โอ บ่วงเกิดแล้ว เครื่องพันธนาการเกิดแล้ว

       คนจำนวนมหาศาลในโลกนี้แต่งงานแล้วปรารถนาทายาทสืบเชื้อสาย ที่มีง่ายก็มากมาย ที่มียากต้องไปอ้อนวอนขอกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ต่างๆที่ตนนับถือ หรือไม่ก็อาศัยความรู้เครื่องมือทางวิทยาศาสตร์เข้าช่วย และยินดีปรีดาเมื่อตนบรรลุเป้าหมาย  แต่วันที่เจ้าชายสิทธัตถ์กลับจากการประพาสนอกเมือง มหาดเล็กก็รีบมาทูลถวายรายงานว่า “พระมเหสีประสูติโอรสแล้ว”  พระองค์ถึงกับอุทานออกมาว่า “โอ บ่วงเกิดแล้ว เครื่องพันธนาการเกิดแล้ว” (ราหุลํ  ชาตํ  พนฺธนํ ชาตํ) และทรงดำริว่า “ต่อจากนี้ไปเราจะไปไหนมาไหนก็ลำบากมากขึ้นจะต้องคอยห่วงหน้าพะวงหลังจะไม่หลุดพ้นจากพวกเขาไปได้แล้วหรือนี่  แล้วนี่พวกเขาจะต้องมาคอยสืบต่อเชื้อสายแห่งความแก่ ความเจ็บ ความตาย โอไม่นะ เราจะต้องหาทางช่วยพวกเขา ทำอย่างไรดี” 

        และแล้วแสงแรกที่ว๊าบขึ้นเมื่อครั้งทอดพระเนตรเทวทูตที่สี่ก็เจิดจ้าแก่พระองค์  “บรรพชิต ๆ ๆ เราต้องหลีกห่างจากพวกเขาก่อนเพื่อแสวงหาหนทาง  ฉันนะ ฉันนะอยู่ไหน” ทรงหาฉันนะให้ ไปนำม้าทรงมา ในรัตติกาลนั้นพระองค์ก็เสด็จไปทอดพระเนตรพระชายาและโอรสโดยที่ทั้งสองมิได้รู้การมาและการไปของเจ้าชายเลย แม้อยากจะก้มลงไปจุ้มพิตโอรสน้อยสักครั้งก่อนจากก็กลัวว่าพระชายาจะตื่น ได้แต่หักห้ามพระหฤทัยไว้ แล้วเสด็จกลับออกมาจากห้องบรรทมของพระชายา พระองค์ทรงปลดเปลื้ยงเครื่องพันธนาการอย่างเด็ดเดี่ยวที่สุด เพื่อหวังผลอันยิ่งใหญ่กว่า โดยการทรงม้ากัณฐกะกับนายฉันนะหนีออกนอกเมืองไป

         ทรงข้ามแม่น้ำอโนมาอันเป็นแม่น้ำกั้นเขตแดนระหว่างแคว้นสักกะกับแคว้นมัลละทรงตัดพระเมาลีและพระมัสสุทรงผ้ากาสาวพัสตร์แล้วตรัสสั่งนายฉันนะกลับแคว้นทูลให้พระเจ้าสุทโธทนะและพระประยูรญาติทราบเรื่องเกี่ยวกับพระองค์ ทรงพักปรับสภาพของพระองค์อยู่ที่อนุปิยะอัมพวันในเขตแคว้นมัลละนั้น ด้วยการอยู่กับธรรมชาติโคนต้นไม้ ไม่ใช่ปราสาทราชวัง ไม่มีอาหารอันประณีตเหมือนในพระราชวัง มีแต่อาหารของชาวบ้านตามมีตามได้ ไม่มีฉลองพระบาท ดำเนินด้วยเท้าเปล่ากับพื้นดินธรรมชาติที่ไม่คุ้นเคย เป็นเวลา ๗ วัน

         จากนั้นได้เสด็จไปเรื่อยๆ เพื่อแสวงหาอาจารย์ผู้รู้หนทางแห่งความหลุดพ้น จนก้าวเข้าสู่เขตแคว้นมคธ ที่เป็นแคว้นใหญ่มีคณาจารย์มาก พระองค์เสด็จไปศึกษาในสำนักของอาจารย์ที่มีชื่อเสียงที่สุด ๒ ท่าน คือ อาจารย์อาฬารดาบส กาลามโคตร และอุทกดาบส รามบุตร ทรงศึกษาจนสิ้นภูมิความรู้ของอาจารย์ทั้งสองท่านแล้ว เห็นว่ามิใช่จุดหมายที่พระองค์แสวงหาจึงอำลาจาก แม้จะได้รับการทัดทานจากอาจารย์ให้อยู่ต่อเพื่อเป็นอาจารย์สอนศิษย์อื่นต่อก็ตาม