โรงเรียนวิถีพุทธ จึงไม่ใช่โรงเรียนที่เน้นการปฏิบัติตนเชิงพุทธแบบตรงไปตรงมา แต่ได้บูรณาการเอากิจกรรมกล่อมเกลา พัฒนาเด็ก ให้เด็กได้ซึมซับความดีผ่านการทำดี ผ่านกิจกรรมจิตอาสา ไปอย่างช้าๆ ปลูกต้นกล้าแห่งความดีให้งอกงามในใจของเด็กนักเรียน เรื่องราวเล็กๆแต่ยิ่งใหญ่ งดงาม ที่ โรงเรียนวัดกระบังมังคลาราม

“โรงเรียนผมอยู่หลักกิโลเมตรที่ ๑๕ จากตัวอำเภอเมือง พิษณุโลกตรงมาทางพรหมพิรามเลยครับ” 

ท่าน ผอ.โรงเรียนวัดกระบังมังคลาราม บอกรายละเอียดผม เมื่อผมโทรสอบถามเส้นทางที่ไม่คุ้นชิน ส่วนใหญ่การติดต่อของผมใช้โทรศัพท์ และหากจะลงพื้นที่ก็ต้องสอบถามข้อมูลเส้นทางที่ชัดเจน วันนี้ผมโชคดีที่ได้คนในพื้นที่เป็นผู้นำทาง (ขอบคุณท่าน ผอ.มนต์สัญธ์ และ คุณครูนพวรรณแห่งโรงเรียนวิทยสัมพันธ์) 

หลังจากรับประทานต้มเลือดหมูร้านชื่อดังของสองแควในยามเช้า เราทั้งหมดก็เดินทางตรงไปยังเป้าหมาย ทราบมาว่า ผอ.สามารถ กอนอยู่ ผอ.โรงเรียนวัดกระบังฯ เป็นเพื่อนกับ ผอ.มนต์สัญธ์ บรรยากาศการไปเก็บข้อมูลครั้งนี้ ก็มีความเป็นกันเอง บรรยากาศสบายๆ ผมเองก็ชอบบรรยากาศแบบฉันท์มิตรแบบนี้ นอกจากจะได้ข้อมูลเชิงลึก ยังได้สัมผัสตัวตนที่แท้จริงกันได้มากขึ้น

โรงเรียนวัดกระบังมังคลาราม(พิศาลประชาสรรค์) เป็นโรงเรียนขนาดเล็ก เป็นโรงเรียนประจำตำบลที่เก่าแก่ สังเกตจากอาคารทรงคลาสสิก ที่ตั้งอยู่ในบริเวณวัด มีนักเรียนทั้งหมด ๒๖๒ คน และครูทั้งหมด ๑๗ คน ทราบจากครูคิม(นพวรรณ)ว่า โรงเรียนนี้ชนะเลิศการประกวดโครงงานคุณธรรมเฉลิมพระเกียรติ ระดับเขตพื้น สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาพิษณุโลก เขต ๓  และจุดสนใจที่ครูคิมประทับใจก็คือ โครงการเยาวชนไทย ห่วงใย ใส่ใจ คนรอบข้าง (Care  for  Thai  Youths  Everybody)  

แม้ว่าเป็นวันหยุด ท่าน ผอ.และคุณครู ก็รอต้อนรับอยู่ที่โรงเรียนทราบมาว่าได้นัด นักเรียนมาพูดคุยด้วย เพื่อให้ได้ข้อมูลเชิงประจักษ์ผ่านกลุ่มเป้าหมายจริงๆ  คุณครูโรงเรียนนี้ ส่วนใหญ่เป็นคุณครูอาวุโสที่สอนอยู่ที่นี่มานาน ข้อได้เปรียบก็คือ เข้าใจชุมชน วิถีวัฒนธรรมอย่างแท้จริง ด้วยความเป็นคนในพื้นที่ ความรักความผูกพันกับองค์กรมีสูง ความมุ่งมั่นทุ่มเท ก็ส่งผลไปยังเด็ก

Dscf5533

นั่งแลกเปลี่ยนเรียนรู้แบบสบายๆกับคุณครู ใจดี และ เด็กนักเรียนจิตอาสา(ครูอาสาน้อย)

-----------------------------------------------------------------------------------

หน้าตาคุณครูทุกท่านยิ้มสดชื่น ใบหน้าละไม เท่านี้ก็เป็นสิ่งการันตีได้ว่า ท่านมีความสุขมีความภูมิใจในวิชาชีพ  การประเมินง่ายๆ เท่านี้ก็สามารถบอกสิ่งที่จะเกิดขึ้นในโรงเรียนได้ระดับหนึ่ง

ในบางโรงเรียนผมได้อ่านข้อมูลที่น่าสนใจ มีโครงการและกิจกรรมที่ชวนให้ติดตาม พร้อมสัมฤทธิ์ที่ดี ได้ตามเป้า หรือผลงานทะลุเป้า แต่เมื่อลงไปสัมผัสด้วยตัวเอง ก็พบว่างานนั้นสำเร็จก็จริง แต่มีความรู้สึกว่าคนไม่มีความสุขเลย กิจกรรมต่างๆที่สำเร็จเข้าใจว่ามุ่งมั่นในการทำจริงจัง แต่ความยั่งยืนของกิจกรรมและผลลัพธ์นั้น อาจต้องดูกันอีกที “งานได้ผล แต่คนมีทุกข์” ก็ถือได้ว่าล้มเหลวครับ

โรงเรียนวัดกระบังฯ เป็นโรงเรียนวิถีพุทธ ถึงแม้ว่าจะเป็นโรงเรียนวัด กระบวนการที่บอกว่าเป็น”วิถีพุทธ” นั้นแยบยล น่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง คุณครูท่านหนึ่งบอกผมว่า เคยนำนักเรียนไปนั่งสมาธิแล้ว  ก็รู้สึกว่าไม่เหมาะกับเด็กวัยกำลังซน เลยช่วยกันคิดใหม่ โดยตั้งโจทย์ว่าจะทำอย่างไรให้นักเรียนได้เกิดวิธีคิด เชื่อมโยงกับการปฏิบัติ เกิดกระบวนการเรียนรู้อย่างเป็นธรรมชาติ นำ ประเด็น คุณธรรม ๙ อันประกอบด้วย ความขยัน ความประหยัด ความซื่อสัตย์ ความมีวินัย ความสุภาพ ความสะอาด ความสามัคคี ความมีน้ำใจ และกตัญญู  ประการเป็นเป้าหมายหลัก โยงจากการปฏิบัติในกิจกรรมแบบบูรณาการในรายวิชา และกิจกรรมโครงงาน

Dscf5535

ครูอาสาน้อย...ที่มาพูดคุย ถึงเรื่องราวน่าประทับใจของพวกเขา

--------------------------------------------------------------------------------------

ปัจจัยแห่งความสำเร็จหนึ่งก็คือ “การมีส่วนร่วม”ของนักเรียน และการเริ่มต้นการมีส่วนร่วมก็คือ ให้นักเรียนคิดกันเองว่าอยากทำอะไรเพื่อสังคม และคุณครูเป็นผู้สนับสนุน  ภายใต้ฐานความเชื่อว่า คนเราหากได้ทำอะไรที่สอดคล้องกับความต้องการ ความพึงพอใจ ก็เกิดความสุขและมีพลังที่จะทำอย่างต่อเนื่อง ดังนั้น นักเรียนจึงเป็นพระเอกในกิจกรรมที่เขาคิดมา

กิจกรรมจิตอาสา  หรือ การทำเพื่อคนอื่นโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน เป็นกิจกรรมบุญที่ช่วยกล่อมเกลาเด็กให้อ่อนโยน และเมตตาเอื้ออาทร ต่อสิ่งแวดล้อม ผู้คน และโลก  ดังนั้นการเริ่มต้นโรงเรียนวิถีพุทธโรงเรียนวัดกระบัง ที่ถึงแม้เป็นโรงเรียนวัด ก็มีกิจกรรมที่จัดทำขึ้นเป็นกุศโลบายในการพัฒนาคน ผ่านความงามของกิจกรรมช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน

“กิจกรรมการดูแลผู้พิการ ผู้สูงอายุ” เป็นกิจกรรมจิตอาสาหนึ่งที่ทางโรงเรียนนำเสนอ ท่าน ผอ.บอกว่า การเริ่มต้นกิจกรรมดังกล่าว เป็นกระบวนการคิดและทำอย่างเป็นระบบ โดยเด็กเป็นคนทำเองทั้งหมด เริ่มจากการหาข้อมูลผู้พิการ ข้อมูลผู้สูงอายุ จาก อบต.และจากการค้นหากลุ่มเป้าหมายจากนักเรียนสำรวจ จากนั้นก็มาวิเคราะห์ความต้องการ  พร้อมทั้งคิดกิจกรรมให้กลุ่มจิตอาสาที่เป็นนักเรียนไปทำ  เช่นการไปดูแลผู้สูงอายุถึงที่บ้าน ไปนวดไปเป็นเพื่อนพูดคุย ส่วนคนพิการ นักเรียนก็เข้าไปช่วยเหลือในกิจกรรมบางอย่างที่ผู้ป่วยไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ ผลการประเมินผลจากกิจกรรมจิตอาสาเหล่านี้ คุณครูบอกว่า เด็กมีพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงไป มีความเอื้ออาทร เห็นอกเห็นใจผู้อื่นมากขึ้น ส่วนกิจกรรมที่ชนะเลิศในการประกวดโครงงานโครงการคุณธรรมเฉลิมพระเกียรติ นั้นเป็นกิจกรรมที่น่าสนใจ ชื่อว่า “ครูอาสาน้อย”

“ครูอาสาน้อย” เกิดจากการวิเคราะห์ปัญหาของคุณครู ว่าเด็กไม่ค่อยทำการบ้าน รวมถึงใช้เวลาว่างไปกับกิจกรรมที่ไม่เป็นประโยชน์ และพ่อแม่ไม่มีเวลาสอนการบ้าน อีกทั้ง หลักสูตรการเรียนใหม่ๆของเด็ก พ่อแม่ก็ไม่สามารถสอนได้ กลุ่มครูอาสาน้อยจึงได้จัดทำโครงงานโดยได้รวมกลุ่มอาสาสมัครเพื่อมาช่วยเหลือนักเรียน,ครูและผู้ปกครอง ด้วยการเป็นครูอาสาน้อย เพื่อสอนการบ้าน สอนอ่าน เขียน คิดเล็ก และจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพจิต เช่นกิจกรรมบริหารจิต กิจกรรมคลายเครียด ให้กับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๑ – ๖ ในวันจันทร์ ถึงวันศุกร์ เวลา ๑๗.๐๐ – ๑๘.๐๐ น. และได้รับความร่วมมือจากพระสงค์ที่เป็นที่ปรึกษาโครงการ สอนวิชาพุทธศาสนา ในวันเสาร์ อาทิตย์ และผู้ปกครองมาช่วยสอนวิชางานประดิษฐ์ซึ่งได้พลังสามประการของ  “บ ว ร”  ประกอบด้วย บ้าน วัด โรงเรียน

กิจกรรมนี้สำเร็จอย่างดี ด้วยความมีชีวิต ชีวาของกิจกรรมและหัวใจของความสำเร็จอยู่ที่การออกแบบกิจกรรมให้เด็กมีส่วนร่วมคิด ร่วมทำกันเต็มที่ คุณครูเป็นเพียงผู้ช่วยหนุนกระบวนการและประเมินผลด้วยการออกเยี่ยมโรงเรียนน้อยของครูอาสาน้อยเป็นบางครั้ง

ใครจะรู้ว่า ที่โรงเรียนวัดกระบังฯ มีโรงเรียนน้อยๆ เพิ่มอีก ๘ โรงเรียน อันได้แก่ โรงเรียนฟ้าใสใจรัก โรงเรียนสุวรรณพัฒนา โรงเรียนบัวหลวง โรงเรียนวังตาโต โรงเรียนทุ่งทานตะวัน โรงเรียนร่วมใจพัฒนา โรงเรียนเฟื่องฟ้า โรงเรียนรวมดาว  มีครูอาสาน้อยโรงเรียนละประมาณ ๒-๓ คน และมีนักเรียนที่พิเศษทั้งหมด ๙๔ คนเฉลี่ยโรงเรียนละสิบกว่าคน สถานที่เรียนก็เป็นบ้านของผู้ปกครองที่นักเรียนในละแวกนั้นคัดเลือกเป็นสถานที่เรียนพิเศษ กิจกรรมที่นักเรียนใช้เวลาว่างหลังเลิกเรียนทำกิจกรรมจิตอาสา สอนการบ้าน และมีกิจกรรมเสริม เช่น เต้นลีลาศ,ฟังธรรมะ,ประดิษฐ์งานฝีมือ มีผู้ปกครองบางท่านมีส่วนร่วมในการทำขนมเลี้ยงเด็กๆ บางท่านก็เป็นครูช่วยฝึกสมาธิซึ่งเป็นกิจกรรมเสริมการเรียน

กระบวนการ “ครูอาสาน้อย” ตามโครงการ “เยาวชนไทย ห่วงใย ใส่ใจ คนรอบข้าง” (Care for Thai Youths Everybody)  แก้ปัญหาที่ทางโรงเรียนได้วิเคราะห์ออกมาในครั้งแรกได้ชะงัด  นักเรียนชั้น ป.๑ ถึง ป.๖ ทำการบ้านส่งครูทุกวัน นักเรียนมีที่ปรึกษาด้านการเรียนตลอดจนนักเรียนตั้งใจเรียนมากขึ้น ผลการเรียนก็ดีขึ้น

หากมองลึกๆลงไปแล้ว กิจกรรมจิตอาสาที่นักเรียนช่วยกันดังกล่าวนี้ เชื่อมโยงกับหลักธรรมที่นำมาใช้คือ “คุณธรรม ๘ ประการ” อย่างกลมกลืน สร้างและขัดเกลาจิตสำนึกเด็กอย่างช้าๆให้มีจิตสำนึกที่ดีงาม  มีความพึงพอใจทั้งนักเรียน ผู้ปกครอง และครู

โรงเรียนวิถีพุทธ จึงไม่ใช่โรงเรียนที่เน้นการปฏิบัติตนเชิงพุทธแบบตรงไปตรงมา แต่ได้บูรณาการเอากิจกรรมกล่อมเกลา พัฒนาเด็ก ให้เด็กได้ซึมซับความดีผ่านการทำดี ผ่านกิจกรรมจิตอาสา ไปอย่างช้าๆ ปลูกต้นกล้าแห่งความดีให้งอกงามในใจของเด็กนักเรียน เรื่องราวเล็กๆแต่ยิ่งใหญ่ งดงาม ที่ โรงเรียนวัดกระบังมังคลาราม

  • ขอบคุณ ผอ.สามารถ กอนอยู่ ผอ.โรงเรียน วัดกระบังมังคลาราม (พิศาลประชาสรรค์) อ.พรหมพิราม จ.พิษณุโลก พร้อมคณะครูทุกท่าน
  • ขอบคุณ ผอ.มนต์สัญธ์ ผอ.โรงเรียนวิทยสัมพันธ์ อ.นครไทย จ.พิษณุโลก พร้อมกับคุณครูนพวรรณ ที่ช่วยนำทางและประสานงาน

 

จตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร

๒ เมย.๕๒

นนทบุรี