ชื่อผลงาน  : สานใจด้วยสายใยรัก

สมาชิกทีม : ทีมพัฒนาอนามัยแม่และเด็ก โรงพยาบาลท่าม่วง  อ.ท่าม่วง  จ. กาญจนบุรี 

ปัญหาและสาเหตุ : โรงพยาบาลท่าม่วง มีความมุ่งมั่นในการเป็นโรงพยาบาลสายใยรักแห่งครอบครัว จากความมุ่งมั่นดังกล่าวนำมาซึ่งการศึกษาข้อมูล  ในการดำเนินงานพบว่า อัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่  การดูแลพัฒนาการเด็ก และการประเมินภาวะโภชนาการ ไม่เป็นไปตามที่คาดหวัง (อัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในปีพ.ศ.2550 คิดเป็นร้อยละ 25.93  ) แสดงให้เห็นว่า การดำเนินงานที่ผ่านมายังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ  จากการรวบรวมข้อมูลและวิเคราะห์สาเหตุพบดังนี้

- มารดาหลังคลอด โดยเฉพาะครรภ์แรกมีความวิตกกังวลสูงเกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ปัญหาน้ำนมไม่ไหล ขาดความรู้ในการให้นมลูกจากไม่เคยมีประสบการณ์มาก่อน

- จากการประเมินความรู้ที่มารดาได้รับเป็นรายกลุ่มพบว่ามารดาบางคนไม่มีความพร้อมในการรับข้อมูล

- ญาติที่ดูแลมีส่วนสำคัญในการตัดสินใจของมารดาในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่

- ปัญหาสำคัญที่ทำให้ไม่สามารถเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ได้ถึง 6 เดือน เกิดจากการที่มารดาต้องไปทำงานนอกบ้าน รวมทั้งรู้สึกถึงความยุ่งยากและไม่สะดวกในการบีบเก็บน้ำนมเพื่อลูก

- มารดาขาดความรู้และความเข้าใจและไม่เห็นความสำคัญของการลงบันทึกพัฒนาการ ภาวะโภชนาการเด็ก การใช้สมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก(สมุดสีชมพู ) ความรู้เกี่ยวกับวัคซีน

- มารดาหลังคลอดขาดแรงจูงใจในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ และการลงบันทึกพัฒนาการ  ภาวะโภชนาการเด็ก

เป้าหมาย : ปรับปรุงกระบวนการเยี่ยมหลังคลอด เพิ่มการประเมินและให้การ Empowerment รายบุคคล ทำให้อัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่เพิ่มขึ้น และมารดาบันทึกพัฒนาการเด็กด้วยความเข้าใจและเห็นความสำคัญ

กิจกรรมการพัฒนาและวิธีปฏิบัติที่ดี :

            กิจกรรมภายในโรงพยาบาล

  1. ติดตามเยี่ยมมารดาหลังคลอดภายหลังคลอด 1-2 วัน(ขณะอยู่ในโรงพยาบาล) มีการเตรียมความพร้อมในการรับข้อมูลก่อนให้ความรู้และสาธิตในเรื่องของประโยชน์ของนมแม่ วิธีการให้นมลูก การบีบเก็บน้ำนม การให้นมจากถ้วย การฉีดวัคซีน พัฒนาการเด็ก (พร้อมกระเป๋าสาธิต) โดยลำดับดังนี้

1.1  แนะนำตัวและจุดประสงค์การมาเยี่ยมหลังคลอด

1.2  ประเมินความรู้ ความเข้าใจในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ปัญหาที่พบในมารดาหลังคลอดและให้คำแนะนำ (Empowerment) เป็นรายบุคคล ตามสภาพปัญหาที่พบ รวมถึงการให้ความรู้และคำแนะนำการบีบเก็บน้ำนมให้แก่มารดาที่ต้องไปทำงานนอกบ้าน แจกเอกสารคู่มือ

1.3  ให้คำแนะนำแก่ญาติผู้ที่มีส่วนสำคัญในการดูแลมารดาและทารกที่บ้านเพื่อให้เกิดความรู้ความเข้าใจที่ตรงกัน

1.4  ให้คำแนะนำเกี่ยวกับเรื่องพัฒนาการเด็ก ความสำคัญและการลงบันทึกพัฒนาการ การใช้สมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก (สมุดสีชมพู )ความรู้เกี่ยวกับวัคซีน และการบันทึกกราฟการเจริญเติบโต

1.5  ให้ช่องทางการติดต่อเพื่อขอคำปรึกษาโดยให้เบอร์โทรศัพท์มือถือเจ้าหน้าที่แก่มารดาหลังคลอดที่ติดตามเยี่ยมทุกราย (เมื่อมีปัญหาสามารถติดต่อสอบถามได้ทันที)

  1. วางระบบติดตามเยี่ยมอย่างต่อเนื่องและเป็นไปในทางเดียวกัน

2.1  ติดสัญลักษณ์ที่หน้าปกสมุดสีชมพูและO.P.D. card ลูกที่ได้รับการติดตามเยี่ยมหลังคลอดด้วยสติ๊กเกอร์รูปหัวใจเพื่อเป็นสื่อแทนกำลังใจให้แก่มารดาและเป็นสื่อให้แก่เจ้าหน้าที่อื่นให้เข้าใจตรงกันว่ามารดาหลังคลอดรายนี้ได้ผ่านการให้ความรู้จากการติดตามเยี่ยมหลังคลอดครั้งที่ 1 แล้ว

2.2  ลงบันทึกการให้คำแนะนำโดยบันทึกด้วยตรายางโครงการสานใจด้วยสายใยรักที่ O.P.D. card ลูกและด้านหลังสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก

2.3  ลงบันทึกรายชื่อมารดาหลังคลอด เบอร์โทรติดต่อและให้มารดาเซ็นชื่อกำกับภายหลังการให้คำแนะนำแล้ว ลงในสมุดเยี่ยมหลังคลอด

2.4  วิเคราะห์และประเมินผลหลังการดำเนินงาน โดยเก็บข้อมูลที่แผนกตรวจหลังคลอดและคลินิก สุขภาพเด็กดี จากการที่มารดาหลังคลอดพาบุตรมาฉีดวัคซีน โดยจัดทำแบบฟอร์มลงบันทึกมารดาที่สามารถเลี้ยงลูกด้วยนมแม่และลงบันทึกพัฒนาการลูกได้ครบถ้วนในช่วงอายุ 2 ,4 และ 6 เดือน

2.5  สร้างแรงจูงใจแก่มารดาที่สามารถเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว 6 เดือน และลงบันทึกพัฒนาการลูกได้อย่างถูกต้องครบถ้วน โดยจัดทำการ์ดติดหน้าสมุดสีชมพู และถ่ายรูปลูกลงบนการ์ด

กิจกรรมในชุมชน

ทีมงานด้านอนามัยแม่และเด็กร่วมกับ อสม. ตำบลท่าม่วงวางแผนการดำเนินงาน โดยได้รับความร่วมมือจากเทศบาล สมาชิกชมรมสายใยรัก คณะกรรมการชุมชน สมาชิกชุมชน โรงเรียน  และผู้นำท้องถิ่น ร่วมดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ดังนี้

- กิจกรรมให้ความรู้หญิงตั้งครรภ์/หลังคลอด แบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบ/แบ่งละแวกรับผิดชอบมอบหมาย อสม. โดยเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลเป็นที่ปรึกษา ในการติดตามค้นหาเริ่มต้นตั้งแต่หญิงตั้งครรภ์ แนะนำให้ฝากครรภ์ คอยดูแลให้คำแนะนำต่าง ๆ ชักชวนเข้าร่วมเป็นสมาชิกชมรมสายใยรัก

- กิจกรรมเยี่ยมบ้าน โดย อสม.และสมาชิกชมรมสายใยรัก เพื่อช่วยเหลือการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ชักชวนให้แม่หลังคลอด เลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว 6 เดือน หลังจากนั้นเลี้ยงควบคู่อาหารตามวัยมีการส่งต่อแม่หลังคลอดที่มีปัญหาเรื่องการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ให้เจ้าหน้าที่โรงพยาบาลดูแลช่วยเหลือต่อไป

- กิจกรรมฝึกอาชีพ ชมรมสายใยรักได้ทำการอบรมฝึกอาชีพการสานตะกร้าให้กับ สมาชิกชมรมสายใยรัก ที่มีอาชีพแม่บ้าน เพื่อให้สมาชิกเกิดอาชีพและมีรายได้ ไม่ต้องออกทำงานนอกบ้าน มีเวลาดูแลลูกด้วยตนเองและเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ได้ต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน

- กิจกรรมจิตอาสาสายใยรัก โดยการแบ่งวันให้สมาชิกชมรมสายใยรักทำหน้าที่เปรียบเสมือนแม่คนที่ 2 ให้คำแนะนำหญิงหลังคลอดที่ตึกคลอดของโรงพยาบาลในเรื่องของประโยชน์ของนมแม่ วิธีการให้นมลูก การบีบเก็บน้ำนม การให้นมจากถ้วย พร้อมถ่ายทอดประสบการณ์ของตนเองร่วมกับให้กำลังใจหญิงหลังคลอด

- กิจกรรมสายสัมพันธ์เครือญาติ โดยโรงพยาบาลท่าม่วงร่วมกับเทศบาลท่าม่วง จัดประกวดการเล่านิทานจากผู้สูงอายุ สมาชิกในครอบครัวเช่น แม่ พ่อ ลุง ป้า เพื่อเป็นการรณรงค์ให้เกิดความรักความผูกพันในครอบครัวและเป็นการกระตุ้น พัฒนาการสมวัยแก่เด็ก

- โครงการคาราวานเสริมสร้างเด็ก เป็นโครงการที่ได้รับความร่วมมือจากโรงเรียน และครอบครัว ในการดูแลเด็กตั้งแต่ 3 – 6  ปี โดยการจัดกิจกรรมในโรงเรียน มีการเล่านิทาน การร้องเพลง การวาดรูประบายสี และมีเวทีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับปัญหาในการดูแลลูกพร้อมให้คำแนะนำในการแก้ไขปัญหาจากประสบการณ์ตรงของกลุ่มสมาชิกชมรมสายใยรักและเจ้าหน้าที่โรงพยาบาล

- โครงการห้องสมุดเคลื่อนที่ เป็นการรณรงค์ให้ความรู้หญิงหลังคลอดในการเลี้ยงดูลูกและการดูแลตนเอง  โดยการให้ยืม วารสาร หนังสือ คู่มือการเลี้ยงลูก ให้กับสมาชิกชมรมสายใยรัก ได้อ่านเดือนละ 2 ครั้ง

- โครงการวิทยุชุมชน จัดให้ข่าวสารด้านอนามัยแม่และเด็กผ่านเสียงตามสายและวิทยุ ชุมชนโดย    อสม. และสมาชิกชมรมสายใยรัก

ประสิทธิผล  :

- อัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่เพิ่มขึ้นจาก ปี พ.ศ.2550 ร้อยละ 25.93  เป็นร้อยละ  38.99% ในปี พ.ศ.2552 และในปี 2553 ตั้งแต่ มกราคม-พฤษภาคม เป็นร้อยละ 77.77

- อัตราของมารดาที่มีการลงบันทึกพัฒนาการเด็กเพิ่มจากร้อยละ 5  เป็นร้อยละ 77.77

- ความพึงพอใจของผู้รับบริการ จากการสอบถามผู้รับบริการหลังจากการใช้บริการตามโครงการสานใจด้วยสายใยรัก พบว่าผู้รับบริการทุกรายมีความพึงพอใจ  เพราะได้รับรู้และเข้าใจเกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ปัญหาที่อาจพบหลังคลอด การบันทึกพัฒนาการเด็ก มารดามีความมั่นใจว่าสามารถเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ได้เพิ่มขึ้น และพึงพอใจในการที่เจ้าหน้าที่ให้เบอร์โทรศัพท์มือถือ เพราะจะเป็นช่องทางที่มารดาหลังคลอดสามารถปรึกษาปัญหาได้อย่างสะดวกรวดเร็ว

- ความพึงพอใจของเจ้าหน้าที่

 กลุ่มเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชน : มีความพึงพอใจมาก เพราะเมื่อไปเยี่ยมหลังคลอดต่อที่บ้าน พบว่ามารดาหลังคลอดมีความรู้ความเข้าใจในการปฏิบัติตัวหลังคลอดและเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวโดยไม่ได้ให้อาหารอื่น มีการลงบันทึกพัฒนาการและภาวะโภชนาการด้วยความใส่ใจและเข้าใจ

ห้องหลังคลอด : มีความพึงพอใจโครงการนี้เนื่องจากทำให้มารดาและทารกได้รับการดูแลครบวงจร มีความรู้เข้าใจเรื่องการให้และประโยชน์ของนมแม่อย่างลึกซึ้ง สร้างแรงจูงใจและมั่นใจในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ รวมทั้งเกิดความตระหนักถึงความสำคัญของการติดตามและบันทึกพัฒนาการและภาวะโภชนาการของเด็กมากขึ้น

งานบริการคลินิกพิเศษ : มีความภาคภูมิใจที่พบว่ามารดาหลังคลอดมีความรู้และเข้าใจเรื่องการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ และปฏิบัติได้อย่างถูกต้องรวมถึงการดูแลด้านภาวะโภชนาการเด็กรวมและให้ความสำคัญในการบันทึกติดตามอย่างต่อเนื่อง และมีความมั่นใจว่าตนเองสามารถเลี้ยงลูกได้อย่างมีคุณภาพอย่างแท้จริง