ครูคนแรกของลูกคือพ่อแม่
เด็กเล็กๆเรียนรู้โลกด้วยการเล่นค่ะ วันๆ เวลาของเด็กจึงหมดไปกับการเล่น การตั้งข้อสงสัย และการทดลองทำตามที่เค้าสงสัยนั่นเอง

เด็ก 2 ขวบ เริ่มเปลี่ยนจากการกระทำตามปฏิกิริยาสะท้อนกลับมาเป็นการใช้ความคิดอย่างแท้จริง เชื่อกันว่าเด็กมีการทดลองทำตามความคิดในสมองก่อนค่ะ แล้วจึงค่อยทดลองทำจริงตามที่คิดเอาไว้ ปกติเด็กอายุ 2 ขวบจะเริ่มจับดินสอ พู่กันได้ เมื่อเริ่มจับได้ ก็จะเริ่มนำไปขีดบนวัสดุต่างๆ เป็นพฤติกรรมขีดเขี่ยตามพัฒนาการของเด็ก

อันที่จริง เด็กสามารถสนุกกับการวาดภาพได้ตั้งแต่วัยก่อนเข้าเรียน (2 - 5 ขวบ) แต่พบว่าพ่อแม่มักพาลูกไปเรียนศิลปะเมื่อเด็กเรียนอยู่ชั้นประถมต้นแล้ว นับว่าเสียโอกาสในการพัฒนาศักยภาพในการใช้ความคิด ใช้จินตนาการของเด็กไปอย่างน่าเสียดายค่ะ

มีขั้นตอนของการพัฒนาพฤติกรรมขีดเขี่ยดังนี้ค่ะ

ระยะต้น ระยะการขีดเขี่ยเพื่อการทดลอง ได้เส้น จุด หรือรอยขีดซ้ำๆที่ไม่มีความหมาย ไม่ได้เกิดจากจินตนาการ

ระยะกลาง เริ่มใช้จินตนาการ ว่าจะขีดเขี่ยเป็นคน สัตว์ สิ่งของใดๆ อาจขีดเป็นเส้นม้วนไปมา วงกลมซ้อนๆกัน หรือลากเส้นเป็นวงอย่างอิสระ แต่เพราะยังไม่สามารถบังคับกล้ามเนื้อมือได้ดี เส้นที่ออกมาจึงยังไม่เป็นภาพ อาจเรียกชื่อเส้นที่ตนขีดเขี่ยนั้นว่าเป็นอะไรได้

ระยะสุดท้าย เด็กอายุ 4 – 7 ปี สามารถควบคุมทิศทางของเส้นได้แล้ว จึงเกิดเป็นภาพง่ายๆขึ้น ในชั้นแรก ภาพคนอาจไม่สมบูรณ์ มักวาดวงหน้าไปก่อน แล้วค่อยเติมตา จมูก ปาก แต่อาจไม่ตรงตำแหน่งตามความเป็นจริง อายุ 5 ปี จึงเริ่มวาดรูปคนที่มีอวัยวะต่างๆสมบูรณ์

ตัวอย่างภาพจากพฤติกรรมขีดเขี่ยระดับต่างๆ

การเริ่มขีดเขี่ยและการขีดเขี่ยอย่างมีความหมาย

ภาพขีดเขี่ยที่เริ่มมีความหมาย มีการเรียกชื่อสิ่งที่ขีดเขี่ย

ภาพขีดเขี่ยอย่างมีความหมายที่มีการพัฒนามากขึ้น

ภาพวาดง่ายๆที่พัฒนาจากการขีดเขี่ยอย่างมีความหมาย (ผลงานภาพวาดผึ้งและผีเสื้อของเด็กอายุประมาณ 2 ขวบ)

อย่ารอลูกโตแล้วค่อยพาไปเรียนศิลปะเลยนะคะ พ่อแม่นั่นแหละค่ะ พาลูกวาดเล่นไปก่อน เมื่อเด็กโตพอจะแยกจากพ่อแม่ได้บ้างแล้ว จึงค่อยพาไปเข้าคอร์สศิลปะให้ได้ทำงานศิลปะกับเด็กวัยเดียวกัน

หน้าที่ของพ่อแม่ในช่วงที่ลูกก่อนจะเข้าเรียนนี้หรือคะ ก็คือเตรียมหากระดาษไว้ให้ลูกไว้

ส่วนที่เหลือ ..... หนูจัดการเองค่ะ

........................................................

อ้างอิง

เพ็ญพิไล ฤทธาคณานนท์ พัฒนาการมนุษย์ สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย  ศูนย์หนังสือแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถนนพญาไท เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร 10330 พิมพ์ครั้งที่ 2 พ.ศ. 2550