรีอยุธยา จะมีการจัดการ หมายถึง หากเราจะให้ทานอะไร ทางวัดมีการจัดการให้ทั้งหมด มีกิจกรรมของท้องถิ่นเช่นเวทีการแสดงด้วย มีตลาดน้ำสำหรับหญิงไทยที่ชอบจับจ่ายด้วย อันนี้น่าจะตอบรับสำหรับวัยรุ่นและคนไทยแบบใหม่ อย่างไรก็ตาม ผมไม่แน่ใจว่าสิ่งที่ท้องถิ่นร่วมกันทำนั้นจะสอดคล้องกับอริยทรัพย์ภายในมากเพียงใด
• กรณีงานวิจัยที่เคยคิดแต่งานที่ทำของผมไม่เอื้อให้ อาจไม่ใช่เชิงการพัฒนา เผื่อว่าจะมีใครไปทำได้คือ ผมเห็นวิถีชีวิตของพระป่า ผมตั้งชื่องานวิจัยว่า "พระป่า" โดยศึกษาชีวิตพระป่า อันเป็นคุณค่าทางวัฒนธรรม พระป่าในความหมายว่าพระสายปฏิบัติ เขามีชีวิตอยู่อย่างไรท่ามกลางกระแสของโลกใหม่ ส่วนวิจัยเชิงการพัฒนา ผมเคยคิดและยังคิดอยู่คือ ที่ตำบลท่ายาง อำเภอเมืองชุมพร นั้น มีวัดอยู่ ๓ วัด ใต้ กลาง และเหนือ ทำอย่างไรให้วัดสามวัดเกิดคุณค่า วัดสามวัดนี้เป็นทางผ่านสำหรับนักท่องเที่ยวที่ไปเที่ยวที่หาดทรายรี เนื้อที่ของวัดอาจจะเล็กน้อย แต่ความเล็กน้อยน่าจะเกิดประโยชน์ในเชิงคุณค่าได้บ้าง เช่น วัดหนึ่งอาจจะเป็นแหล่งเพื่อการศึกษาเรียนรู้คือพาหุสัจจะ อีกวัดหนึ่งเพื่อจาคะ อีกวัดหนึ่งเพื่อปัญญาในความหมายว่าปฏิบัติ 
• ที่ตำบลคลองหก จังหวัดปทุมธานี คือวัดปัญญานันทาราม เจ้าอาวาสเคยปรารภเกี่ยวกับการสร้างหลักสูตรการศึกษาเพื่อพัฒนาคนและการทำวิจัยเกี่ยวกับการจัดการสิ่งแวดล้อมเพราะเป็นวัดเพื่อการอบรมบุคลากร ควรจะจัดการสิ่งแวดล้อมแบบใด เท่าที่ทราบดูเหมือนวัดจะยังโดดเดี่ยวอยู่ อย่างไรก็ตาม แม้จะโดดเดี่ยวแต่ดูจะก้าวหน้ากว่าวัดทั่วๆไป ในด้านวัดเพื่อการเผยแผ่
• กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์หมอที่ทำคิดเรื่องวัดๆในเช้านี้ครับ