PRA หรือชื่อเต็มคือ Participatory Rural Appraisal หมายถึง การวิเคราะห์ชุมชนแบบมีส่วนร่วม  ปัจจุบันเริ่มเป็นที่รู้จักและนำไปใช้กับกลุ่มเป้าหมายหลายประเภทในพื้นที่ต่างๆ  ผลการนำไปใช้พบว่า แนวคิด  หลักการ และกระบวนการ PRA มีความเหมาะสมเพื่อนำผลการวิเคราะห์ไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในด้านต่างๆ รวมทั้งเป็นประโยชน์ต่อการจัดกิจกรรมต่างๆด้วย จึงขอนำเนื้อหาที่เป็นประโยชน์ต่อการจัดกิจกรรมค่ายดังนี้  

การจัดเตรียมการจัดกิจกรรม PRA

ก่อนการจัดกิจกรรม วิทยากรควรเตรียมการในเรื่องดังนี้

1.เตรียมกลุ่มเป้าหมาย ·       ก่อนเริ่มกิจกรรมหากวิทยากรเข้าไปทำความรู้จักหรือสร้างความสัมพันธ์กับผู้เข้าร่วมกิจกรรมก่อนก็จะเป็นการสร้างความคุ้นเคย ไม่เป็นคนแปลกหน้าต่อกัน จะช่วยให้การแสดงออกต่อกันเป็นไปโดยธรรมชาติ ·       ศึกษาข้อมูลพื้นฐานของกลุ่มผู้ที่มาเข้าร่วมกิจกรรม เช่น พื้นฐานทางครอบครัว การศึกษา ธรรมเนียม ประเพณี ข้อมูลเหล่านี้สามารถนำมาเป็นประเด็นในการพูดคุยได้

2.เตรียมสถานที่จัดกิจกรรม ·       หลักการของ PRA เน้นความเสมอภาค การจัดที่นั่งที่สอดคล้องที่สุดคือการนั่งพื้น  การจัดสถานที่จึงควร เป็นพื้นราบเรียบ พื้นดิน  ใต้ร่มไม้ มีแสงสว่างพอสมควร สะดวกต่อการจัดกิจกรรม บรรยากาศสบายๆไม่เป็นทางการ ไม่มีผู้คนพลุ่กพล่าน

3.การนัดหมายกลุ่มเพื่อทำกิจกรรม ·       การนัดหมายกลุ่มควรให้ทางกลุ่มเป็นผู้กำหนดเอง แต่หากวิทยากรกำหนดไว้แล้วเป็นตารางกิจกรรม ควรถามความคิดเห็นจากทางกลุ่มเพื่อถือเป็นการตกลงร่วมกัน ในการนัดหมาย วิทยากรต้องสำรวจความเรียบร้อยของสถานที่ก่อนจะมีการจัดกิจกรรมทุกครั้ง  และวิทยากรต้องอดทนเพราะบางกลุ่มอาจมาล่าช้า ไม่พร้อมเพรียงกัน วิทยากรอาจต้องมีกิจกรรมสำรองระหว่างรอเวลานานๆ

4.เตรียมกิจกรรมสำรอง ·       การจัดกิจกรรม ทุกครั้งจะต้องมีกิจกรรมสำรองไว้ทุกครั้ง เพราะกิจกรรมที่ตั้งไว้อาจจัดไม่ได้ด้วยเหตุผลต่างๆ วิทยากรจะได้นำกิจกรรมสำรองมาใช้ ·       ในการตั้งคำถาม ควรเตรียมเผื่อไว้ หรือตั้งคำถามในหลายลักษณะ เพื่อช่วยให้เข้าใจประเด็นชัดเจน

5.       เตรียมวัสดุ อุปกรณ์ให้พร้อม ·       วัสดุ อุปกรณ์ เตรียมไว้สำรองด้วยเผื่อต้องแบ่งกลุ่มเพิ่มถ้ามีคนจำนวนมาก  

การจัดกิจกรรม PRA             เมื่อเตรียมทุกอย่างพร้อมแล้ว ต่อไปคือการจัดกิจกรรมกับกลุ่ม ตามลำดับดังนี้

1.การจัดกิจกรรมเตรียมความพร้อม ·       แนะนำตัว /ละลายพฤติกรรม

·       กิจกรรมเตรียมความพร้อม

-           ปฐมนิเทศ / การชี้แจงกิจกรรม

-           เล่นเกมสนุกๆใช้เวลาเล็กน้อยแต่ได้สาระ

2.แบ่งกลุ่มเป็นกลุ่มขนาดเล็ก การแบ่งเป็นกลุ่มเล็กเพื่อ

-     ทุกคนมีส่วนร่วมเต็มที่

-     ลดพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมบางอย่างเช่น การพูดมาก การพูดโอ้อวด

-      รู้จักสนิทสนมง่าย การแบ่งกลุ่มทำได้หลายวิธี เช่น

-ใช้การนับ ต้องการให้มี 5 กลุ่มก็ให้นับ 1- 5 แล้วรวมคนนับเลข 1 เข้าเป็นกลุ่มเดียวกัน -ใช้อายุ วัน เดือน ปี เกิดแบ่ง วิธีนี้ทำให้ทราบข้อมูลผู้เข้าร่วมกิจกรรมด้วย

3.เริ่มทำกิจกรรม ต่างๆ ตามที่ทางวิทยากรเตรียมมา 4.คอยสังเกตและเข้าไปช่วยเหลือ

-           การแลกเปลี่ยนความคิดเห็นมีความเสมอภาคหรือไม่ ถ้าพบว่าไม่มีความเสมอภาคต้องเข้าไปช่วยแก้ไข

-           พฤติกรรมที่จะต้องพิจารณาแก้ไขคือ พฤติกรรมที่ขัดขวางการทำงานและความก้าวหน้าของกลุ่ม ได้แก่

-           ขี้อาย นั่งเฉยๆ ลังเล -           พูดมาก โอ้อวด

-           ไม่ฟังความคิดเห็นคนอื่น ชอบโต้แย้ง

-           ล้อเลียนเพื่อน  หัวเราะเยาะความคิดเพื่อน

-           ทำตลก ดึงความสนใจเพื่อน

-           พูดจาก้าวร้าว ไม่สุภาพ พฤติกรรมดังกล่าว หากเห็นว่าทำให้กิจกรรมกลุ่มไม่ก้าวหน้า วิทยากรต้องเข้าไปแก้ไขอย่างละมุนละม่อม อย่าสั่ง วิธีที่เหมาะคือ

-           พยายามให้ทุกคนมีส่วนร่วม  ชักชวนคนที่ไม่พูดให้ได้พูดแสดงออกบ้าง เช่น น้องส้มคิดว่าอย่างไงบ้างค่ะ

-           ให้ผู้ที่พูดมากให้โอกาสคนอื่นพูดบ้าง เช่น ไหน เราฟังน้องออมเล่าบ้างดีไหมค่ะน้องตูม

-           เสนอทางเลือกให้กลุ่มพิจารณา หากกลุ่มคิดไม่ออก เวลาใกล้หมดแล้ว

-           กระตุ้นให้กลุ่มรีบคิด โดยอาจยื่นข้อเสนอหากคิดเสร็จเร็วจะพาเล่นเกม

-           ผู้ที่ทำตัวเป็นปัญหาต่อกลุ่มมากอาจต้องเชิญมาคุยเป็นการส่วนตัว

5.จดบันทึกปรากฎการณ์ในกลุ่ม

-           บรรยากาศการแลกเปลี่ยน และการทำกิจกรรม

-           สนุกสนาน  ผ่อนคลาย

-           เครียด

-           เฉื่อยชา

-           การมีส่วนร่วมของผู้เข้าร่วมกิจกรรมแต่ละคน

-           ปัญหาและการแก้ปัญหา

-           ระยะเวลาที่ใช้ในการทำกิจกรรม

-           เก็บผลงานของทางกลุ่ม หรือจำลองผลงาน

6.สรุปกิจกรรม หลังจากบันทึกปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นภายในกลุ่มแล้ว เราควรมีการสรุปภาพรวม และรายบุคคลของทั้งกลุ่ม ว่าเป็นอย่างไร เช่น

-           การช่วยเหลือ เอื้ออาทรกันภายในกลุ่ม

-           การสร้างปัญหาและการแก้ไขปัญหา

-           การยอมรับความคิดเห็น

-           ความเป็นผู้นำผู้ตามของแต่ละคน

-           ความพึงพอใจในแต่ละกิจกรรมของแต่ละคน

7.ประเมินกิจกรรม หากต้องการทราบว่าผู้เข้าร่วมกิจกรรมมีความพอใจในกิจกรรมหรือไม่เราควรให้ผู้เข้าร่วมประเมินกิจกรรม โดยการ

-           ถามความรู้สึกแต่ละคน

-           เขียนภาพหน้าคน 3 แบบ ยิ้ม J (พอใจ)  เฉยๆ  (ปานกลาง)  หน้าเบ้  (ไม่พอใจ)  แล้วให้แต่ละคนออกไปกาใต้ภาพที่ตรงกับความรู้สึกของตน

-           แจกแผ่นกระดาษที่ตัดไว้ แล้วให้เขียนแสดงความรู้สึก

-           ติดแผ่นกระดาษเปล่าไว้แล้วให้ออกไปเขียนแสดงความรู้สึก

8. สรุปบทเรียนของ Leader             เมื่อกิจกรรมสิ้นสุดลง Leader ควรมีการสรุปบทเรียนให้กับตัวเอง เช่น

-           ข้อผิดพลาด ข้อบกพร่อง เกิดอะไร วิธีที่แก้ไขใช้ได้หรือไม่ อย่างไร หากไม่ได้ จะมีวิธีการแก้ไขอย่างไร -           ความสำเร็จในการทำงานครั้งนี้คืออะไร

-           ความประทับใจในการทำงาน มีอะไรบ้าง

-           สิ่งที่เรียนรู้เพิ่มเติมจากการทำงาน