• “โมเดลปลาตะเพียน” เป็นบทขยายความของ “โมเดลปลาทู”
• เป็นการขยายความส่วน “หัวปลา” ของ “โมเดลปลาทู”
• เป็นการเตือนสติ ว่าในการทำงาน (และทำ KM) ทุกหน่วยงานย่อยต้องคอยตรวจสอบว่า “หัวปลาเล็ก” ของตน    หันไปทางเดียวกับ “หัวปลาใหญ่” ขององค์กรหรือไม่    ต้องคอยปรับให้ไปทางเดียวกับ “หัวปลาใหญ่” ตลอดเวลา
• “โมเดลปลาตะเพียน” สำคัญมากต่อการมีบรรยากาศที่เป็นอิสระในการปฏิบัติ    ซึ่งเป็นหัวใจของ KM  
• หลักการคือ อิสระในการปฏิบัติ ภายใต้เป้าหมายเดียวกัน   คืออิสระในการปฏิบัติ   แต่ไม่อิสระในการกำหนดเป้าหมาย   ไม่กำหนดเป้าหมายกันไปคน (หรือหน่วยย่อย) ละทางสองทาง 
• “หัวปลาใหญ่” เป็นสิ่งที่ทุกหน่วยงานย่อยร่วมกันกำหนด ที่เรียกว่า วิสัยทัศน์ร่วม (Shared Vision) หรือปณิธานความมุ่งมั่นร่วม (Common Purpose) หรือ เป้าหมายร่วม (Common Goal)    เมื่อร่วมกันกำหนดแล้ว ก็ร่วมกันดำเนินการตามเป้าหมายนั้น    เปรียบเสมือนการที่ “ปลาเล็ก” ทุกตัว “ว่ายน้ำ” ไปในทิศทางเดียวกัน    โดยที่แต่ละตัวมีอิสระในการ “ว่ายน้ำ” ของตนเอง
• ตีความให้ลึกเข้าไปอีก “โมเดลปลาตะเพียน” บอกเราว่า “ปลาใหญ่ / แม่ปลา” (หมายถึงผู้บริหารระดับสูง) ต้องเปิดโอกาสให้ “ปลาเล็ก” มีอิสระในการ “ว่ายน้ำ”   ผู้บริหารระดับสูงมีหน้าที่ “บริหารหัวปลา"    และคอยดูแล “บ่อน้ำ” ให้ “ปลาเล็ก” ได้มีโอกาสใช้ความริเริ่มสร้างสรรค์ของตนในการ “ว่ายสู่เป้าหมายร่วม”

วิจารณ์ พานิช
๘ พค. ๔๙