การจัดการดีที่สุด คือ การไม่ต้องจัดการอะไรอีกต่อไป ทุกอย่างทำหน้าที่ของตัวเอง อย่างสมบูรณ์ (บูรณาการ)

ตั้งแต่ผมสอนวิชาการจัดการทรัพยากร และทำงานเชิงการจัดการทรัพยากรดิน น้ำ ป่าไม้ และชุมชนมาก็เกือบยี่สิบปี ทำให้พบประเด็นที่สำคัญในระบบคิดทั้งของชาวบ้านและนักศึกษา ว่า

เวลาพูดถึงการจัดการทรัพยากร คนส่วนใหญ่จะมองว่าเป็นการหาทรัพยากรเพิ่มเติม จากที่มีอยู่แล้วหรือไปจัดการในส่วนที่ไม่ใช่ของตนเอง (ที่ไม่ใช่ทรัพยากรของตนเอง แต่อย่างใด)

ดังนั้นทุกครั้ง ดูเหมือนว่าผมจะต้องย้ำว่า

  1. ทรัพยากร คือสิ่งที่เรานำมาใช้ได้ หรือ ส่วนใหญ่ก็คือ ที่มีอยู่แล้ว
  2. การจัดการ ต้องเริ่มที่ “ความรู้” ในการนำมาใช้ อย่างถูกต้องและคุ้มค่า
  3. ความรู้ที่สำคัญคือ ความรู้ที่มีอยู่แล้ว ทั้งในพื้นที่และชุมชน
  4. ความรู้ใหม่ หรือทรัพยากรใหม่ๆ อาจหาเพิ่มอีก เมื่อใช้ความรู้และทรัพยากรเดิมจน “เต็มที่” แล้ว

นี่คือหลักการเบื้องต้นที่ลดปัญหาการจัดการ และการแก่งแย่งแข่งขัน จนทำให้เกิดการ “ทำลาย” มากกว่าการ “จัดการ”

ยกตัวอย่างง่ายๆ ที่ผมเรียนมาด้วยตนเอง ก็คือ

การจัดการดิน คือการดูแลดินให้มีความอุดมสมบูรณ์ โดยการไม่ทำลายดิน ไม่ไถ ไม่ใช้สารพิษ

ที่ชาวบ้าน หรือนักวิชาการทั่วไปมักเริ่มว่า

“การจัดการดิน” คือ การถางป่า การกำจัดวัชพืช การไถพรวน และการใส่ปุ๋ย

ที่มักมีผลในการทำลายโครงสร้าง ระบบนิเวศของดิน และความสามารถของดินที่จะทำให้พืชเจริญเติบโตได้ดี

จนทำให้เกิดความจำเป็นที่ต้องไปพึ่งพาปัจจัยภายนอก ความยากจน และความเสื่อมโทรมสารพัดด้าน

หรือการจัดการน้ำ ก็คือการอนุรักษ์ ดูแล และใช้ประโยชน์น้ำที่มี ให้คุ้มค่า มากกว่าจะหาน้ำเพิ่ม

ที่ผมพบว่า

บางที คนทั่วไปก็ชอบบ่นว่าขาดแคลนน้ำ ทั้งๆที่ ใช้น้ำที่มีอยู่ในพื้นที่ยังไม่ถึง ๓๐ %

หรือ บ่นว่ายากจน ทั้งๆที่ใช้เงินสุรุ่ยสุร่าย แบบไม่วางแผน และแบบไม่เห็นคุณค่าของเงิน

ด้านต้นไม้ ป่าไม้ ก็ชอบบ่นว่ามีน้อย แต่ไม่เคยคิดดูแลของที่มีอยู่แล้ว หรือปลูกเพิ่มให้มีมากขึ้น

และในเชิง "บูรณาการ" ก็ชอบคิดแบบทีละส่วน ไม่มององค์รวมที่สมบูรณ์แบบ

เช่น ไม่มองระบบนิเวศที่สมบูรณ์ แต่ชอบมองว่า ต้นไม้บังแสง แย่งอาหารพืช มองพืชที่ขึ้นอยู่แบบธรรมชาติว่าเป็น “วัชพืช” มองสัตว์ต่างๆว่าเป็น “ศัตรูพืช” จนต้อง “รีบทำลาย” ก่อนที่จะเห็นคุณค่า และความดีในมุมอื่นๆ

ในตัวอย่างนี้ ผมได้จัดการแบบ “ไม่ทำลาย” แต่พึ่งพาอาศัยกัน จนได้ความรู้ใหม่ จาก “ความรู้เดิมที่มีอยู่แล้ว ในชุมชน” เพียงแต่นำกลับมาใช้ใหม่อย่างถูกต้องเท่านั้น

ก็คือการสร้างความสมบูรณ์ (บูรณาการ) จนทำให้ไม่ต้องทำอะไร

จนมาถึงจุดที่ว่า

การจัดการดีที่สุด คือ การไม่ต้องจัดการอะไรอีกต่อไป ทุกอย่างทำหน้าที่ของตัวเอง อย่างสมบูรณ์ (แบบ "บูรณาการ")

นี่คือคำตอบของคำว่า “การจัดการทรัพยากรแบบบูรณาการ” ครับ