ความเข้าใจท้องถิ่นอย่างคนใน จะทำให้กิจกรรมสาธารณสุขร่วมกับชาวบ้านเป็นไปอย่างธรรมชาติที่หลากหลายในกิจกรรม เปลี่ยนแปลงไปตามสิ่งแวดล้อมที่ถูกกำหนดโดยธรรมชาติและมีความเอื้ออาทรซึ่งกันและกัน

ความเข้าใจท้องถิ่นอย่างคนใน จะทำให้กิจกรรมสาธารณสุขร่วมกับชาวบ้านเป็นไปอย่างธรรมชาติที่หลากหลายในกิจกรรม เปลี่ยนแปลงไปตามสิ่งแวดล้อมที่ถูกกำหนดโดยธรรมชาติและมีความเอื้ออาทรซึ่งกันและกัน

ประโยคข้างบนที่ทำให้พอลล่าได้เรียนรู้จากรพร.ด่านซ้าย ท่านผอ.นพ.ภักดี ท่านกล่าวถึง การมีส่วนร่วมกับชุมชนอย่างแท้จริงนั้น ต้องมาจากความเข้าใจท้องถิ่น เข้าไปกลมกลืนเหมือนเป็นเขา เข้าถึงเขา เราถึงจะทำงานหรือสร้างสรรค์กิจกรรมที่สอดคล้องกับเขา เป็นกิจกรรมที่เป็นไปอย่างธรรมชาติด้วยความเอื้ออาทรอย่างแท้จริง และนั่นคือการไปสู่ความยั่งยืนของชุมชน ของการพัฒนาความคิดและจิตใจของบุคลากรสาธารณสุขที่เข้าใจคน เข้าใจวัฒนธรรมของชาวบ้าน เข้าใจมากกว่าโรคที่เขาเป็น เข้าถึงความเป็นมนุษย์ของเขา...

            

แล้วถ้าท่านเป็นแพทย์ ทันตแพทย์ เป็นคนกรุงเทพ คนเมืองที่จบใหม่แล้วต้องไปใช้ทุนที่ต่างจังหวัด ชีวิตเปลี่ยนไป แต่ทำอย่างไรถึงจะเข้าถึงชาวบ้านได้ วันนี้พอลล่ามีตัวอย่างจากทันตแพทย์หนุ่ม น้องใหม่ หน้าใสปิ๊ง...จากรพ.ปทุมราชวงศา จ.อำนาจเจริญ วิธีคิดของเขาน่าสนใจมากๆ แค่สามเดือน หลังจากมาทำงานที่รพ.ปทุมราชวงศา ...ชีวิตและวิธีคิดของเขาเปลี่ยนไปมากมาย จากคำถามที่เขาเคยถามว่า ผมมาทำอะไรที่นี่...เขาเริ่มจะได้คำตอบแล้วจริงว่าเขามาทำอะไรและได้อะไร ให้กำลังใจเขาหน่อยนะคะ ทันตแพทย์กฤษฎ์  ตั้งกงพานิช

 

“ผมมาทำอะไรที่นี่”

                ระหว่างที่ผมกำลังนั่งรถโรงพยาบาลไปออกหน่วยกับพี่ทันตาภิบาลและพี่ผู้ช่วย ตัวผมเองรู้สึกตื่นเต้นมาก เนื่องจากเป็นการออกหน่วยทันตกรรมครั้งแรก สายตาผมพยายามจับจ้องไปกับวิวทิวทัศน์ต่างๆ ที่ผ่านไปอย่างช้าๆ มีบ้านเรือนเรียงรายอยู่ติดๆกันหลายๆหลังสลับกับต้นไม้ใหญ่หลายต้น ถนนส่วนใหญ่เป็นถนนลูกรัง มีลักษณะเป็นหลุมเป็นบ่อ หันไปข้างหลังก็เห็นแต่ฝุ่น ทำให้ผมนึกถึงคำพูดที่เคยได้ยินอยู่บ่อยๆว่า งานออกหน่วยเป็นงานที่หนักและเหนื่อย ร้อนก็ร้อน ค่าตอบแทนก็ไม่ได้ แต่ผมก็ไม่ได้ปักใจเชื่อเสียทั้งหมด และพร้อมที่จะเดินหน้าหาคำตอบหรือความจริงให้ได้!!!

            

                พอไปถึงที่หมู่บ้านนาตากล้า ผมเห็นผู้เฒ่าผู้แก่หลายคนมายืนต่อแถวขอบัตรนัด บ้างก็ถือไม้เท้ายืนหลังงอๆ บ้างก็เคี้ยวหมากหมับๆ ยืนไปคุยกันไปเหมือนตลาดนัดก็ว่าได้ ผมรีบเดินเข้าไปในหน่วย เผื่อว่าจะมีอะไรให้ผมพอช่วยได้ แต่กลับเป็นพี่ๆที่นั่นรีบเอาข้าวต้มและผลไม้มาให้ผมทานรองท้องก่อน ด้วยความที่วันนี้คนไข้เยอะมาก หลังทานเสร็จผมก็รีบไปทำคนไข้ โดยเริ่มฉีดยาชาคนไข้คนแรกก่อน แล้วให้คนไข้ไปบ้วนน้ำ นั่งรอให้ยาชาออกฤทธิ์ก่อนสักครู่ จากนั้นก็ฉีดยาชาคนที่ 2 และ 3 ตามมา แล้วค่อยไปถอนฟันคนไข้คนแรก โดยรักษาภายใต้ aseptic technique และยึดตามหลักวิชาการอย่างเคร่งครัด คนไข้ส่วนใหญ่ที่นี่เป็นผู้สูงอายุ แต่ละคนมักชอบเล่าเรื่องราวต่างๆให้ผมฟัง เรื่องดำนาบ้าง เรื่องอาหารการกินบ้าง  บ้างก็เล่าถึงปัญหาต่างๆในช่องปาก ฟังไปก็เพลินดี ผมรู้สึกได้ถึงความน่ารักและเป็นกันเองของท่านมาก

            

                นอกจากนี้ผมยังได้มีโอกาสไปเยี่ยมบ้านในละแวกใกล้เคียงกับพี่ อสม. ผมเห็นยายชราวัย 80 ปี ซึ่งนั่งอยู่บนกระท่อมไม้เก่าๆ หลังคามุมจาก มีรูรั่วอยู่หลายรู พื้นไม้ที่คุณยายนั่งอยู่ก็เป็นไม้ผุๆแทบต้อนรับผู้มาเยือนไม่ได้เลย คุณยายมีโรคประจำตัว คือความดันโลหิตสูง และเป็นโรคต้อกระจกในตาทั้งสองข้าง   ทำให้ทุกวันนี้คุณยายมองเห็นความเปลี่ยนแปลงของทุกๆสรรพสิ่งบนโลกนี้อย่างเลือนลาง แม้กระทั่งตัวของท่านเอง คุณยายเล่าเรื่องต่างๆ ให้ผมฟัง ดวงตาที่มีต้อกระจกจะมีน้ำตาไหลออกมาปนเปื้อนหน้าอยู่ร่ำไป มันทำให้ผมรู้สึกได้ถึงความทุกข์นอกเหนือจากความเจ็บปวดที่คุณยายได้รับอยู่ ผมและพี่ อสม.ปรึกษากัน และยินดีที่จะให้เงินคุณยายไว้ซื้อของ โดยผมคิดในใจว่าเงินจำนวนนี้แม้มันไม่มากสำหรับคนทั่วไปแต่มันอาจมีคุณค่ามากเหลือเกินสำหรับคนที่ทุกข์ยาก คนที่ต้องการความช่วยเหลืออย่างเช่นคุณยาย และสิ่งหนึ่งที่ทำให้ผมสัมผัสได้ในตอนนั้น ก็คือ

“ความสุข” ที่ได้มีโอกาสให้    พอนึกถึงคำพูดที่ว่า การออกหน่วยเป็นงานที่หนักและเหนื่อย ไม่ได้ค่าตอบแทน จริงๆแล้วคนเหล่านี้หารู้ไม่ว่าการที่เราได้ดูแลคนทั้งคน มันมีค่ามากมหาศาลที่ไม่สามารถแลกเปลี่ยนเป็นเงินได้ เพราะคุณค่ามันคือความสุข สุขที่ได้เห็นความทุกข์ของคนอื่นลดน้อยลงหรือหมดไป

               

           

หลังจากผมได้เริ่มทำงานมาประมาณ 3 เดือน ได้เรียนรู้สิ่งต่างๆมากขึ้น มีประสบการณ์มากขึ้น ทำให้รู้ว่าเวลาทำให้คนเปลี่ยนได้จริงๆ เมื่อก่อนเวลาผมเจอคนไข้จะจำหน้าไม่ได้ ถ้าอ้าปากให้เห็นฟัน         น่ะแหละ อ๋อจำได้ละคนไข้คนนี้เอง แต่เดี๋ยวนี้เห็นคนไข้ เริ่มจำหน้าพ่อแม่ได้ จำญาติๆได้ จำได้ว่าคราวที่แล้วคุยอะไรกันบ้าง คนไข้เล่าอะไรให้ฟังบ้าง ผมเริ่มสนใจว่า ทำไมเด็กคนนี้ฟันผุเยอะจัง ทำไมเด็กคนนี้พ่อแม่ไม่พามาหาหมอด้วยตนเอง ทำไมเราแนะนำคนไข้ไปแล้วแต่เขาไม่ทำอย่างที่เราแนะนำ ผมเริ่มเรียนรู้ที่จะเข้าใจคนไข้ มองความเป็นมนุษย์ของคนไข้ มากกว่าที่จะมองที่ฟันของคนไข้เหมือนแต่ก่อนแล้ว

 

ทันตแพทย์กฤษฎ์  ตั้งกงพานิช

รอยยิ้ม ความสุขของแม่ลูกคู่นี้ เป็นหนึ่งในคำตอบของรพ.ปทุมราชวงศา คะ