พืช
สวนของลุงชำนาญยังคงร่มรื่น น่ามานั่งเล่นอยู่เสมอสำหรับรติวิทย์ ลุงชำนาญไม่เคยใช้สารเคมี ปุ๋ยวิทยาศาสตร์ และแม้แต่ยาฆ่าแมลง พืชก็เป็นสิ่งที่มีชีวิต จึงไม่ควรที่จะนำสารเคมีและยาพิษต่างๆ เข้าไปทำร้ายพืชเหล่านั้น
“ ทำอะไรอยู่หรือครับลุง เอ๊ะ แล้วนี่ต้นอะไรครับ เล็ก ๆ น่ารักจังเลย “
“ ชวนชม ลุงกำลังเพาะชวนชม “
“ ลุงครับ ชวนชมเป็นพืชซึ่งประกอบด้วยเซลล์ซึ่งเป็นหน่วยย่อยที่เล็กที่สุด เซลล์ที่เหมือนกันจะทำงานรวมกันเป็นกลุ่มเซลล์ เรียกว่า เนื้อเยื่อ “
“ เรียนมาจากโรงเรียนหรือว่ะ วิทย์ “ ลุงชำนาญหัวเราะ “ลุงรู้แต่ว่า เอาเมล็ดมันมาเพาะ ให้น้ำ และดูแลให้มันโตเท่านั้นแหละ และดูแลส่วนต่าง ๆ หรืออวัยวะของมัน ให้สมบูรณ์ดีที่สุดเท่านั้น “
“ ลุงครับ ต้นไม้มีอวัยวะเหมือนคนเราด้วยหรือครับ “
“ อืม จะเรียกว่าอวัยวะก็ได้น่ะ และก็เป็นอวัยวะทำงานที่ร่วมกันอย่างเป็นระบบเสียด้วยสิ”
“ ลุงอธิบายให้ผมฟังหน่อยสิครับ ผมรู้น่ะว่าลุงรู้”
ลุงชำนาญเพ่งมองเข้าไปในแววตาของรติวิทย์ ก็ได้เห็นแววตาแห่งความกระหายใคร่รู้ “ลุงจะบอกเท่าที่ลุงรู้นา ไม่รู้ว่าจะถูกหรือเปล่า จริงจริง วิทย์น่าจะไปถามครูที่โรงเรียนนา..”
“ลุง...ครับ” รติวิทย์ลากเสียง
“เอ้า ลุงจะลองดู ต้นไม้ หรือพืช น่าจะมีส่วนประกอบหลัก ๆ คือ ราก ลำต้นและก็ใบ เอาที่รากก่อน เพราะรากมีความสำคัญต่อพืชมาก เนื่องจากรากของพืชประกอบไปด้วยเซลล์ขนรากที่ทำหน้าที่ดูดน้ำและแร่ธาตุจากดิน และมีเนื้อเยื่อลำเลียงทำหน้าที่ลำเลียงน้ำและแร่ธาตุ ไปสู่ส่วนต่าง ๆ ของพืช รากของพืชส่วนใหญ่จะฝังอยู่ในดิน พืชบางชนิดมีรากทำหน้าที่สะสมอาหารเช่น แครอท มันสำปะหลัง ซึ่งเราสามารถนำมาทำเป็นอาหารได้ รากของพืชบางชนิดสามารถสังเคราะห์แสงได้เนื่องจากอยู่เหนือพื้นดิน และมีโครงสร้างครอโรพาสต์อยู่ภายใน เช่นรากของกล้วยไม้”
“โอโห้ ลุงชำนาญรู้ได้อย่าไรครับ เซลล์ขนราก เนื้อเยื่อลำเลียง ครอโรพลาสต์ มั่วหรือเปล่าครับ”
“ว่ะ จะปลูกต้นไม้ ก็ต้องศึกษาสิว่ะ จะทำอะไรให้ได้ดี จะต้องรู้เรื่องค่าง ๆ ให้ครบถ้วน เข้าใจไหม”
“ครับ ลุง” “มาที่ลำต้น เป็นส่วนที่อยู่เหนือพื้นดิน ทำหน้าที่ยึดกิ่ง ก้าน ใบและดอกของพืช”
“แค่นี้หรือครับ “ “ยัง ยังมีอีก เป็นทางลำเลียง น้ำ แร่ธาตุและอาหาร ระหว่างใบกับราก ลำต้นของพืชจึงประกอบไปด้วยเนื้อเยื่อลำเลียงเป็นส่วนใหญ่ รู้สึกว่าจะมีอยู่ 2 ชนิด คือ ท่อลำเลียงน้ำ หรือ ไซเลม(Xylem) ซึ่งจะลำเลียงจากรากไปสู่ลำต้นและส่วนต่างๆ ของพืช แล้วก็มีท่อลำเลียงอาหาร หรือโฟลเอม (Phloem) ลำเลียงอาหารจากใบ ลำต้นหรือบริเวณที่มีการสร้างอาหารไปยังส่วนต่าง ๆ ของพืชลำต้นของพืชบางชนิดก็เป็นที่สะสมอาหาร เช่นพืชที่มีลำต้นอยู่ใต้ดิน เช่น หัวหอมขิง ข่า บางชนิดก็อยู่เหนือพื้นดิน เช่นอ้อย..”
“ลุงครับ ผมว่าลุงเก่งกว่าครูที่โรงเรียนแล้วสิครับ”
“เออ นี่เค้าเรียกว่า สิบรู้ไม่เท่าหนึ่งชำนาญว่ะ” ลุงชำนาญพูดพร้อมทั้งหัวเราะเสียงดัง
“ครับ ลุงชำนาญ” “ต่อโว้ย กำลังสนุก สุดท้ายก็คือใบ เวลาวิทย์นอนหลับใต้ต้นไม้ในสวนของลุง เวลากลางวัน สบายไหมว่ะ”
“สบายครับ ทั้งเย็นสบายและสดชื่น”
“นั่นแหละ ร่มเงาจากต้นไม้ เป็นสิ่งที่ทำให้เย็นสบาย และ แก๊สออกซิเจนกับไอน้ำที่ต้นไม้คายออกมาทำให้สดชื่น ซึ่งเป็นผลพลอยได้จากการสร้างอาหารโดยกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงของพืช กระบวนการเหล่านี้ส่วนใหญ่เกิดขึ้นที่ใบ แล้วก็ใบไม้นี้ประกอบไปด้วยเซลล์หลายชนิด ไปถามครูเอาเอง”
“ลุงครับ ชวนชมของลุงจะเจริญเติบโต ขนาดไหนกันครับนี่”
“วิทย์คิดว่า คุณสมบัติประการหนึ่งที่สำคัญของสิ่งมีชีวิต คืออะไร “
“ การเจริญเติบโตแน่เลย ที่ลุงให้ผมตอบ”
“ ใช่การเจริญเติบโตของพืช มีสามกระบวนการ คือกระบวนการแบ่งเซลล์ คือเพิ่มจำนวนเซลล์ให้มากขึ้น ส่วนใหญ่จะเกิดขึ้น บริเวณปลายยอดและปลายราก กระบวนการขยายขนาดของเซลล์ที่ทำให้เซลล์มีขนาดใหญ่ขึ้นและกระบวนการเปลี่ยนแปลงรูปร่างของเซลล์เพื่อทำหน้าที่เฉพาะ”
“แล้ว เราจะทราบได้อย่างไรครับ ว่าพืชมีการเจริญเติบโต”
“ดูจากการวัดขนาดของใบ ดอก ผล ลำต้นและราก การแตกกิ่งก้านและการแตกหน่อ”
“ลุงครับ ชวนชมของลุงนี่ ลุงปลูกยังไงครับ”
“เมล็ด (Seed) ภายในเมล็ดจะมีเปลือกหุ้มเมล็ด (Seed Coat) ใบเลี้ยง (cotyledon) ต้นอ่อน (embryo) ซึ่งมีส่วนประกอบสามส่วนคือ ยอดแรกเกิดซึ่งจะเจริญไปเป็นใบ ลำต้น (stem) เจริญเป็นลำต้นที่ใหญ่ขึ้น และรากแรกเกิด (radical) ซึ่งเจริญไปเป็นราก”
“ทุกเมล็ด งอกและเติบโตเหมือนกันทุกเมล็ดหรือครับ”
“ ไม่ ต้องประกอบไปด้วยปัจจัยที่เหมาะสม น้ำช่วยให้เปลือกหุ้มเมล็ดอ่อนนิ่มและช่วยส่งสารอาหารไปเลี้ยงต้นอ่อน ออกซิเจนในอากาศเพื่อนำไปใช้ในกระบวนการหายใจ และอุณหภูมิที่เหมาะสม”
“ คำถามสุดท้าย ครับลุง แล้วอะไรบ้างครับที่ทำให้พืชเจริญเติบโตเป็นต้นใหญ่”
“คำตอบสุดท้ายเหมือนกันว่ะ แล้วก็รีบกลับบ้านไปช่วยดูแลบ้านให้แม่บ้าง เอ้าฟัง แสงแดด ซึ่งจำเป็นต่อกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง กระบวนการนี้จะได้อาหารของพืช และยังทำให้ได้ไอน้ำและ
แก๊ซออกซิเจนซึ่งเป็นผลพลอยได้ที่สำคัญของมนุษย์และสัตว์ จึงเป็นสาเหตุที่เราทุกคนจึงควรปลูกต้นไม้ ต่อมาแรงโน้มถ่วงของโลก ซึ่งจะมีผลต่อทิศทางการเจริญเติบโตของพืช อากาศ น้ำและก็แร่ธาตุ พืชที่ขาดแร่ธาตุ พืชที่ขาดแร่ธาตุบางชนิดจะมีผลทำให้การเจริญเติบโตของพืชผิดปรกติ สังเกตได้จากลักษณะของลำต้น ใบ ดอกและผล...เอ้อ เหนื่อย กลับบ้านเถอะว่ะ”
“ลุงครับ วันหลังผมจะพาคนที่โรงเรียนมาฟังลุงอธิบายด้วยน่ะครับ”
“ ได้ ใครว่ะ เพื่อนเหรอ” “ไม่ใช่ ครูชาติยาครับ”
รติวิทย์หัวเราะเสียงดัง แล้ววิ่งหายลับไป
