“OM เป็นเครื่องมืออย่างหนึ่ง ใครๆก็อาจจะนำไปใช้ได้ แต่จะเกิดผลดีหรือไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่ง จุดเด่นของ OM คือการตั้งเป้าประสงค์หรือวัตถุประสงค์เป็นพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปของกลุ่มเป้าหมาย”

ผู้เขียนได้มีโอกาสนั่งฟังเรื่องเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับ OM ต่อ ในรูปแบบของการนำเสนอผลงานที่ได้จาก แนวคิดและประสบการณ์เกี่ยวกับการนำกระบวนการ OM ไปใช้เป็นเส้นทางลัดในการพัฒนาคุณภาพ โดยทางโรงพยาบาลต่างๆร่วมมือกับชุมชน การค้นหาหุ้นส่วนที่จะนำไปสู่ความสำเร็จ (Direct Partner) หรือหุ้นส่วนที่จะช่วยสนับสนุนหรือผลักดัน (Strategic Partner) เป็นผลให้เกิดการพัฒนาคุณภาพที่ดีขึ้น เป็นผลลัพธ์ของพลังคุณภาพ

ขอสรุปเพียงบางประเด็นที่ผู้เขียนพอเก็บได้ ซึ่งอาจจะเป็นความยากโดยส่วนตัวของผู้เขียนเพราะขาดประสบการการทำงานในชุมชน การดึงประเด็นตรงใจชาวชุมชนจึงอาจไม่ปรากฏให้เห็น

เริ่มจากการกล่าวนำของ รศ.นพ.อำนาจ ศรีรัตนบัลล์ ที่เชื่อมโยงทฤษฎีและแนวคิดของ OM ในช่วงแรกเข้าสู่การนำมาเป็นตัวช่วยในการพัฒนางานของโรงพยาบาลต่างๆ โดยเริ่มจาก

 1. เครือข่ายการคัดกรองมะเร็งปากมดลูก "รพ.ส่งเสริมสุขภาพตำบลส้มป่อย"

เป็นความพยายามให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหา โดยลงในพื้นที่เพื่อดูพฤติกรรมการดำเนินชีวิตและสังเกตเวลาทำงานของชาวบ้าน แล้วนำมาปรับเวลาการออกให้บริการประชาชนตามเวลาที่เหมาะสม เอื้อกับประชาชนมากขึ้น

มีการใช้เครือข่ายในชุมชนเป็นทุนได้แก่ ปราชญ์ชาวบ้าน อบต. พระภิกษุ โรงเรียน ชมรมต่างๆ  พึ่งวัฒนธรรม/พิธีกรรมในชุมชน และบุคลากรด้านสุขภาพอื่นๆ

ใช้พลังเครือข่ายเพื่อนช่วยเพื่อน, คนใกล้ชิดชวนกัน, สามีชวนภรรยา หรือลูกชวนแม่ ซึ่งจะกระตุ้นให้กลุ่มเป้าหมายเข้ารับการตรวจมากขึ้น

ผลลัพธ์สุดท้ายคือ กลุ่มคนที่ไม่ได้รับการตรวจได้รับการตรวจเพิ่มขึ้น  ชุมชนพอใจในการจัดทำเครือข่าย

  2. ขยายเครือข่ายสายใยรักแห่งครอบครัวด้วย OM "รพ.หนองวัวซอ"

เป็นการพัฒนาชมรมสายใยรักแห่งครอบครัว โดยการวิเคราะห์ชุมชน (AIC) และประสานภาคีเครือข่ายในชุมชนได้แก่ เทศบาล และเกษตรอำเภอเป็นต้น

  • มีการกำหนดวิสัยทัศน์ พันธกิจ ผลลัพธ์ที่ท้าทาย
  • จัดทำแผนหมู่บ้าน/แผนตำบลร่วมกัน
  • กำหนดแผนงานร่วมกัน, มีการพัฒนาองค์ความรู้ อสม.
  • มีกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพ
  • ดำเนินการเยี่ยมบ้าน

ผลลัพธ์ที่ได้มีทั้ง Expect to see, Like to see  และ Love to see (ที่คาดว่าจะเห็นผลลัพธ์ชัดเจนมากขึ้น)

เป็นผลงานที่ได้รับรางวัลมากมาย

 3. DM TEAM "รพ.แกดำ"

มีการกำหนดวิสัยทัศน์ พันธกิจของกลุ่มผู้ป่วยเบาหวาน ดำเนินกิจกรรมโดยใช้หลัก 3P คือ Purpose, Process และ Performance

ผลลัพธ์ที่ได้ คือ ผู้ป่วยเบาหวานมีการดำเนินชีวิตอย่างปกติและภาคีเครือข่ายสุขภาพมีส่วนร่วมในการค้นหา/คัดกรอง ส่งต่อทันเวลา

 4. รพ.สายใยรักแห่งครอบครัว "รพ.เชียงยืน" 

ดำเนินการโดยเชิญหัวหน้ากลุ่มงานมาหาแนวทางแก้ไขปัญหาร่วมกัน ร่วมกันจัดตั้งทีม จัดทำวิสัยทัศน์และตั้งเป้าหมายคือ ผ่านสายใยรักระดับทอง

จัดทำยุทธศาสตร์โดย

  • ให้เจ้าหน้าที่มีส่วนร่วมทุกระดับ แต่งตั้งคณะกรรมการอนามัยแม่และเด็ก จัดทำเครือข่ายอบรมเจ้าหน้าที่ในรพ.
  • สร้างบรรยากาศ จัดบุคลากร จัดสื่อ วัสดุให้เพียงพอ
  • ให้บริการที่ได้มาตรฐานและปลอดภัย

ผลลัพธ์ที่ได้ คือการเปลี่ยนพฤติกรรมการทำงานของแพทย์ เจ้าหน้าที่ และตัวผู้ป่วยเอง

 5. การพัฒนาเครือข่ายสุขภาพเพื่อการส่งเสริมชุมชนเข้มแข็งพึ่งตนเอง "รพ.วารินชำราบ" 

มีวัตถุประสงค์เพื่อให้เกิดเครือข่ายชุมชนเข้มแข็ง พึ่งตนเองได้

ดำเนินกิจกรรมโดยการเปิดโอกาสให้หลายๆ PCU วางแผนร่วมกัน โดยมีแนวคิดว่า “อ่อนน้อมที่จะเรียนรู้”

ผลลัพธ์ที่ได้

  • เกิดความรู้สึกเป็นสุขทั้งชุมชนและคนทำงาน
  • มีคณะกรรมการสุขภาพจากจิตอาสา เช่นเยาวชน, ปราชญ์ชาวบ้าน
  • เกิดการรวมตัวของกลุ่มพฤติกรรมเสี่ยง
  • ชุมชนมีส่วนร่วมในการตัดสินใจดำเนินการเอง เป็นความภาคภูมิใจ

 

 

สุดท้าย รศ.นพ.อำนาจ ศรีรัตนบัลล์กล่าวว่า

“OM เป็นเครื่องมืออย่างหนึ่ง ใครๆก็อาจจะนำไปใช้ได้ แต่จะเกิดผลดีหรือไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่ง  จุดเด่นของ OM คือการตั้งเป้าประสงค์หรือวัตถุประสงค์เป็นพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปของกลุ่มเป้าหมาย”

 

อาจารย์กล่าวอีกว่า “ผลลัพธ์ที่ปรากฏที่เห็นคล้ายว่าเกิดจากพลังของ OM เป็นเหตุให้การทำ OM ได้สำเร็จ แต่แท้จริงแล้วเป็นพลังคุณภาพที่มีอยู่เดิมในองค์กรต่างหาก  มิได้เป็นผลจากพลังการใช้ OM  แต่ประการใด”

 

โดยสรุป การดำเนินกิจกรรมคุณภาพให้สำเร็จอาจไม่จำเป็นต้องใช้ OM เสมอไป แต่อาจพิจารณาเลือกใช้ OM อย่างเหมาะสม หรือใช้ให้เป็นเครื่องมือหนึ่งที่ช่วยเสริมการพัฒนาคุณภาพองค์กรได้นั่นเอง