พอลูกน้อยลืมตาดูโลก คนที่เป็นพ่อเป็นแม่ก็ตื่นเต้นและพยายามจะทำทุกอย่างให้ลูกรักแข็งแรงและมีสุขภาพที่ดี สิ่งที่ง่ายและจำเป็นที่สุดคือพาลูกไปรับวัคซีนเพราะจะช่วยป้องกันโรคร้ายต่างๆให้ลูก แต่ก็เชื่อว่าผู้อ่านคงเคยได้ยินได้ฟังข่าวมาบ้างที่ว่า นำลูกมารับวัคซีนตามวันเวลาที่นัด แต่ลูกยังป่วยหรือบางคนอาจจะถึงกับพบความพิการ จึงเกิดความกังขากับพ่อแม่หรือผู้ปกครอง...

วัคซีนปลอม ??

หรือว่าวัคซีนหมดอายุ ??

จากเหตุการณ์ข้างต้นนับเป็นความสูญเสียที่ยิ่งใหญ่ของครอบครัว ที่ไม่สามารถหาสิ่งใดมาทดแทนได้ ด้วยเหตุนี้ คลินิกสุขภาพเด็กดีจึงได้ตระหนักเป็นอย่างมาก และจะไม่ยอมให้เหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นกับเด็กๆที่มารับบริการวัคซีนที่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 10 เชียงใหม่ เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2554 ที่ผ่านมา พี่นู๋นี จึงนำเอาแนวทางการจัดเก็บวัคซีนของคลินิกสุขภาพเด็กดีมาเล่า เพื่อให้หน่วยงานอื่นๆที่เกี่ยวข้องได้รับทราบ

พี่นู๋นี ( ปราณี สุทธาชัย)

แล้วทำไมต้องเก็บวัคซีนในที่เย็น ?

พี่นู๋นีบอกว่า เพราะวัคซีนเป็นชีววัตถุที่มีความไวต่อความร้อน และสูญเสียคุณภาพได้ง่าย การเก็บรักษาวัคซีนที่ดีให้เหมาะนั้นจึงต้องเก็บในที่มีอุณหภูมิ 2-8 องศาเซลเซียส จะช่วยให้คงสภาพและมีคุณภาพอยู่ได้นาน และมีประสิทธิภาพให้ป้องกันโรคได้ดีตามต้องการ โดยทั่วไปผู้ผลิตจะระบุวิธีการเก็บรักษาหรืออุณหภูมิที่ควรเก็บไว้ข้างภาชนะบรรจุมาเสมอ ทั้งนี้เพราะส่วนใหญ่มักจะผลิตมาจากกลุ่มประเทศตะวันตก ซึ่งอุณหภูมิในขบวนการผลิตและจัดเก็บจึงมักจะต่ำกว่าในบ้านเราซึ่งเป็นเมืองร้อนกว่า ดังนั้นวัคซีนและยาหลายตัวผู้ผลิตจะกำหนดมาเลยว่าควรเก็บในสภาวะไหนที่ผ่านการทดลองมาแล้วว่าจะให้ผลการรักษาที่ดีตามต้องการ ทางคลินิกฯจึงได้รวบรวมองค์ความรู้จากที่ต่างๆบวกกับประสบการณ์การทำงานที่ผ่านๆมาของเจ้าหน้าที่เอง จัดทำมาตรฐานในการบริหารและเก็บวัคซีนของคลินิกฯขึ้น

ส่วนหนึ่งของผู้เข้าล้อมวงฟังในวันนั้น

ซึ่งพอจะสรุปได้ดังนี้

ปลั๊กที่เสียบตู้เย็นจะต้องเป็นปลั๊กที่มีไฟสำรอง เพื่อป้องกันไฟฟ้าตกหรือดับ
ไม่เก็บวัคซีนบริเวณฝาตู้เย็น เพราะบริเวณนี้อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงได้ง่าย และที่กล่องแช่ผัก เพราะความเย็นอาจจะกระจายไม่ถึง
ในกรณีเป็นตู้เย็นแบบ 1 ประตู ไม่เก็บวัคซีน ดีทีพี, ดีที, ทีที, ตับอักเสบบี, เจอี,เตตานัส แอนตี้ท็อกซินในชั้นที่ใกล้กับช่องแช่แข็ง เพราะจะทำให้เย็นจัดจนทำให้วัคซีนแข็ง เมื่อวัคซีนแข็งแล้วจะเสื่อมคุณภาพไม่สามารถนำกลับมาใช้ได้อีก สำหรับชั้นบนใกล้ช่องแช่แข็ง ควรเก็บวัคซีน หัด, เอ็ม เอ็ม อาร์ และบีซีจี แต่สำหรับโอพีวีให้เก็บในช่องแช่แข็ง แต่ของคลินิกเป็นแบบ 2 ประตูจึงไม่มีปัญหาเรื่องนี้
จัดเรียงวัคซีนและน้ำยาละลายให้เป็นระเบียบ อย่าเรียงให้ชิดกันมาก เพื่อให้อากาศเย็นหมุนเวียนได้อย่างทั่วถึง และต้องใช้หลักหลัก first expired in, first expired out
ต้องมีป้ายบ่งชี้ชัดเจน วัคซีนที่มีชื่อพ้องกัน ควรจัดแยกจากกันชัดเจน
ในช่องแช่แข็งให้เก็บ ice packs และแช่ขวดใส่น้ำไว้ที่ชั้นล่างของตู้เย็น และฝาตู้เย็นเพราะจะทำให้

อุณหภูมิภายในตู้เย็นคงที่ และเมื่อไฟฟ้าดับจะทำให้สามารถเก็บความเย็นไว้ได้ระยะหนึ่ง
ไม่วางตู้เย็นที่มีแสงแดดส่องถึง เพื่อป้องกันอุณหภูมิเปลี่ยน
ต้องบันทึกอุณหภูมิตู้เย็นวันละ 2 ครั้ง เวลา 08.00 น และ 16.00 น. เพื่อตรวจสอบอุณหภูมิที่บันทึกว่าอยู่ในระดับอุณหภูมิที่เหมาะสม (2-8 องศาเซลเซียส) หรือไม่ (โดยวางปรอทไว้ในตำแหน่งตรงกลางตู้เย็น) ถ้ามีระดับต่ำกว่าหรือสูงกว่า 2-8 องศาเซลเซียส ควรมีการปรับปุ่ม thermostat ของตู้เย็นให้เหมาะสม หากปรับแล้วอุณหภูมิไม่เปลี่ยนแปลงควรพิจารณาส่งซ่อม โดยเร็วที่สุด
และเนื่องจากคลินิกฯมีผู้มารับบริการมากในแต่ละวัน ฉะนั้นในการรักษาอุณหภูมิตู้เย็นจึงนำกระติกบรรจุ Ice pack แบ่งใส่วัคซีนสำหรับฉีดรายวัน
น้ำแข็งในช่องแช่แข็งไม่ควรหนาเกิน 3 มม. และจะต้องย้ายวัคซีนไปใส่ตู้เย็นสำรองก่อนที่จะกดปุ่มละลายน้ำแข็งก่อนทุกครั้ง เพราะในช่วงเวลาที่ตู้เย็นละลายน้ำแข็ง อุณหภูมิในตู้เย็นจะร้อนขึ้น วัคซีนจะมีปัญหา
ที่สำคัญ คือ วัคซีนจะต้องเก็บรักษาในอุณหภูมิที่ 2-8 ํC ตู้เย็นที่ใช้จึงควรเก็บแต่วัคซีนเท่านั้น ไม่ควรเก็บปนกับอาหารหรือของใช้อื่นๆที่นำมาใส่ไว้จนเต็มตู้เย็น เพราะ...
- ทำให้อุณหภูมิในตู้เย็นจะไม่เย็นพอที่จะเก็บรักษาวัคซีนได้
- มีการเปิดปิดบ่อยครั้งจนควบคุมอุณหภูมิยาก