“การศึกษาชั้นเรียน” (Lesson Study) และการจัดการความรู้แบบเปิด(Open Approach) เป็นแนวคิดใหม่สำหรับการจัดการศึกษาของประเทศไทยที่แตกต่างจากบริบทและวัฒนธรรมในชั้นเรียนแบบเดิม เพราะบทบาทการสอนของครูเป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการแสดงออกทางการคิดของนักเรียนมาก

 

ต้องการการเปลี่ยนแปลงบทบาทของครู จากที่เน้นการบรรยายเนื้อหา การทำแบบฝึกหัดให้นักเรียนดูเป็นตัวอย่าง และการสรุปเนื้อหาที่เรียนในช่วงท้ายบทเรียนไปสู่การจัดกิจกกรมการเรียนการสอนที่เน้นการเรียนรู้ของนักเรียน ผ่านการจัดการความรู้ด้วยวิธีการแบบเปิด (Open Approach) รวมทั้งการเปลี่ยนแปลงบทบาทของตนเอง จากที่เป็นผู้ชี้นำคำตอบหรือผู้ถ่ายทอดความรู้ไปเป็นผู้ที่กระตุ้นให้นักเรียนเกิดความสามารถในการคิด ด้วยการเปลี่ยนคำถามจากเดิมที่ถามเพื่อต้องการตรวจสอบ หรือยืนยันคำตอบที่ถูกต้องเป็นการถามเพื่อกระตุ้นให้นักเรียนได้สะท้อนหรือทบทวนแนวคิดของตนเอง

 

ดังนั้น การจัดการเรียนการสอนโดยใช้วิธีการแบบเปิด จึงเป็นการเปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์จากที่เคยคิดว่าผู้สอนคือผู้ถ่ายทอดความรู้ เป็นผู้สอนคือผู้อำนวยให้เกิดสถานการณ์การเรียนรู้ ที่ผู้เรียนแต่ละคนเป็นผู้นำเสนอวิธีการของตน เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันในชั้นเรียน ที่เมื่อเปลี่ยนกระบวนทัศน์ที่กำกับวิธีคิดแล้วจึงต้องปรับวัฒนธรรมการเรียนรู้ใหม่ด้วย

 

บทบาทของครูที่ดิฉันเห็นในวีดิทัศน์ ที่อาจารย์ไมตรีนำมาฉายให้ชมนั้น ครูไม่ต่างอะไรกับกระบวนกร ที่ทำหน้าที่เรียบเรียงวิธีคิดของนักเรียงแต่ละคนเข้าด้วยกัน อย่างเห็นคุณค่าในทุกความคิด

 

เด็กทุกคนตั้งใจรับฟังความคิดเห็นของเพื่อน เพื่อรอคอยการนำเสนอประเด็นที่ตนคิดแตกต่างออกไป ในขณะที่ครูก็ทำหน้าที่คอยคว้าประเด็นที่เป็นการเรียนรู้ของวันนี้มาต่อยอดจากฐานความรู้เดิมของนักเรียนออกไปอีก 

 

ขั้นตอนที่สำคัญคือ

 

  • การสร้างสถานการณ์ปัญหา ที่จะพาให้ผู้เรียนรับเอาสถานการณ์นั้นไปเป็นโจทย์การเรียนรู้  เพื่อรองรับเด็กที่มีวิธีคิดที่แตกต่าง
  • การสร้างสื่อการเรียนรู้ ที่จะช่วยให้ครูได้เห็นวิธีคิดของผู้เรียนแต่ละคนที่แตกต่างกัน และช่วยให้ผู้เรียนแต่ละคนได้แสดงความสามารถ แสดงศักยภาพ ความสนใจ และลีลาการเรียนรู้ (learning style) ที่แตกต่าง
  • การมีช่วงเวลาให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ด้วยตนเอง เพื่อให้เขาเต็มที่กับการเรียนรู้ที่เกิดขึ้น ครูเป็นเพียงผู้สังเกต และบันทึกวิธีคิดของเด็กที่ได้พบ
  • การแลกเปลี่ยนแนวความคิดร่วมกัน  ผู้เรียนแต่ละคนจะนำเสนอความคิดที่ตนคิดได้
  • การสรุป  ครูจะทำหน้าที่เชื่อมร้อยความคิดของทุกคนเข้าด้วยกัน และพาไปสู่ความเข้าใจในเรื่องที่ครูต้องการสอน โดยอาศัยความเข้าใจของผู้เรียนที่มีอยู่เดิมเป็นฐาน