ตรวจสุขภาพประจำปี ผู้ป่วยเบาหวานที่ธาตุพนม

              โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชธาตุพนม(รพร.)ในปีงบประมาณ ๒๕๕๕ ตั้งแต่ต้นปีงบประมาณ ก็ยังทำงานกันอย่างต่อเนื่อง หลังจากที่คัดกรองกลุ่มโรค Metabolic ในกลุ่มประชากรตั้งแต่อายุ๑๕ ปีตั้งแต่ต้นปี ๒๕๕๔ รวมทั้งเพิ่มเติมตามนโยบายกระทรวง ในโครงการเฉลิมพระเกียรติในหลวง ๘๔ พรรษา โดยการตรวจ cholesterol ประชาชนอายุ ๖๐ ปีขึ้นไปเพิ่มด้วย ซึ่งภาระหนักจะไปอยู่ที่ รพ.สต.และPCU ทั้ง ๑๖ แห่ง ของ อ.ธาตุพนม ที่ต้องคัดกรองเพิ่มเติมและเรียนรุ้การตรวจ Cholesterol ด้วยเครื่องภาคสนามที่เราจัดหาให้ใช้ร่วมกัน จำนวน 5 เครื่องหมุนเวียนกัน กว่าจะครบและทยอยส่งผู้ที่มี Cholesterol >๒๐๐ mg% เข้ามาตรวจในโรงพยาบาลและให้การรักษาด้วยยาก็หมดปีงบประมาณพอดี (โดยกำหนดให้ รพ.สต. ก็แนะนำให้สุขศึกษาด้านการควบคุมอาหารในเบื้องต้นไว้ก่อนหลังตรวจ)

              และในส่วนผู้ป่วยเบาหวานรายใหม่ก็ทยอยขึ้นทะเบียนอย่างต่อเนื่องจนพบว่าในสิ้นปี ๒๕๕๔ เรามีผู้ป่วยทั้งหมด๓,๐๙๗ คน ขึ้นทะเบียนใหม่ ๑๔๑ คน และในผู้ป่วยทั้งหมดที่รับการรักษา ก็จะได้รับการตรวจคัดกรองโรคแทรกซ้อน (Secondary prevention) ปีละครั้งอย่างต่อเนื่องทุกปี

             ในปีงบ ๒๕๕๕ เราวางแผนการตรวจคัดกรอง ไว้เป็น๒ส่วน คือ

                 ส่วนแรกเป็นการตรวจคัดกรอง เท้า ตา และฟัน ที่เรากำหนดให้มีการตรวจในเดือนธันวาคม ๒๕๕๔ ตลอดทั้งเดือน เนื่องจากข้อจำกัดในการหมุนเวียนกล้องถ่ายภาพจอประสาทตา ที่ต้องใช้ร่วมกันทุก รพ.ของจังหวัดนครพนม ที่มีทั้งแค่ ๒ เครื่อง ซึ่งอ.ธาตุพนมได้คิวที่เดือนธันวาคม ในผู้ป่วยเบาหวาน (และในเดือนเมษายน ๒๕๕๕ ของผู้ป่วยความดัน) ซึ่งเราก็ยังใช้วิธีการเดิมคือ หมุนการออกตรวจไปที่ รพ.สต.ทั้ง ๑๖ แห่ง เพื่อให้สะดวกต่อการมาใช้บริการให้มากที่สุด โดยกำหนดไว้ที่ละ ๑-๒ วันตามจำนวนผู้ป่วย โดยทำตารางกำหนดให้ รพ.สต. อสม. เป็นผู้นัดผู้ป่วยมาตรวจในวันที่กำหนด ส่วนผู้ตรวจเราใช้เจ้าหน้าที่คือจาก รพร.ธาตุพนม และ สสจ.นครพนม และเข้าตรวจหมุนเวียนตามฐาน คือ

                ๑.ฐานลงทะเบียน ช่วยอำนวยความสะดวกด้านสถานที่และการจัดลำดับการตรวจ โดย จนท.รพ.สต. และ อสม.

                 ๒. ฐานตรวจเท้า โดยใช้ เจ้าหน้าที่ จาก รพร.ธาตุพนม วันละ ๕-๑๐ คน โดยกำหนด workload ไว้ที่ ๒๐ เท้าต่อคน ตั้งแต่ complete foot exam ร่วมกับการให้สุขศึกษาการดูแลเท้ารายบุคคลไปด้วย และในกรณีพบแผลหรือตาปลา พยาบาลจากคลินิกเท้า (พี่มณีวัชราภรณ์ และพี่อุทัยวรรณ) ก็จะแก้ไขเบื้องต้น และนัดเข้าคลินิกเท้าต่อไป


                  ๓.ฐานตรวจตา ใช้เจ้าหน้า ๓ คน ทั้งจาก รพ.และสนับสนุนจากระบบหมุนเวียนกล้องของ สสจ. ในการตรวจ VA ความดันลูกตา และถ่ายภาพจอประสาทตา โดยมีจนท.อีก๑คน คอยจัดลำดับ และหยอดตาขยายรูม่านตา และจะส่งผลการถ่ายภาพให้คลินิกตา รพ.นครพนม(จ.นครพนม มีหมอตาคนเดียว คือ นพ.สุวัฒน์ คูสกุล) เป็นผู้อ่านและแปลผลต่อไป

                 ๔.ฐานตรวจฟัน โดยเจ้าหน้าที่จาก แผนกทันตกรรม รพร.ธาตุพนม ๔ คน ในการตรวจสุขภาพฟัน และหลังจากตรวจกรณีมีปัญหา จะมีทันตแพทย์ (คุณหมอโต้ง นฤพนธ์) ที่นำยูนิตทำฟันเคลื่อนที่ไปด้วยแก้ไขให้ทันที และส่งนัดไป รพร.ต่อกรณีรุนแรงต่อไป



                  ส่วนที่สอง ของการตรวจสุขภาพ คือการตรวจเลือด เพื่อคัดกรองภาวะไต และการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และไขมัน เราใช้วิธีเริ่มนัดผู้ป่วยในคลินิกเบาหวานผู้ป่วยนอก (บริการสัปดาห์ละ๒วัน) ตั้งแต่เดือน พฤศจิกายน โดยการออกบัตรนัดในการแจ้งให้ผู้ป่วยเตรียมตัวในการมาตรวจในนัดต่อไป (ประมาณ มกราคม ถึง มีนาคม ๒๕๕๕) โดยกำหนดการตรวจเลือดไว้เพียง ๕ อย่าง ในคนไข้เบาหวานทุกคน คือ FBS HbA1c Triglyceride LDL Scr โดยให้มีการแปลผลและปรับการรักษาในคลินิกเบาหวานทันที ส่วนผู้ป่วยเบาหวานที่รับยาใน รพ.สต.(DM good control no complication)ประมาณ ๓๐๐ คน ก็จะมีการเจาะเลือดที่ รพ.สต.และส่งมาตรวจ ใน รพร. ภายในเดือน มกราคม-กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕ หลังจากแปลผลก็จะนัดผู้ป่วยเข้ามาตรวจใน รพร.ปีละครั้งต่อไป โดยทุกอย่างต้องทำเป็นตารางการตรวจหมุนเวียน เพราะงานนี้ห้อง Lab ต้องจัด workload ของแผนกให้เหมาะสมไปด้วย (เสริมโอที นอกเวลาราชการในบางวัน)

                สำหรับผลการตรวจสุขภาพ ทั้งหมดของผู้ป่วยเบาหวานเป็นอย่างไร จะมาเล่าในโอกาสต่อไป เมื่อผลการตรวจออกมาทั้งหมดครับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งต้องทำให้เสร็จก่อนเดือนเมษายน ๒๕๕๕ นี้ เพราะหลังจากนั้น จะเป็นการตรวจสุขภาพประจำปีเพื่อค้นหาโรคแทรกซ้อนในผู้ป่วยความดันโลหิตสูงต่อไปครับ (ส่วนการคัดกรองกลุ่มเสี่ยงก็ เริ่มทำกันในเดือนมกราคม ควบคู่ไปด้วยแล้วครับ) 


 ประโยคส่งท้าย  มองไปที่กิจกรรม ผู้คน บุคลากร เครื่องมือ ที่หลากหลาย ปรับเปลี่ยนไปทุกปี หมุนเวียนกันในการดูแลผู้ป่วยเบาหวาน ก็เป็นวัฐจักรอีกแบบหนึ่งเหมือนกันนะครับ เพียงแต่ว่าเราจะเรียนรู้อะไร ร่วมแก้ไขปัญหากันอย่างไรให้เหมาะสม ตามโอกาส น่าจะพอบอกได้ว่า คนทำงานยังมีพลังในการทำงานอยู่นะครับ

ภก.เอนก ทนงหาญ ผู้เล่าเรื่อง