ขณะที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑลกำลังชุลมุนอยู่กับปัญหาอุทกภัย แต่จังหวัดพิษณุโลกหรือในแถบภาคเหนือตอนล่าง ซึ่งประสบภัยมาก่อนหน้า น้ำเริ่มลดเข้าสู่ภาวะปกติ ยกเว้นเพียงบางอำเภอ ลมหนาวโรยตัวมาแล้ว บางคนบอกปีไหนน้ำมากจะหนาวมาก ยามเช้าที่มีโอกาสสัมผัสบรรยากาศการเปลี่ยนแปลงแห่งฤดูกาล หลายคนแอบสูดความสดชื่นเข้าไปเต็มปอดอย่างร่าเริง

สัญญาณการเปิดเทอมพลิ้วแผ่วเคล้ามากับสายลมหนาว ทำให้เช้าวันนี้ดูไม่คึกคักในหมู่คุณครูเหมือนกับหลายวัน ซึ่งได้พักผ่อนในช่วงปิดภาคเรียน เพราะภาระงานอันมากมายที่โรงเรียนจะถาโถมเข้าใส่เช่นปกติอีกครั้ง แต่ด้วยความรับผิดชอบในวิชาชีพ ทุกคนจึงมารวมตัวกันอย่างพร้อมเพรียง ณ วงเสวนาแห่งนี้ โรงเรียนเราต้อนรับการเปิดภาคเรียนที่ 2 ของปีการศึกษา 2554 ด้วยกิจกรรมพัฒนากระบวนการจัดการเรียนรู้อันสำคัญยิ่ง PLC(Professional Learning Community)หรือCoP(Community of Practice)ของคณะครูโรงเรียนบ้านกร่างวิทยาคม กำลังจะเริ่มต้นขึ้น 

หลังรู้จักวิธีพัฒนางาน พัฒนาบุคลากร หรือพัฒนาองค์กรด้วยการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เรื่องเล่าเร้าพลัง , success story sharing(SSS) , ความรู้ฝังลึก(tacit knowledge) , การจัดการความรู้(KM) ทำให้ตัวเองเกิดคำถามในใจ “การจัดการเรียนการสอนตลอดระยะเวลาการเป็นครู 25 ปีที่ผ่านมานั้น ทำไมหน่วยงานรับผิดชอบจึงไม่เลือกใช้วิธีเหล่านี้” เป็นดังผู้รู้หลายคนวิพากษ์ เรามักให้เพียงความรู้ หลักการ หรือทฤษฎี ด้วยการฝึกอบรม(training) และโดยวิธีบรรยาย(lecture)แทบทั้งสิ้น 

ทั้งที่พระราชบัญญัติการศึกษาและหลักสูตรหวังให้ครูจัดการเรียนรู้โดยเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ ให้โอกาสเด็กๆได้คิดเอง ทำเอง และแก้ปัญหาเอง แต่วิธีที่ครูถูกฝึกตลอดมานั้น กลับเป็นวิธีตรงข้ามกับที่ต้องการจะให้ครูไปสอนเด็กๆ ถ้าจะกล่าวหาว่าตั้งแต่การเรียนการสอนในมหาวิทยาลัยแล้วก็คงไม่เกินเลย แถมยังกล้าหวังกันอีกว่าครูจะทำได้ สุดท้ายการศึกษาจึงอิหลักอิเหลื่ออย่างที่ทุกคนเห็น เด็กที่สามารถคิดเป็น ทำเป็น และแก้ปัญหาเป็น ปรากฏโฉมให้สังคมได้ชื่นชมน้อยมาก จนประเทศไทยต้องกลับไปสู่โหมดการปฏิรูปการศึกษาอีกเป็นคำรบที่สอง ซึ่งความคืบหน้า หรือความชัดเจน จนทุกวันนี้ ก็ยังเลือนรางเต็มที

เราเริ่มด้วยวีดิทัศน์การจัดการเรียนรู้ของครูเรฟ เอสควิท(Rafe Esquith) ครูสอนดีนอกระบบ ชาวอเมริกัน ซึ่งได้รับการอนุเคราะห์จากเวทีการเรียนรู้“ครูเพื่อศิษย์” ใช้เวลาราว 1 ชั่วโมง ครูอาจารย์หลายท่านสนใจ นั่งชมเงียบ ตั้งใจจะให้ตัวแทนคุณครูส่วนหนึ่ง เล่าประสบการณ์จัดการเรียนรู้ที่ดี หรือที่ตนเองประทับใจให้กับเพื่อนครูฟัง แต่บรรยากาศหรืออารมณ์วันแรกของการเปิดเทอมคงไม่เป็นใจนัก จึงหวังให้ครูเรฟปลุกวิญญาณครูหรืออุ่นเครื่องให้ร้อนก่อน ซึ่งน่าจะได้ผลเหมือนกัน สังเกตจากกิจกรรมต่อไป ตัวแทนคุณครูทุกท่านเล่าถึงการจัดการเรียนรู้ รวมทั้งแสดงความเห็นต่อการจัดการศึกษาในสภาพปัจจุบันไว้อย่างน่าประทับใจ จนสามารถสะกดผู้ฟังหรือเพื่อนครูได้ยิ่งกว่าครูเรฟเสียอีก 

ครูใหญ่วิเชียร ไชยบัง แห่งโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา หรือโรงเรียนนอกกะลา เคยแสดงทัศนะต่อเรื่องนี้ “การแลกเปลี่ยนเรียนรู้จะได้ความสด ใหม่ และเป็นปัจจุบันของเหตุการณ์” โดยเฉพาะเป็นเหตุการณ์ร่วมระหว่างทุกคนในองค์กร แต่เป็นแง่มุมที่ส่วนใหญ่มักไม่เคยรู้เห็นมาก่อน น่าจะเป็นที่มาของความน่าสนใจ เหตุผลประการหลังผมเติมเอาเอง

ภาคบ่ายวางแผนจะให้คุณครูรวมกลุ่มกัน 3 ท่าน เพื่อผลัดกันเล่าเรื่อง ซักถาม และจดบันทึก จากนั้นจะร่วมวิเคราะห์กระบวนการจัดการเรียนรู้ของแต่ละท่าน ว่าเด็กๆมีโอกาสฝึกทักษะชีวิตในศตวรรษที่ 21 อย่างไรแล้วบ้าง ซึ่งก็เป็นกิจกรรมหนึ่งในเวทีการเรียนรู้“ครูเพื่อศิษย์”ที่ผ่านมานั่นเอง แต่น่าเสียดายที่เวลามีไม่พอ อันเนื่องมาจากความน่าสนใจของกิจกรรมก่อนหน้า ทำให้ท่านผู้อำนวยการโรงเรียนมีดำริให้คุณครูเล่าเรื่องสอนของตัวเองเพิ่มขึ้นอีก 3 ท่าน กิจกรรมกลุ่ม 3 คนนี้ จึงจะหยิบยกนำไปเรียนรู้กันใหม่อีกครั้ง ซึ่งอาจเป็นการประชุมประจำเดือน เรียนปรึกษากับท่านผู้อำนวยการไว้อย่างนั้น

กิจกรรมท้ายสุดจึงเป็นการระดมความคิดเห็นคุณครูทุกท่าน ด้วยการแบ่งสมาชิกออกเป็น 3 กลุ่มย่อย แต่ละกลุ่มจะช่วยกันคิดและนำเสนอในประเด็น“โรงเรียนเราจะพัฒนาการจัดการเรียนรู้อย่างไร เพื่อให้ลูกศิษย์ของเราได้ฝึกหรือเกิดทักษะในศตวรรษที่ 21” ก่อนนั้นจึงนำเสนอไฟล์narrated pptของท่านอาจารย์หมอวิจารณ์ พานิช ซึ่งได้ให้ความรู้ต่อเรื่องนี้ไว้อย่างครบถ้วน

คุณครูทั้ง 3 กลุ่มสรุปความเห็น ทั้งระดับบุคคลและการบริหารจัดการของโรงเรียนในแนวทางเดียวกัน อาทิ แบ่งกลุ่มนักเรียนตามความสามารถ หาบุคลากรสนับสนุนเป็นการเฉพาะ , ให้นักเรียนลงมือปฏิบัติจริง ปฏิบัติด้วยตัวเอง , เน้นกิจกรรมกลุ่ม เพื่อให้เพื่อนช่วยเพื่อน หรือคนเก่งช่วยคนอ่อน , สอนโดยการตั้งคำถาม , นำนักเรียนทัศนศึกษานอกสถานที่ให้บ่อยขึ้น , สอนแบบบูรณาการเพื่อให้นักเรียนนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ได้ในชีวิตประจำวัน(ทักษะชีวิต) , จัดห้องเรียนคุณภาพประกอบด้วยสื่อ เทคโนโลยี และนวัตกรรม รวมถึงเปิดโอกาสให้นักเรียนแสดงความเห็นต่อกิจกรรมการเรียนการสอน

จากวงเสวนาPLCครั้งนี้ ส่วนตัวรู้สึกดีที่มีโอกาสแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และหาแนวทางพัฒนากระบวนการจัดการเรียนรู้ร่วมกันกับเพื่อนครูทั้งโรง ด้วยความเชื่อว่าวิธีเหล่านี้จะนำไปสู่ความสำเร็จในการจัดการเรียนรู้ให้กับนักเรียนได้อย่างแท้จริง ที่สำคัญนับว่าเป็นPLCหนแรกของตนเองเลย ตั้งแต่เป็นครูมาร่วม 3 ทศวรรษ

นึกเปรียบเทียบการมาเยือนของสายลมหนาว เมื่อได้สัมผัสบรรยากาศการเปลี่ยนแปลงแห่งฤดูกาล ผมสูดความสดชื่นเข้าไปเต็มปอด

(ภาพประกอบ : งานพัฒนาสื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยี)