หนังสือชวนอ่าน

ตอนเด็กเราเคยฟังนิทานกันไหมครับ ??  คำถามนี้เชื่อแน่ว่าคำตอบคงเหมือนกันทุกคน นิทานเป็นเสมือนพลังของเรื่องเล่าที่เร้าจินตนาการให้ตลึงพรึงเพริด ให้เราโลดแล่นอยู่ในโลกของความฝัน  สานต่อจินตนาการที่สนุกสนานต่อเนื่องไม่มีสิ้นสุด

แรกเริ่มเรียนรู้ ..เราเริ่มต้นกับ โลกแห่งจินตนาการเสียเป็นส่วนใหญ่ ความรับผิดชอบกับเรื่องราวรอบตัว ในช่วงนั้นเราอาจยังไม่ทันคิด แต่เมื่อเราเติบใหญ่ ก้าวเข้าสู่สังคมที่เป็นโลกแห่งความจริงมากขึ้นพร้อมกับจินตนาการที่หล่นหายไปเมื่อไหร่ก็ไม่รู้  ผมกำลังมองว่าโลกในวัยเด็กของเรา จินตนาการจำลองจักรวาลอันกว้างใหญ่ไว้รอบตัว เราสร้างเรื่องราวเชื่อมโยง แต่เมื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่จินตนาการที่เคยมีกลับแห้งแล้ง ความท้าทายที่เคยมีในวัยเด็กกลับไม่เหลือ หรือหากมีก็แทบจะไร้พลัง..

“จินตนาการเราถูกทำลาย  ...”

ใช่ครับ คุณหมอโกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ ได้เปรียบเปรยถึงวิถีชีวิตปัจจุบัน กับ ชีวิตไร้จินตนาการ ในหนังสือ “สังคมปรนัย”  ที่มักเป็นปรากฏการณ์สามัญของคนสมัยใหม่ที่เป็นผลผลิตจากอุตสาหกรรมความรู้  สังคมปรนัยมีลักษณะสำคัญคือ การนำเสนอตัวเลือกสำเร็จรูปแบบง่ายๆที่ทำให้เราไม่ต้องใช้ความคิดหรือสติปัญญามากมายนักในการมีชีวิตอยู่แต่ละวัน

การคิดง่ายๆ ถามว่าผิดไหม...ไม่ผิดครับ  เพราะใครๆเขาก็คิดแบบนี้ เอาแบบง่ายๆ บริโภคได้ทันที ไม่ต้องคิดให้ยุ่งยาก  ความจริงแล้วปัญหาไม่ได้อยู่ที่ ความง่ายของความคิด หรอกนะครับ ปัญหาอยู่ที่เรามี “กระบวนการคิดบนฐานความตื้นเขินของจินตนาการ” เราผูกกับตัวเลือกเพียงไม่กี่อย่างที่คุ้นชินซึ่งอาจไม่เข้าท่า แต่ลืมตัวเลือกอีกหลากหลายที่เพิ่มคุณค่าให้กับชีวิต เพียงเพราะเรามักง่ายมากเกินไปกับจินตนาการ

ผมนั่งอ่านเรื่องเล่ารวมเล่มของคุณหมอนักมานุษยวิทยา ที่เรารู้จักกันดี คือ หมอโกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ ที่ผมคว้ามาทันทีในร้านหนังสือเจ้าประจำ จะว่าไปรสนิยมการอ่านหนังสือผม ส่วนใหญ่จะดูที่นักเขียนก่อน หากเป็นนักเขียนที่ชื่นชอบอยู่แล้ว ก็เป็นสิ่งการันตีได้ว่า หนังสือเล่มที่เลือก ไม่ผิดหวังแน่นอน

 Dscf5001  Dscf5004
   

ชื่อหนังสือน่าสนใจมากครับ “สังคมปรนัย”  ตั้งคำถามในใจหลังจากคว้าหนังสือมาไว้เป็นสมบัติส่วนตัวแล้ว สังคมปรนัยคืออะไร?  จริงๆผมชอบภาพหน้าปกด้วยครับ ภาพหน้าปกสื่อถึงความหมายของสังคมปรนัยที่ชัดเจน ภาพเด็กนักเรียนเดินเรียงแถว มีคุณครูกำกับด้วยหน้าตาเคร่งขรึม ทำท่าออกคำสั่ง ภาพนี้ทำให้ผมคิดถึงนิยามสังคมปรนัยได้ไม่ยากนัก แน่นอนครับ เราล้วนแต่ผ่านการกล่อมเกลาจากสังคมปรนัยมาแล้วทั้งนั้นจากระบบการศึกษาที่มีโรงเรียนเป็นเน้นอุตสาหกรรมผลิตขนาดใหญ่ ผลิตสินค้าลักษณะเดียวกันออกมาคราละมากๆ ตามมาตรฐานที่กำหนดไว้ หลายคนที่ตกหลุมพรางของสังคมแบบนี้  เกิดอาการ "พร่องจินตนาการอย่างรุนแรง" ต้องใช้โพนอิน หรือวีดีโอลิงค์ปลุกเร้าจินตนาการ

ผมชื่นชอบสไตล์การเขียนของคุณหมอโกมาตร เพราะเรื่องราวที่เชื่อมโยงโลกของความเป็นจริงในสังคม กับ ความรู้ทางมานุษยวิทยา อ่านเพลินๆ  แฝงสาระไว้ง่ายงาม หากมองในมุมบุคลากรสาธารณสุขแล้ว หนังสือที่หมอโกมาตรเขียน ก็เป็นต้นแบบของวิธีมองสังคมให้เข้าใจทุกข์ เรียนรู้สุขภาวะ ผ่านความเป็นจริงของชีวิต ในมุมที่เราอาจไม่เคยมอง และมีการสรุปหักมุมได้น่ารัก แอบเจ็บๆคันๆเล็กน้อยในบางมุมคิด

เรื่องเล่าที่รวมอยู่ในหนังสือ “สังคมปรนัย”  ส่วนใหญ่เป็นงานเขียนที่ถูกตีพิมพ์ในนิตยสาร Way และบางส่วนจาก หนังสือมติชนรายวัน  รวม ๓๐ เรื่อง ว่าด้วยเรื่องราวที่เกิดขึ้นในสังคม แต่ทุกเรื่องล้วนถูกเชื่อมโยงจากผลผลิตจากสังคมปรนัย เราจึงมองเห็นความบูดเบี้ยวของสถานการณ์ เรามองเห็นความธรรมดา ที่ไม่ธรรมดาของมุมมองต่อสิ่งหนึ่ง ที่สำคัญอ่านแล้วแอบยิ้มที่มุมปากในบางบท บางตอน

ผมชอบในบทสรุปของหนังสือเล่มนี้ที่หมอโกมาตร สรุปความสังคมปรนัย โดยเปรียบเทียบกับการเรียนรู้ ผมได้ยกมาในบางส่วนว่า “การเรียนรู้แบบปรนัยนั้นมีคำตอบที่ถูกต้องอยู่ล่วงหน้าแล้ว จึงเน้นการจดจำสาระของข้อมูล หรือ Information และสอนให้คิดตาม ...สอนให้คนเชื่อง สร้างคนออกมารับใช้ระบบมากกว่าจะไปเปลี่ยนแปลงระบบ การเรียนรู้แบบนี้จะไม่สามารถนำสู่การค้นพบตัวเองที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างลึกซึ้ง หรือ transformation ได้ ดังนั้น การเกิดขึ้นของทัศนะต่อชีวิตและจิตสำนึกใหม่ที่เข้าใจความจริงของโลกภายนอกและโลกแห่งภายในอย่างลุ่มลึกนี้เป็นผลจากการมีประสบการณ์ตรงของผู้เขียนที่ต้องเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งในความจริงของชีวิต(ไม่ใช่ยืนเกาะรั้วมองดูชีวิตอยู่ห่างๆ) ทั้งยังต้องมีการใคร่ครวญตรึกตรองอย่างลึกซึ้งต่อสิ่งต่างๆในชีวิต จนเกิดการประจักษ์แจ้งในใจตนเองถึงคุณค่าและความหมายของชีวิต(ไม่ใช่จำมาจากสิ่งที่คนอื่นคิดไว้) นี่เป็นสาเหตุว่าทำไม กระบวนการเรียนรู้เพื่อสู่จิตสำนึกใหม่ จึงไม่สามารถทำให้เป็นแบบปรนัยได้”

ลองหามาอ่านดูนะครับ อย่างน้อยกระบวนการเรียนรู้จากเรื่องเล่า(Narrative)ง่ายๆ ก็ทำให้เราสามารถเชื่อมโยงมิติความซับซ้อนของกระบวนการเกิดขึ้นของปรากฏการณ์เล็กๆรอบตัวเราได้ นอกจากเราจะเข้าใจปรากฏการณ์เหล่านั้นอย่างลุ่มลึกแล้ว ผมเชื่อแน่ว่าเราจะตั้งรับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นตลอดเวลาอย่างรู้เท่าทันด้วย

 

“สังคมปรนัย” ,นายแพทย์โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์,พิมพ์ครั้งที่ ๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒,ราคาเล่มละ ๑๗๐ บาท

 

 

<p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 10pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 10pt;">จตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 10pt;">๒๙ มีค.๕๒</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 10pt;">นนทบุรี</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 10pt;"> </p> <h5 class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 10pt;">

</h5> </span>

ตีพิมพ์ใน คอลัมภ์ "หนังสือชวนอ่าน" วารสารหมออนามัย ฉบับเดือนมีนาคม - เมษายน ๒๕๕๒

อ้างอิงภาพจาก : http://antizeptic.wordpress.com/2009/03/03/book-cover-%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A1%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B8%A2/