เมื่อวันพฤหัสที่แล้ว แขก หญิง และดิฉัน เดินทางไป"จับภาพ" เพื่อมองหา KM Inside ที่ไหลเวียนอยู่ในชีวิตของโรงเรียนพระมารดานิจจานุเคราะห์ บางกะปิ กรุงเทพฯ คณะเดินทางไปถึงโรงเรียนประมาณ ๐๙.๐๐ น. สิ่งแรกที่สัมผัสได้ทันทีเมื่อก้าวเท้าเข้าไปภายในบริเวณโรงเรียนก็คือความร่มรื่นของไม้ใหญ่ และความสบายอกสบายใจของเด็กๆที่ได้มานั่งทำงานอยู่ที่โต๊ะสนามใต้ร่มไม้ เมื่อไปถึงได้พักใหญ่คณะครูจากโรงเรียนซางตาครู้สศึกษาก็ตามมาสมทบ
ชั่วโมงแรกของการพบปะเป็นการลปรร.กันระหว่างกลุ่ม "พร้อมให้" ของโรงเรียนพระมารดานิจจานุเคราะห์ และกลุ่ม "ใฝ่รู้" จากโรงเรียนซางตาครู้สศึกษา ในเรื่อง"งานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน" หรือที่มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โดยมีคณะจากสคส.เข้ามาร่วมสังเกตการณ์การลปรร.อีกทีหนึ่ง
โรงเรียนพระมารดาฯ ได้เล่าให้ฟังว่า ในปี พ.ศ.๒๕๔๑ โรงเรียนเข้าร่วมในโครงการห้องเรียนธรรมชาติก่อน จากนั้นก็ขอเข้าร่วมในโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชฯ เมื่อปีพ.ศ.๒๕๔๓ และได้สร้างสวนพฤกษศาสตร์ทั้ง ๗ แห่งขึ้นในโรงเรียน เพื่อใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ เป็นสื่อการเรียน เป็นหัวข้อในการศึกษาวิจัยของนักเรียน และเป็นทรัพยากรที่ก่อให้เกิดกิจกรรมการเรียนการสอนอีกมากมายหลายรูปแบบ ของนักเรียนตั้งแต่ระดับชั้นประถม ๑ ไปจนถึงมัธยม ๖
โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชฯ นี้ มีขอบเขตการดำเนินงานที่กว้างขวางไปกว่าความเป็นสวนพฤกษศาสตร์ในโรงเรียนมาก เนื่องจากโครงการนี้มีเป้าหมายหรือหัวปลาใหญ่ คือ
เพื่อพัฒนาบุคลากร
อนุรักษ์และพัฒนาทรัพยากรพันธุกรรมพืช
ให้เกิดประโยชน์ถึงมหาชนชาวไทย
โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ
- ให้เข้าใจและเห็นความสำคัญของพันธุกรรมพืช
- ให้ร่วมคิด ร่วมปฏิบัติ จนเกิดประโยชน์ถึงมหาชนชาวไทย
- ให้มีระบบข้อมูลพันธุกรรมพืช สื่อถึงกันได้ทั่วประเทศ
ข้อความไม่กี่บรรทัดนี้ แสดงให้เห็นถึงตัว KV KS และ KA ที่มีอยู่ได้อย่างครบครัน กิจกรรมของโครงการกระจายไปทั่วประเทศ ในทุกเขตพันธุ์พฤกษชาติ ดำเนินงานนอกพื้นที่รับผิดชอบของกรมป่าไม้ ดำเนินการในพื้นที่ป่าธรรมชาติ ของส่วนราชการ ศูนย์วิจัย สถานีทดลอง สถาบันการศึกษา พื้นที่ที่ประชาชนร่วมกันปกปักรักษา ซึ่งกิจกรรมของโครงการนั้นประกอบไปด้วย กิจกรรมปกปักพันธุกรรมพืช กิจกรรมสำรวจเก็บรวบรวมพันธุกรรมพืช กิจกรรมปลูกรักษาพันธุกรรมพืช กิจกรรมอนุรักษ์และใช้ประโยชน์พันธุกรรมพืช กิจกรรมศูนย์ข้อมูลพันธุกรรมพืช (ที่สวนจิตรลดา) กิจกรรมวางแผนและพัฒนาพันธุ์พืช กิจกรรมสร้างจิตสำนึกในโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช และกิจกรรมพิเศษสนับสนุนการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช
"งานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน" เป็นสื่อหนึ่งของกิจกรรมสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช ที่เป็นหัวปลาย่อยของหัวปลาใหญ่อีกทีหนึ่ง หัวปลาย่อยนี้มุ่งสร้างจิตสำนึกให้เยาวชน บุคคลทั่วไป เข้าใจถึงความสำคัญและประโยชน์ของพันธุกรรมพืช ให้รู้จักหวงแหน รู้จักการนำไปใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน ซึ่งมีความสำคัญต่อการจัดการอนุรักษ์และใช้ทรัพยากรของประเทศ พระราชดำริฯที่ทรงพระราชทานมาเป็นแนวทางการดำเนินการกับเยาวชน คือ การฝึกอบรมให้เกิดเห็นประโยชน์ ความงดงาม เกิดความปิติที่จะทำการอนุรักษ์ แทนที่จะสอนให้อนุรักษ์แล้วเกิดความเครียด ในการดำเนินการจะมีการให้ความรู้แก่โรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการฯ ด้วยการจัดประชุมสัมมนาเชิงปฏิบัติการของเจ้าหน้าที่ในสนาม และเจ้าหน้าที่ปฏิบัติการเพื่อสร้างความเข้าใจในเรื่องการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช การสำรวจเก็บรวบรวม และการปลูกดูแลรักษาพันธุกรรมพืช การสร้างสวนพฤกษศาสตร์ในโรงเรียน การใช้ประโยชน์จากสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนเพื่อเป็นสื่อการสอนในวิชาต่างๆ
งานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนของโรงเรียนพระมารดาฯ เป็นการดำเนินงานในคุณภาพลำดับ ๒ ของ"บัตร" การรับรองและคุณธรรม ที่ทางโครงการฯกำหนดไว้ คือ ได้รับเกียรติบัตรแห่งความมุ่งมั่น อนุรักษ์สรรพสิ่ง สรรพชีวิต ด้วยไวพจน์แห่งจิตสำนึกของเยาวชน เกียรติบัตรนี้มีถึงลำดับที่ ๔ และยังไม่มีโรงเรียนใดเคยได้รับมาก่อนเลย เพราะในขั้นสูงสุดนี้เป็นขั้นที่ "ผู้บริหาร ครู กลมกลืนในงาน บนฐานของจิต ที่มีความเห็นชอบ เด็ก เกื้อกูลซึ่งกันและกัน โรงเรียนปราศจากความหิว ปราศจากอบาย ปราศจากความคับแค้น"
น่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง หากจะมีการนำเอาตารางแห่งอิสรภาพเข้าไปปรับใช้กับกลุ่มโรงเรียนที่ได้รับเกียรติบัตรในลำดับต่างๆ เพื่อขยายผลให้มีการนำเอาความรู้ที่ได้ปฏิบัติไปเสริมสร้างให้เครือข่ายที่ทำงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนในต่างพื้นที่ ต่างบริบท ได้มีโอกาสมา ลปรร.จากกันและกัน เพื่อพากันไต่ระดับไปจนถึงขั้น "เกียรติบัตรแห่งความเป็นปูทะเลย์มหาวิชชาลัย" ที่มีเป้าหมายในการพัฒนามนุษย์โดยใช้ต้นไม้เป็นครู
